فرهنگ مصادیق:تحلیل فقهی حرمت خرید و فروش ماهواره

تحلیل فقهی حرمت خرید و فروش ماهواره

کلیدواژه: ماهواره، مکاسب محرمه، تهاجم فرهنگی، مدرنتیه و فرهنگ غرب.

چکیده

در این مقاله وجوهی که محتمل است مانع صحت خرید و فروش ماهواره محسوب شوند مورد بررسی قرار گرفته است. وجوهی چون قصد حرام، مصداق کتب ضلال بودن، نهی موجود در روایت تحف العقول،مصداق آلت لهو بودن و مخالفت با قوانین جمهوری اسلامی. پس از ملاحظهٔ این وجوه، با عنایت به ادله فقهی و حکم مراجع معظم تقلید، حرمت خرید و فروش ماهواره نتیجه گرفته شده است.

مقدمه

بایسته و شایسته است که متذکر شویم روش ما در بررسی حکم خرید و فروش ماهواره، شیوهٔ «مقتضی و مانع» می‌باشد.یعنی ابتدا بررسی می‌کنیم که آیا مقتضی ای برای صحت بیع ماهواره هست یا خیر،اگر نبود که بیع آن باطل می‌باشد اما اگر مقتضی صحت وجود داشته باشد نوبت به این می‌رسد که ببنیم آیا مانعی بر سر راه این مقتضی وجود دارد یا نه.
در اینکه بیع ماهواره داری مقتضی صحت هست تردید وجود دارد اما از آنجا که بزرگانی چون رهبر معظم انقلاب قائل به وجود چنین مقتضی ای هستند و همچنین از این جهت که حتی بنابر قول عدم وجود مقتضی صحت اگرچه این معامله باطل می‌باشد اما بررسی موانع می‌تواند به حکم حرمت تکلیفی (علاوه بر بطلان) منجر شود، لذا بحث از موانع خرید و فروش ماهواره لازم به نظر می‌رسد.همچنین گفتنی است که هرجا که حرمت تکلیفی معامله‌ای ثابت شود قطعاً بطلان آن نیز ثابت است اگرچه مقتضی صحت را هم داشته باشد. یعنی نهی تکلیفی ای که به معامله می‌خورد باعث فساد آن نیز می‌شود و لذا علاوه بر این که متابیعین مرتکب حرام شده‌اند، تصرفات آنها در عوضین نیز حرام خواهد بود.

