فرهنگ مصادیق:بدعت از نظر احادیث
نویسنده : فرزانه صفائی
محتویات
بدعت
پیامبر خدا صلی الله علیه و آله:
شَرُّ الاُمورِ مُحْدَثاتُها ، ألاَ و کُلُّ بِدعةٍ ضلالةٌ، ألاَ و کلُّ ضَلالةٍ ففی النّارِ.
بدترین امور آن است که بدعت باشد بدانید هر بدعتی گمراهی است بدانید که هر گمراهی فرجامش آتش است.
پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :
اتَّبِعوا و لا تَبْتَدِعوا ، فقد کُفِیتُمْ.
[از احکام اسلامی ]پیروی کنید و بدعت مگذارید ؛ زیرا آنچه شما را کفایت میکند گفته شده است.
پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :
إیّاکَ أنْ تَسُنَّ سُنّةَ بدعةٍ ؛ فإنَّ العبدَ إذا سَنَّ سُنّةً سیّئةً لَحِقَهُ وِزْرُها و وِزْرُ مَن عَمِلَ بها.
مبادا سنّتی را بدعت گذاری؛ زیرا اگر بنده سنّت بدی را به وجود آورد گناه آن و گناه کسی که به آن عمل کند به گردن اوست.
پیامبر خدا صلی الله علیه و آله ـ وقتی از ایشان سؤال شد: آنکه در دین چیزی نو پدید آورد یا چنین کسی را پناه دهد، کیست ؟ ـ فرمود :
ـ و قد سُئلَ عمَّن أحْدثَ حَدَثا أو آوی مُحْدِثا : ما هُو ؟ ـ : مَنِ ابْتَدَعَ بِدعةً فی الإسلامِ ، أو مَثّلَ بغیرِ حَدٍّ ، أو مَنِ انْتَهبَ نُهْبَةً یرفعُ المسلِمونَ إلَیها أبْصارَهُم ، أو یَدفعُ عن صاحِبِ الحَدَثِ ، أو یَنصُرُهُ أو یُعینُهُ.
او کسی است که در اسلام بدعتی بگذارد، یا بدون حد کسی را مُثله کند، یا دست به غارتی [چشم گیر ]زند که نگاههای مسلمانان به سوی آن کشانده شود یا از بدعت گذار دفاع کند، یا او را یاری رساند، یا کمکش کند.
امام علی علیه السلام :
ما اُحْدِثَتْ بِدعةٌ إلاّ تُرِکَ بها سُنّةٌ ، فاتّقوا البِدعَ و الْزَموا المَهْیَعَ ، إنّ عَوازِمَ الاُمورِ أفضَلُها ، و إنَّ مُحْدَثاتِها شِرارُها.
هیچ بدعتی نهاده نشد مگر آن که بدان سبب سنّتی ترک شد از بدعتها بپرهیزید و راه روشن را در پیش گیرید، بهترین کارها [در دین] آن است که خدا از تو به جدّ خواسته است و بدترین آنها آن است که نو پدید و بی سابقه باشد.
امام علی علیه السلام :
ما هَدمَ الدِّینَ مثلُ البِدعِ.
چیزی مانند بدعتها دین را ویران نکرده است.
بدعت گذاران
پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :
أهلُ البِدَعِ شَرُّ الخَلقِ و الخلیقةِ بدعت گذاران، بدترین مردم و موجودات هستند.
پیامبر خدا صلی الله علیه و آله ـ در تفسیر آیه «آنان که دین خود را فرقه فرقه کردند و گروه گروه شدند» ـ فرمود :
هم أصحابُ البِدعِ و أصحابُ الأهواءِ ، لیسَ لَهُم تَوبةٌ ، أنا مِنهُم بَریءٌ و هُم مِنّی بُراءُ.
اینان همان بدعت گذاران و فرقه گرایانند توبه آنان پذیرفته نیست من از آنان بیزار هستم و آنان از من دور.
پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :
أهلُ البدعِ کِلابُ أهلِ النّارِ بدعت گذاران، سگهای اهل دوزخ هستند.
معنای بدعت
امام علی علیه السلام :
أمّا أهلُ البِدعةِ فالمُخالِفونَ لأمرِ اللّهِ و لِکتابهِ و رسولِه ، العاملونَ بِرأیِهم و أهوائهِم و إنْ کَثُروا.
بدعت گذاران کسانی هستند که با فرمان خدا و کتاب او و پیامبرش مخالفت میورزند و بر اساس رأی و گرایشهای خود عمل میکنند؛ هر چند شمارشان بسیار باشد.
امام صادق علیه السلام :
مَن دعـا النـاسَ إلی نفسِه و فیهِم مَن هُو أعلمُ مِنه فهُو مُبْتَدِعٌ ضالٌّ.
هر که مردم را به خود فرا خواند، حال آن که در میان آنان داناتر و عالمتر از او هست، بدعتگذاری گمراه است.
روی گرداندن از بدعت گذار
پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :
إذا رأیتُم صاحِبَ بِدعةٍ فاکْفَهِرّوا فی وجهِهِ.
هرگاه بدعتگذاری را دیدید، به او رو تُرش کنید.
پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :
مَن تَبَسّمَ فی وجهِ مُبتَدِعٍ فقد أعانَ علی هَدمِ دِینِهِ.
