فرهنگ مصادیق:برخورد پیشوایان دین با منافقین چگونه بود؟

برخورد پیشوایان دین با منافقین چگونه بود؟

از آنجایی که بررسی دقیق و جزئی شیوه برخورد پیشوایان دین با منافقین نیازمند تحقیق و بررسی مفصل و ارائه مطالب طولانی است، و نیز با توجه به اینکه در میان معصومین تنها پیامبر(صلی الله علیه و آله) و امام علی(علیه السلام) به عنوان حاکم حکومت اسلامی بر سر قدرت بوده‌اند، بنده به شیوه برخورد با منافقین در سیره پیامبر و امام علی(علیهما السلام) اشاره می‌کنم، امیدوارم که مفید واقع گردد:

پیامبر اعظم (صلی الله علیه و آله) با امداد از خداوند ابتدا سعی بر آشکار کردن چهره مزوّرانه منافقین می‌کرد. اقدامات منافقانه و اهداف پلید آن‌ها را افشا می‌ساخت. ایشان با تأکید بر ظاهری بودن اسلام آنها، همدلی آنان با یهودیان و دروغ بودن وعده همکاری آن‌ها به یهودیان، ترس آن‌ها از مشارکت در جهاد، باطل بودن تصور آن‌ها برای ایمن بودن از مرگ در صورت فرار از میدان جهاد و برخی دیگر از اقدامات آنان ماهیت حقیقی آن‌ها را برای مسلمانان افشا ساختند و مسلمانان را از حقیقت عمل کرد آن‌ها آگاه می‌کردند.

رسول خدا (صلی الله علیه وآله) تا حد امکان و تا آنجا که خطر جدی از سوی منافقان متوجه حکومت اسلامی و مسلمانان نبود آن‌ها را تحمل می‌کرد و به حرف آن‌ها گوش می‌داد. آن‌ها این رأفت و مهربانی پیامبر را حمل بر ساده‌لوحی او می‌کردند و می‌گفتند ما هر چه می‌گوییم او باور می‌کند؛ وَ مِنْهُمُ الَّذینَ یُؤْذُونَ النَّبِیَّ وَ یَقُولُونَ هُوَ أُذُن. خداوند در پاسخ آن‌ها فرمود: بگو زود باوری من لطفی به حال شماست. پیامبر به خدا ایمان آورده و به مؤمنان اطمینان داد و برای مؤمنان حقیقی رحمت کامل است و برای آن‌ها که رسول خدا را آزار دهند عذاب دردناک مهیاست.

اما آنجا که عملکرد منافقین در مواجهه با امنیت عمومی و منافع اسلام بود، پیامبر خدا (صلی الله علیه وآله) با قاطعیت وارد صحنه می‌شد و بر اساس دستورات الهی به مقابله با منافقین می‌پرداخت. در جریان تأسیس مسجد ضرار توسط منافقین و فتنه انگیری این گروه پیامبر دستور داد تا مسجد را خراب کنند، آن را آتش زنند و زمینش را محل مزبله‌های شهر مدینه قرار دهند.

امام علی(علیه السلام) همین روش را در برخورد با منافقان در پیش گرفتند:

امام علی ‏(علیه السلام) در دوران خلافتش با دو دسته عالمان منافق و سیاستمداران دو رو روبرو بود و هر دو دسته را افشا کرد و از مردم خواست که آنان را بشناسند و همان گونه که قرآن از مسلمانان خواسته، با آنان دوستی نورزند. ؛ آنان را دشمن قطعی و حتمی خود بدانند. ؛ همواره از آنان مانند شی‌ء نجس و پلید، اعراض و اجتناب کنند. و با امر به معروف و نهی از منکر، بینی منافقان را به خاک بمالند.
خطبه بلند حضرت در بیان ویژگی‌های منافقان، شامل چنین تحذیر و هشداری است. ، و تمثیل منافق به درخت «حنظل» برای شناساندن منافق و ویژگی‌های او به مردم است: «مثل منافق، مانند درخت حنظل است که برگ‌هایش سرسبز ولی طعم آن تلخ است.» در سخنی جامعه شناسانه ، وجود منافقان عالم نما را گوشزد می‌کند و می‌فرماید : شما در عصری هستید که گوینده به حق، اندک و زبان به راستی ناگشاده و ملازم حق خوار است . اهل آن همگی سازشکار و جوانشان تندخو و پیرشان گنهکار و عالمشان منافق و نزدیکشان ، بیرون رونده‌اند. کهتر ایشان ، مهترشان را بزرگ نمی‌دارد و توانگرشان از فقیرشان دستگیری نمی‌کند.»

از نظر تاریخی می‌توان مصداق‌هایی همچون ابو موسی اشعری و عبدالله بن عمر را در نظر آورد و برخورد منافقانه ابن عمر را در بیعت نکردن و خیانت ابو موسی اشعری را در یاری نرساندن به امام در جنگ جمل به یاد آورد.
امام در نامه اش به محمد بن ابی بکر، هنگامی که او را به جانب مصر روانه می‌کند، از همین منافقان بر حذرش می‌دارد و آن را بر هشدار پیامبر مبتنی می‌کند که فرمود: «من بر امتم از مؤمن و مشرک نمی‌ترسم؛ چه، مؤمن را خداوند با ایمانش باز می‌دارد و مشرک را خدا به سبب شرکش قلع و قمع می‌کند . بلکه من از آن که در درون منافق و به زبان عالم می‌نماید، می‌ترسم . آنچه [نیکو] می‌دانید، می‌گوید و آنچه منکر می‌دانید ، می‌کند.»
امام همچنین در وصیتش به کمیل که افزون بر کمالات اخلاقی و عرفانی، مدتی ولایت « هیت » را در شمال غربی انبار به عهده داشت ، فرمان می‌دهد از منافقان بپرهیزد و با خائنان مصاحبت نکند. نیز به فردی از شیعیانش می‌فرماید : «بکوش تا زیر بار احسان منافقی نروی.»

پانویس

منبع: سایت مرکز ملی پاسخگویی به مسائل دینی - تاریخ برداشت: 96/05/02

بازگشت به پیشگیری از نفوذ منافقان