بررسی موانع

۱) حرمت خرید و فروش ماهواره به خاطر قصد حرامی که خریدار از خرید این مبیع در پی آن است.
حتی قائلین به وجود منفعت حلال عقلائی در ماهواره معتقدند اگر ماهواره به قصد دیدن برنامه‌های حرام خریداری شود، خرید و فروش آن باطل و حرام می‌باشد. شیخ اعظم انصاری(ره) در این باره می‌فرمایند:
«یحرم المعاوضه علی الجاریه المغنیه و کل عین مشتمله علی صفه یقصد منها الحرام إذا قصد منها ذلک و قصد اعتبارها فی البیع علی وجه یکون دخیلا فی زیاده الثمن کالعبد الماهر فی القمار أو اللهو و السرقه إذا لوحظ فیه هذه الصفه و بذل بإزائها شی‌ء من الثمن لا ما کان علی وجه الداعی و یدل علیه أن بذل شی‌ء من الثمن بملاحظه الصفه المحرمه أکل للمال بالباطل».
«خرید و فروش کنیزی که آواز غنائی می‌خواند حرام است. همچنین خرید و فروش هر چیزی که دارای خصوصیتی باشد که از آن وجه حرامی قصد می‌شود.البته این حرمت به شرطیست که غرض از معامله،رسیدن به این جنبهٔ حرام باشد و خریدار و فروشنده، این قابلیت را در مبیع شرط کنند بگونه‌ای که داشتن این قابلیت باعث زیاد شدن ثمن معامله شود. مثل خریدن عبدی که در قمار یا لهو و سرقت مهارت دارد، درصورتی که این مهارت در معامله لحاظ شود و بخشی از ثمن در مقابل آن قرار گیرد.(اما آنجایی که خریدار به دنبال خرید عبد است و مهارت‌های حرام عبد تنها انگیزهٔ او را بیشتر می‌کند، معامله حرام نیست.) علت اینکه چنین معامله‌ای حرام می‌باشد این است که قرار دادن بخشی از ثمن در مقابل وصف حرام مبیع، اکل مال به باطل محسوب می‌شود».
اگر بخواهیم این مسئله را بر بحث خودمان تطبیق دهیم باید گفت ظاهراً معاملاتی که در مورد ماهواره انجام می‌پذیرد به همین صورت است. یعنی تمام یا بخشی از ثمنی که در مقابل خرید ماهواره داده می‌شود بخاطر این است که بتواند برنامه‌های مبتذل را دریافت کند. در توضیح باید گفت که چنانکه مطلعید امروزه با وجود گیرنده‌های دیجیتال تلوزیونی (ست تاپ باکس) اگر کسی به دنبال کیفیت تصویر و یا شبکه‌های متعدد باشد این گیرنده‌ها حاجت او را برطرف می‌کند. پس چه می‌شود که بسیاری به دنبال خرید ریسیور ماهواره هستند. علتش چیزی نیست جز این که می‌تواند شبکه‌های مثل «من و تو»،«فارسی ۱»،«بی بی سی» و همچنین شبکه‌های مستهجن و مانند آن را دریافت نماید. شبکه‌هایی که یا مشتمل بر تصاویر تحریک آمیز و موسیقی‌های مطرب هستند و یا با ترویج عقاید سیاسی و حتی دینی انحرافی به گمراهی مخاطبانشان می‌انجامند.
پس حتی اگر غرض کسی از خرید ماهواره حتی مرکّب از خوب و بد هم باشد باز عمل حرامی را مرتکب شده است. چرا که قطعاً او (چنانکه هم خود می‌داند و هم فروشنده) لااقل بخشی از ثمن را در مقابل جنبهٔ حرام مبیع می‌پردازد. و چنانکه شیخ فرمود از آنجا که این منافع حرام را شرع امضا نکرده است و آنها را کالعدم محسوب کرده پس گویی پولی که فروشنده می‌گیرد در مقابل «هیچ» می‌گیرد و هیچ عوضی به طرف مقابل نمی‌دهد و این می‌شود اکل مال به باطل که حرام است.
نکته‌ای که توجه به آن در این بحث لازم است این است که عنوانی که بحث فوق در کتاب مکاسب ذیل آن آمده است «قصد حرام متبایعین» است و نه فقط خریدار. یعنی در صورتی بحث ما مصداق این عنوان فقهی می‌شود که هم خریدار و هم فروشنده، محور بیع را آن منفعت محرمه قرار دهند. امری که در مورد ماهواره رایج است و فروشندگان غیرقانونی ماهواره می‌دانند که در واقع چه چیزی را دارند می‌فروشند، یعنی می‌دانند که مدار این معامله حول منافع حرام ماهواره می‌چرخد. البته جای بحث دارد که اگر بایع قصد فروش منفعت حرام را نداشته باشد گرچه خریدار این قصد را دارد، حکم معامله چه خواهد شد، که خود این باز به دو صورت علم بیع به قصد خریدار و جهل او تقسیم می‌شود. این فروعات بحث مفصلی را می‌طلبد که در این مختصر نمی‌گنجد.
اما دلیل دیگری که بر حرمت این قسم از معاملات می‌توان ذکر نمود این است که فروش مبیع با چنین قصدی مصداق یاری رساندن در گناه است که در قرآن کریم از آن نهی شده است :
{وَلَا تَعَاوَنُوا عَلَى الْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ}.واضح است که بیعی که منهیعنه باشد باطل بوده و حرام می‌باشد. البته در اینکه چه چیزی مصداق معاونت بر اثم هست جای بحث وجود دارد ولی اجمالاً بعید نیست بتوان به این آیهٔ شریفه استناد نمود.
خوب است استفتائاتی که از از رهبر معظم انقلاب شده و اشاره به همین وجه حرمت می‌نماید (یعنی حرمت به خاطر قصد حرامی که خریدار دارد)، را ذکر نماییم.
سؤال: آیا خرید و فروش دستگاه دریافت‌کننده کانالهای ماهواره‌ای برای گرفتن کانالهای ماهواره‌ای جمهوری اسلامی برای کسی که در خارج از جمهوری اسلامی زندگی می‌کند، جایز است؟.
جواب : دستگاه مذکور هرچند از آلات مشترکی است که قابلیت استفاده حلال را دارد ولی چون غالباً از آن بهره‌برداری حرام می‌شود و علاوه بر این بهره‌گیری از آن در خانه مفاسد دیگری را هم در بر دارد، بنابر این خرید و استفاده از آن در خانه جایز نیست، مگر برای کسی که اطمینان دارد از آن بهره‌برداری حرام نمی‌کند و نصب آن در خانه نیز مفسده دیگری را دربرندارد.
سؤال: شغل ما تعمیر دستگاه‌های گیرنده برنامه‌های رادیو و تلویزیونی است، در این اواخر مراجعات زیادی برای نصب قطعات و تعمیر آنتن‌های ماهواره‌ای صورت می‌گیرد، تکلیف ما در اینباره چیست؟ خرید و فروش قطعات آنها چه حکمی دارد؟
جواب: اگر از این دستگاه برای امور حرام استفاده شود که غالباً همینطور است و یا شما علم داشته باشید به اینکه کسی که قصد تهیه آنتن ماهواره‌ای را دارد، برای امور حرام از آن استفاده می‌کند، خرید و فروش و نصب قطعات و راه‌اندازی و تعمیر و فروش قطعات آن جایز نیست».

