فرهنگ مصادیق:ترک محرمات و انجام واجبات؛ اولین گام خودسازی
محتویات
ترک محرمات و انجام واجبات؛ اولین گام خودسازی/ توصیه آیت الله بهجت برای خودسازی
خبرگزاری مهر- گروه دین و اندیشه: بر اساس آیات قرآن و روایات، گام اول خودسازی و سیر و سلوک، ترک محرمات و انجام واجبات است. باید واجبات الهی را به اندازهای که علم دارد، انجام داده و محرمات الهی را نیز به اندازهای که میداند، ترک کند. این مسئله باعث میشود خداوند علمهای جدیدی به ما عطا کند.
مفهوم شناسی خودسازی
در قرآن کریم از مسئله خودسازی با عنوان تزکیه و تزکی یاد شده است و معنای لغوی آن عبارت است از: پاک نمودن خود از ناپاکیها. در آیات متعددی از قرآن مجید بر اهمیت این پاک سازی تأکید شده است؛ مثلاً در سورهٔ شمس میخوانیم: "به تحقیق کسانی که نفس خود را پاک کردند، به رستگاری رسیدند و کسانی که آن را آلوده و ضایع کردند، ضرر دیدند”؛ همچنین در آیه ۱۹ سوره فاطر و آیات ۱۴ و ۱۵ سوره اعلی، بر این مسئله تأکید شده است.
مراحل آغازین خودسازی و تزکیهٔ نفس
نقطه شروع خودسازی و تزکیه نفس برای افراد مختلف، متفاوت است. برای فرد غیر مسلمان، اوّلین راه و نقطه شروع، اسلام آوردن است. به طوری که عدهای از علمای اخلاق، همین مطلب را درجه بندی کرده و گفتهاند: اول اسلام، بعد ایمان، در مرحله سوم هجرت و بعد از آن جهاد فی سبیل الله است که در این راه وجود دارد”.
اما نسبت به کسانی که وارد حریم امن اسلام و ایمان شدهاند و مورد خطاب آیات قرآنی: “ای مؤمنان به فکر خود باشید” و یا آیهای که میفرماید: “ای ایمان آوردندگان ایمان خود را تجدید کنید”. قرار گرفتهاند، باید گفت اوّلین مرحله خودسازی، تنبه و بیداری است. به این که باید شروع کرد و خود را از ناپاکیها جدا کرد. بعد از این تنبه و آگاه شدن، این سؤال پیش میآید که از کجا باید شروع کرد؟ میتوان گفت کسی که اوّلین مرحله را گذرانده است؛ با فکر و عقل، به این نتیجه رسیده است که “این عالم جای ماندن نیست و این همه امکانات و بعثت انبیا برای حیوانی زیستن نیست”.
بعد از این مرحله (تفکر و تنبه) نوبت به مرحله «توبه» میرسد؛ یعنی جبران آن چه از دست رفته است. جبران حقوق دیگران که ضایع کردهایم و جبران حقوق خداوند که بر گردن ما باقی مانده است. البته این توبه به همراه عزم است. توبه از آن چه کردهایم و عزم به سوی آن چه میخواهیم پیش برویم، به همین جهت، عدهای از علمای اخلاق، منزل دوم را توبه و عدهای عزم گفتهاند.مرحله بعدی برای این امر ترک معصیت و انجام واجبات است.
آیت الله بهجت در جواب سؤالی که پرسیده شده: تصمیم به سیر و سلوک دارم، چه کنم؟ میگوید: ترک معصیت برای تمام عمر کافی و وافی است، اگرچه هزارسال باشد. پس در این مرحله باید واجبات الاهی را به اندازهای که علم داریم، انجام داده و محرمات الاهی را نیز به اندازه علم مان ترک کنیم. این مسئله باعث میشود خداوند علمهای جدیدی به ما عطا کند و به این وسیله، در سیر و سلوک خود رشد پیدا کنیم. ما هر چه میدانیم عمل میکنیم و خداوند علم به ندانستهها را به ما عنایت میکند و تا وقتی که ما به وظیفهٔ خود عمل کنیم، این چرخه ادامه دارد. پیامبر (ص) فرمودهاند: هر کس آن چه را میداند انجام دهد، خداوند علم مجهولات را به او میفهماند. این روایت، مطابق با آیه قرآنی است که می فرماید: “کسانی که در راه ما تلاش کنند، راههای خود را به آنان نشان داده و هدایت شان میکنیم”. علاوه بر این، باید دانست انسان تا زنده است، هیچ گاه ساکن نیست؛ یا به سوی نور (هدایت) در حرکت است و یا به سوی ظلمت (گمراهی)، و مطلب مهم، رهبری این حرکت به سوی نور است .
لزوم وجود استاد در مسیر تزکیه و خود سازی
مسلماً وقتی علوم ظاهری و تجربی؛ مانند طبابت جسم نیاز به استاد داشته باشد، طبابت روح که سخت تر و دقیق تر است حتماً به طبیب و استاد احتیاج دارد. اما این، مسیری است که در پیمودن آن بزرگترین استاد، انسان را راهنمایی میکند. استاد اوّلیه برای همهٔ انسانها و راهنمای آنان، خداوند است. در قرآن آمده است: “خداوند سرپرست ایمان آورندگان است و آنها را از تاریکیها به سوی نور میکشاند”. و یا میفرماید: “کسانی که در راه ما تلاش کنند قطعاً آنها را به راههای خود هدایت میکنیم”. پس با استعانت و توکل بر او میتوان در این راه گام نهاد و اگر در این مسیر، خداوند شخصی وارسته، صالح و متقی را در مسیر انسان قرار داد، از او استفاده میکند، اما اگر چنین نعمتی نبود، این راه تعطیل نمیشود، بلکه با عمل به آن چه میدانیم خداوند علم به مجهولات را به ما عنایت میکند.
در سؤالی از محضر آیت الله بهجت پرسیده شد: آیا این مسیر نیاز به استاد دارد؟ در جواب فرمودند: “استاد تو علم تو است، به آن چه می دانی عمل کن، آن چه را نمی دانی کفایت میشود”. پس استاد اوّلیه خداوند است و به همین جهت پیامبرانش را برای هدایت خلق فرستاده است و پس از آنها ائمهٔ اطهار (ع) و بعد از آنها انسانهای وارسته، متقی و راه پیموده، سمت استادی خواهند داشت. انسان در نبود استاد خاص میتواند با استعانت از خداوند متعال و روح پیامبر اعظم (ص) و ائمهٔ اطهار (ع) راه را شروع نموده و ادامه دهد و علم خود را مانند معلمی بداند که او را به نیکیها راهنمایی کرده و از معاصی باز میدارد و همین ترک معصیت و انجام واجبات، موجب رشد در این مسیر خواهد شد.
بهترین راه قرار گرفتن در زمره یاران امام عصر(عج)
برای این کار باید دید که امام زمان (عج) که خود یکی از امامان و پیشوایان دینی ما است چه اعمالی انجام میدهد و زمانی که ظهور کند چه برنامههایی را اجرا میکند. همان گونه که میدانیم در دین اسلام بهترین چیز برای رشد و تعالی و رسیدن به خدا، ایمان و عمل صالح است، لذا برای اینکه بتوانیم یار و یاور امام زمان (عج) شویم همان اجرای دستورات دینی؛ یعنی انجام واجبات و ترک محرمات بهترین کار و آغاز راه برای خود سازی و تهذیب نفس است.