۲) حرمت خرید و فروش ماهواره به خاطر قرار گرفتن برخی شبکه‌های ماهواره‌ای تحت عنوان «کتب ضلال».
امام خمینی(ره) در کتاب تحریر الوسیله فرموده‌اند:«حفظ کردن کتب ضلال و استنساخ و خواندن و درس گرفتن و تدریس آن‌ها اگر هدف صحیحی در آن نباشد- مثل این‌که قصد اشکال و ابطال آن‌ها را داشته باشد و برای این هدف، صلاحیت داشته باشد و ایمن از گمراهی باشد- حرام است و اما مجرد آگاهی یافتن از مطالب آن‌ها برای غالب مردم عوامی که بر آنان ترس گمراهی و لغزش هست، جزء اغراض صحیح که مجوّز حفظ آن‌ها است نمی‌باشد، پس بر چنین مردمی لازم است از کتاب‌هایی که مشتمل بر مطالبی است که مخالف عقاید مسلمین است خصوصاً کتاب‌هایی که مشتمل بر شبهات و مغالطه کاری‌هایی است که از حلّ و دفع آن‌ها عاجزند اجتناب ورزند. و برای ایشان، خرید و نگهداری و حفظ آن‌ها جایز نیست، بلکه بر آنان واجب است آن‌ها را از بین ببرند».
چنانچه در مسئله فوق به آن اشاره شده، خرید کتب ضلال جایز نمی‌باشد. اما سخن در این است که آیا ماهواره را می‌توان مصداق کتب ضلال دانست؟ در پاسخ به این پرسش باید گفت که در اینکه ماهواره دارای شبکه‌هایی است که به نحو تنقیح مناط، مصداق کتب ضلال می‌باشند شکی نیست. بطور مثال شبکه «محبت» به ترویج مسیحیت می‌پردازد و شبکه‌های «بی بی سی» و «من و تو» و ... هم پر از مطالبی هستند که به تضعیف عقاید مسلمین در احکام و حتی در بنیان‌های اعتقادی می‌انجامند. اما آیا این کافی است که به تنقیح مناط (بلکه به طریق اولویت) ماهواره را نیز که خود کتابی مصوّر و گویاست، مصداق کتب ضلال بدانیم؟
علت تردید این است که ماهواره علاوه بر اشتمال بر این برنامه‌های انحرافی، برنامه‌های غیر ضاله هم دارد. در پاسخ به این پرسش باید معنای «ضلال» را بطور واضح بدست آوریم. شیخ انصاری (ره) در اینباره می‌فرمایند:«حفظ کتب الضلال لا یحرم الّا من حیث ترتّب مفسده الضلاله قطعا او احتمالاً قریباً». «آن حیثیتی که باعث اطلاق ضاله بودن بر کتب ضلال می‌شود این است که موجب گمراهی قطعی و یا ظنی می‌شوند». امری که امروزه و با پیشرفت‌های رسانه‌ای بسیار در مورد ماهواره محتمل است.استفاده از تکنیک‌های روانشناسی در القای مفاهیم ضدّدینی به قدری ماهرانه انجام می‌شود که مخاطب بدون اینکه متوجه باشد بعد از چند وقت ناگهان می‌بیند که دیگر اعتقادی به حجاب ندارد و یا قادر است بر علیه عصمت اهل بیت (علیهم السلام) اقامهی برهان کند! پس روشن است که این حیثیت در برخی شبکه‌های ماهواره‌ای وجود دارد اما باز هم این سؤال باقی ماند که آیا این باعث می‌شود که بر خود ماهواره اطلاق «ضالّه» شود؟ بعید به نظر نمی‌رسد.
آیت الله العظمی مکارم شیرازی در این باره فتوای قابل توجهی دارند:
سؤال: استفاده افراد از برنامه‌های ماهوارهای چگونه است، با این که بعضی برنامه‌های خوب نیز دارد؟.
جواب:استفاده از این برنامه‌ها جایز نیست و برنامه‌های ظاهراً خوب یا بی ضرر آن وسیله‌ای است برای سوق دادن به برنامه‌های فاسد، بنابراین نباید مسلمانان از حیله‌های دشمنان اسلام برای نشر فساد در میان مسلمین غافل باشند».
می‌بینیم که ایشان حتی برنامه‌های خوب ماهواره را نیز در مسیر هدف برنامه‌های گمراه کنندهٔ آن می‌دانند و لذا مجموع ماهواره را یک سبب گمراهی برمی شمارند.
شیخ انصاری (ره) در مورد کتابی که برخی بخش‌های آن دارای مطالب ضالّه می‌باشد مطلبی دارند که نقل آن مفید به نظر می‌رسد چرا که شبیه ماهواره می‌شود که برخی شبکه‌های آن مصداق «گمراه کننده» هستند:«...وممّا ذکرنا ایضاً یعرف حکم ما لو کان بعض الکتاب موجباً للضلال؛ فانّ الواجب رفعه ولو بمحو جمیع الکتاب»

«اگر بخشی از کتابی سبب گمراهی بود واجب است از بین برده شود ولو اینکه لازمهٔ این امر از بین رفتن کل کتاب باشد».
خلاصه اینکه چنانچه شیخ اعظم انصاری (ره) فرمودند ملاک ضاله بودن کتب ضلال، حیثیت گمراه کنندگی آنان است پس با تنقیح مناط بعید نیست که بتوان حکم به تسرّی باب کتب ضلال به بحث ماهواره نمود. به خصوص اینکه اینجا حتی جای طریق اولویت هم هست. یعنی ماهواره از کتاب کتاب تر است! زیرا کتابی است که هم تصویر دارد، هم تصاویرش حرکت می‌کند و هم سخن می‌گوید و اینگونه بسیار مؤثرتر از یک کتاب خواهد بود. پس بعید نیست (هرچند جای تأمل بیشتر دارد) که خرید ماهواره را مصداق این آیهٔ شریفه بدانیم که : {وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الْحَدِيثِ لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ} چنانچه به این آیه در بحث کتب ضلال استناد شده است.
نکته‌ای که از یکی از اساتید بزرگوار استفاده کرده‌ام این است که شاید اصلاً نیاز به تنقیح مناط یا طریق اولویت نباشد و ادلهٔ حرمت معامله کتب ضلال را بتوان منطوقاً شامل ماهواره دانست. یعنی وقتی حکم حرمت روی حیثیت اضلال رفته باشد دیگر فرقی نمی‌کند که «مضل» کتاب باشد یا ماهواره. و روشن است که این با تنقیح مناط فرق دارد و ماهواره در اینجا مصداق منطوقی حکم خواهد شد و چون تأثیرگذاریش بسیار بیشتر از کتاب است، مصداق اتمّ خواهد بود.
در پایان این بخش تذکر این نکته لازم است که چه ماهواره را مصداق کتب ضالّه بدانیم و چه نه، دیدن یا شنیدن برنامه‌هایی که موجب گمراهی انسان می‌شود قطعاً جایز نیست، چنانکه در فتوای امام خمینی(ره) بدان اشاره شده است. پس اینکه برخی از مردم می‌گویند که ما دوست داریم اخبار بی بی سی و VOA را نیز بشنویم تا تفکراتمان یک سویه نشود، حرف باطلی است و چنین امری مجوز ارتکاب این امر حرام نمی‌شود.

۳) روایت تحف العقول
در بخشی از این روایت شریفه به نقل از امام صادق(ع) آمده است که :«کل منهی عنه مما یتقرب به لغیر الله عز و جل أو یقوی به الکفر و الشرک فی جمیع وجوه المعاصی أو باب یوهن به الحق فهو حرام محرم بیعه و شراؤه و إمساکه و ملکه و هبته و عاریته و جمیع التقلب فیه إلا فی حال تدعو الضروره فیه إلی ذلک» .
«هر چیزی که مورد نهی خداوند باشد و از وسائلی باشد که موجب نزدیک شدن به غیر خداوند عزوجل است یا چیزی باشد که کفر و شرک بوسیلهٔ آن تقویت می‌شود (در جمیع وجوه معاصی) یا امری باشد که حق با آن ضعیف می‌شود پس فروش و خرید و نگهداری و ملکیت و هدیه و عاریه و جمیع تصرفات مرتبط با آن حرام است مگر در جایی که ضرورتی باشد».
انسان خیال می‌کند امام صادق (ع) این روایت را در مورد خود ماهواره گفته‌اند به این خاطر که کاملاً بر آن صدق می‌کند. ماهواره هم وسیله ایست که دیدن عمدهٔ برنامه‌های آن منهی عنه است. هم موجب تقویت کفر و شرک می‌شود (به لحاظ ترویج فرهنگ غربی، فرهنگ مصرف گرایی، الگوسازی از انسان‌های مبتذل غربی، ترویج مسیحیت و بهائیت و ...، دفاع از مظاهر شرک و کفر مثل حکومتهای انگلیس و آمریکا و اسرائیل و ...) و هم موجب تضعیف جبههٔ حق می‌شود. در مورد تضعیف جبههٔ حق همین اخیراً شاهد بودیم که نامردی به اسم شاهین نجفی به امام هادی (ع) اهانت کرد و از طریق همین رسانه‌های مدرن است که این مسائل پخش می‌شود. شبکه ماهواره‌ای VOA هم میزگرد می‌گذارد در دفاع از این شخص (البته به شیوه مکارانهٔ خودش). تخریب جمهوری اسلامی، امام خمینی (ره) ، رهبر معظم انقلاب و حتی اصل تشیع و اعتقادات و احکام دینی و مذهبی امری رایج در شبکه‌های ماهواره ایست. ترویج نظریهٔ جدایی دین از سیاست، که بطور مداوم از شبکه‌های ماهواره‌ای در حال انجام است، و ترویج حساسیت زدایی از مسلمین چه در مورد نوامیس و چه در مورد معتقدات دینی نیز از مصادیق تضعیف حق است که فراوان در شبکه‌های ماهواره‌ای وجود دارد.
به هر حال بسیار محتمل است که ماهواره را مصداق این فرمایش امام صادق (ع) بدانیم اگرچه برنامه‌های مفید و حلالی نیز دارد، زیرا به فرمودهٔ شیخ انصاری (ره) «هرچیز حرامی فایده‌ای حلال نیز بر آن متصور است مهم این است که وجه غالب آن شیء چیست و باید انصاف داد که وجه غالب ماهواره گمراهی و معصیت است».
به نظر بنده می‌رسد حتی اینترنت هم از این جهت نزدیک به ماهواره است. واقعاً چند درصد از استفاده‌ای که از اینترنت در ایران می‌شود استفاده‌های مشروع و مفید است؟ آیا بهتر نبود به جای آزاد گذاشتن اینترنت و دسترسی همگانی به آن، آن را محدود به مراکز تحقیقاتی می‌نمودیم؟ یا آیا بهتر نبود که به جای اتصال به اینترنت خدمات ایمیل و ... را از طریق شبکه‌ای داخلی تأمین می‌نمودیم؟ شاید اینترنت هم مصداق همین فرمایش امام صادق (ع) باشد (هرچند جای بررسی بیشتر دارد) و این را بعید ندانید و نشانهٔ جمود حساب نکنید.برخی علمای ما اوایل که تلویزیون آمده بوده آن را تحریم نموده بوده‌اند و یکی از بزرگان در دفاع از فتوای به ظاهر بستهٔ این فقها فرموده است :«آنچه پس از آن بر فرهنگ ما رفت مؤید فتوای آن روز ایشان است». در انتهای این قسمت مطلبی از وصیت نامهٔ امام خمینی (ره) را در اینباره نقل کرده و از خوانندهٔ عزیز تقاضا دارم در عبارت امام (ره) به جای رادیو و تلویزیون، اینترنت و ماهوارهٔ امروز را قرار دهند و بیندیشند که آیا همان مفاسد در این رسانه‌های نوظهور به نحو شدیدتر هست یا خیر.
«رادیو و تلویزیون و مطبوعات و سینماها و تئاترها از ابزارهای مؤثر تباهی و تخدیر ملتها، خصوصاً نسل جوان بوده است. در این صد سال اخیر بویژه نیمه دوم آن، چه نقشه‌های بزرگی از این ابزار، چه در تبلیغ ضد اسلام و ضد روحانیت خدمتگزار، و چه در تبلیغ استعمارگران غرب و شرق، کشیده شد و از آنها برای درست کردن بازار کالاها خصوصاً تجملی و تزئینی از هر قماش، از تقلید در ساختمانها و تزئینات و تجملات آنها و تقلید در اجناس نوشیدنی و پوشیدنی و در فرم آنها استفاده کردند، به طوری که افتخار بزرگِ فرنگی مآب بودن در تمام شئون زندگی از رفتار و گفتار و پوشش و فرم آن بویژه در خانمهای مرفه یا نیمه مرفه بود، و در آداب معاشرت و کیفیت حرف زدن و به کار بردن لغات غربی در گفتار و نوشتار به صورتی بود که فهم آن برای بیشتر مردم غیر ممکن، و برای همردیفان نیز مشکل می‌نمود! فیلمهای تلویزیون از فرآورده‌های غرب یا شرق بود که طبقه جوان زن و مرد را از مسیر عادی زندگی و کار و صنعت و تولید و دانش منحرف و به سوی بی خبری از خویش و شخصیت خود و یا بدبینی و بدگمانی به همه چیز خود و کشور خود، حتی فرهنگ و ادب و مآثر پر ارزشی که بسیاری از آن با دست خیانتکار سودجویان، به کتابخانه‌ها و موزه‌های غرب و شرق منتقل گردیده است».

۴) آلات لهو اینکه ماهواره را از آلات لهو بدانیم بعید می‌نماید و لذا از این جهت نمی‌توان حکم به حرمت خرید و فروش ماهواره نمود. ظاهراً فقها آله لهوی را تنها بر آلات موسیقی اطلاق می‌کنند و به فرمودهٔ شیخ انصاری (ره) :«المراد بآلات اللهو ما اعدّ له» ؛ یعنی مراد از آلت لهوی چیزی است که برای لهو ساخته شده باشد. اطلاق چنین عنوانی از یک سو بر ماهواره خیلی بعید است و از یک سو خیلی هم بعید نیست! علت این است که ماهواره مثل تلویزیون است و الزاماً برای لهو ساخته نشده و دستگاهی است که از آن می‌توان هر استفاده‌ای برد. همچنین معلوم نیست بتوان لهو را جز بر آلات خاص موسیقی تطبیق داد. از سوی دیگر وقتی می‌بینیم که ماهواره عمدتاً مصرفی جز سرگرمی‌های حرام یا نزدیک به حرام ندارد، بعید نمی‌نماید که آن را نیز داخل در آلات لهوی بشماریم.
به هرحال این عنوان مطرح شد تا انشاءالله بعداً به آن بیشتر پرداخته شود و قصد گزافه گویی نداریم و نمی‌خواهیم هرچیزی را به هرچیزی ربط دهیم اما خوب است بررسی شود که آیا بازی‌های کامپیوتری ای که ساعت‌ها شخص را مشغول کرده و از خود و خدا غافل می‌کند و شبکه‌های ماهواره‌ای که همین اثر را دارند، مصداق آلت لهو هستند یا نه، آلت لهو یعنی همان سازهایی که در زمان معصومین (ع) وجود داشته و مانند آنها.خلاصه باید دید آیا امکان تنقیح مناط (سرگرمی غفلت آور بودن) در این مسئله وجود دارد یا اینکه منظور از آلات لهو منحصر در وسائل موسیقی مطرب است؟

۵) خلاف قانون بودن خرید و فروش ماهواره آخرین جهتی که در بحث حرمت بیع ماهواره از آن بحث می‌کنیم جهت قانونی مسئله است. می‌دانیم که خرید و فروش ماهواره طبق قانون جمهوری اسلامی ممنوع است.از سویی قوانین مصوب شورای نگهبان را قوانینی می‌دانیم که تبعیت از آنها واجب می‌باشد چنانچه در استفتائی از رهبر معظم انقلاب چنین آمده است:
«سؤال: مخالفت با قوانین و مقررات راهنمایی و رانندگی و بهطور کلی همه قوانین دولتی چه حکمی دارد؟ و آیا موارد ترک عمل به قوانین از موارد امر به معروف ونهی از منکر محسوب می‌شوند؟
جواب: مخالفت با قوانین و مقررات و دستورات دولت اسلامی که بهطور مستقیم توسط مجلس شورای اسلامی وضع شده و مورد تأیید شورای نگهبان قرار گرفته‌اند و یا با استناد به اجازه قانونی نهادهای مربوطه وضع شده‌اند، برای هیچکس جایز نیست و در صورت تحقّق مخالفت توسط فردی در این خصوص، بر دیگران تذکر و راهنمایی و نهی از منکر لازم است(البته با وجود شرایط نهی از منکر) ».
بنابراین خرید و فروش ماهواره از این جهت هم حرام می‌باشد و این امری است که متأسفانه حتی برخی مؤمنین رعایت نمی‌کنند و به بهانهٔ اینکه «غرض ما اطلاع است» به خود مجوز خرید ماهواره را می‌دهند. حال آنکه حتی اگر هیچ استفادهٔ حرامی هم نشود و فرض گردد که به لحاظ شرعی خرید ماهواره هیچ حرمتی ندارد، همین قانونی نبودن این امر کافی است که خرید آن جایز نباشد. اگر هم کسی مقصود صحیحی از این امر دارد طبق قانون مصوب شورای نگهبان باید از وزارت ارشاد مجوز بگیرد.

نتیجه

پس از بررسی وجود یا عدم وجود مقتضی صحت خرید و فروش ماهواره در مقالهٔ قبلی در این مقاله به بررسی جهات حرمت این امر پرداختیم. جهاتی چون «قصد حرام» و «مخالفت با قانون» به ما نشان می‌دهد که خرید و فروش ماهواره (جز برای اشخاص و نهادهای خاص) جایز نمی‌باشد. البته نویسنده معترف است که این مقاله به هیچ وجه یک کار پختهٔ فقهی محسوب نشده بلکه تنها گامی ابتدایی در این باب بوده و تمرین درس‌هایی است که یک طلبهٔ سطح آنها را می‌آموزد.والحمدلله.

فهرست منابع

• قرآن کریم.
  

۱- امام خمینی، روح الله، (۱۳۸۵ش، الف)،تحریرالوسیله،تهران:انتشارات مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
۲- (۱۳۸۵ش، ب)وصیتنامه حضرت امام خمینی (ره)،تهران:انتشارات مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره) .
۳- انصاری، مرتضی، (۱۴۲۹ق)، المکاسب، قم:انتشارات مجمع الفکرالاسلامی،چ دوازدهم.
۴- خامنه‌ای، سیدعلی، (۱۳۹۱ش)، مکتوب، تارنمای شخصی، قابل دسترسی در سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت ا...العظمی خامنهای، آخرین بازنگری ۲۵فروردین ماه۱۳۹۱«http://khamenei.ir».
۵. عاملی، حر، (۱۴۰۹ق)، وسائل الشیعه، قم: انتشارات مؤسسه آل البیت (علیهم السلام) ..
۶- مکارم شیرازی، ناصر، (۱۳۹۱ش)،مکتوب، تارنمای شخصی، قابل دسترسی در سایت پایگاه اطلاع رسانی دفتر آیت ا...العظمی مکارم شیرازی، ( آخرین بازنگری ۳۰فروردین ماه۱۳۹۱)، http://makarem.ir

پانویس

منبع: پایگاه معاونت پژوهش مدیریت حوزه علمیه استان تهران - تاریخ برداشت: 95/03/22

بازگشت به خرید و فروش آنتن ماهواره