هر کس به روی بدعت گذار لبخند بزند، به نابود کردن دین خود کمک کرده است.
پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :
مَن أرْعَبَ صاحِبَ بِدعةٍ مَلأَ اللّهُ قلبَهُ أمْنا و إیمانا.
هر کس بدعتگذاری را مرعوب سازد خداوند قلب او را از آرامش و ایمان بیاکَنَد.
پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :
مَن أعرَضَ عن صاحِبِ بِدعةٍ ، بُغْضا لَهُ ، مَلأ اللّهُ قلبَهُ أمْنا و إیمانا .
هر کس به نفرت و دشمنی از بدعت گذار روی گرداند، خداوند دل او را از آرامش و ایمان لبریز میسازد.
پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :
مَن أعرَضَ عن صاحِبِ بِدعةٍ ، بُغْضا لَهُ ، مَلأ اللّهُ قلبَهُ یقینا و رِضا.
هر که از سر بغض و دشمنی با بدعت گذار، از او روی گرداند، خداوند دل او را از یقین و خشنودی آکنده میسازد.
پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :
مَن أتی ذا بِدعةٍ فوَقّرَهُ فقد سَعی فی هَدمِ الإسلامِ.
هر کس نزد بدعتگذاری برود و او را احترام کند، در نابودی اسلام کوشیده است.
پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :
إذا رأیتُم أهلَ الرِّیَبِ و البِدعِ من بَعدی فأظْهِروا البَراءةَ مِنهُم ، و أکْثِروا مِن سَبِّهِم ، و القَولِ فیهِم و الوَقِیعةِ ، و ناهِبُوهُم کَی لا یَطْمَعوا فی الفسادِ فی الإسلامِ ، و تَحْذرَهُم النّاسُ و لا یَتَعلّموا مِن بِدَعِهِم ، یَکتُبِ اللّهُ لکُم بذلکَ الحَسَناتِ ، و تُرفَعْ لکُم بها الدّرَجاتُ فی الآخِرَةِ.
هرگاه شکّاکان و بدعت گذارانِ پس از من را دیدید، از آنان بیزاری نشان دهید و تا میتوانید به ایشان دشنام دهید و بد بگویید و بر آنان بتازید، تا از تباه کردن اسلام ناامید شوند، و مردم از آنان بر حذر باشند و از بدعتهای آنان چیزی نیاموزند، بدین سان خداوند در عوض آن برای شما ثوابها مینویسد و به خاطر این کار درجات شما را در آخرت رفعت میبخشد.
بدعت گذار و عبادت
پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :
مَن عمِلَ فی بِدعةٍ خَلاّهُ الشّیطانُ و العِبادةَ، و ألْقی علیهِ الخُشوعَ و البُکاءَ.
هر کس به بدعتی عمل کند، شیطان او را با عبادت تنها میگذارد و حالت خشوع و گریه بر او میافکند.
پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :
إذا تَمَّ فُجورُ العبدِ ملَکَ عینَیهِ فبکی مِنهُما متی شاءَ.
هر گاه گناهکاری بنده به اوج رسد، اختیاردار چشمان خود میگردد و هر گاه بخواهد از آنها اشک میگیرد.
پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :
بُکاءُ المؤمنِ مِن قلبِهِ ، و بُکاءُ المنافقِ مِن هامَتِهِ.
گریه مؤمن از دل است و گریه منافق از سَرَش.
امام علی علیه السلام :
اُقْسِمُ باللّهِ لَسَمِعتُ رسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله یقولُ : إنَّ الشَّیطانَ إذا حَملَ قوما علَی الفَواحِشِ مِثلِ الزِّنا و شُربِ الخَمرِ و الرِّبا و ما أشبهَ ذلکَ مِن الخَنی و المَأثَمِ حَبَّبَ إلَیهِمُ العِبادةَ الشّدیدةَ و الخُشوعَ و الرُّکوعَ و الخُضوعَ و السُّجودَ ، ثُمّ حَمَلهُم علی وَلایةِ الأئمَّةِ الّذینَ یَدْعونَ إلَی النّارِ.
سوگند به خدا که شنیدم پیامبر خدا صلی الله علیه و آله میفرماید: هرگاه شیطان مردمی را به ارتکاب زشتیهایی همچون زنا، میگساری، ربا خواری و پلیدیها و گناهانی اینچنین، وا دارد، عبادتِ شدید و خشوع و رکوع و خضوع و سجود را محبوب آنان میگرداند و سپس ایشان را به ولایت و پیروی از پیشوایانی وادار میکند که به دوزخ فرا میخوانند.
بطلان عمل بدعت گذار
پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :
إنَّ اللّهَ تعالی لا یَقبَلُ لصاحِبِ بِدعةٍ صَوما و لا صَلاةً و لا صَدَقةً و لا حَجّا و لا عُمرةً و لا جِهادا و لا صَرْفا و لا عَدْلاً.
خداوند از بدعت گذار نه روزه ای میپذیرد، نه نمازی، نه صدقهای ، نه زکاتی، نه حجّی، نه عمرهای، نه جهادی، نه توبهای و نه فدیهای.
پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :
عَملٌ قلیلٌ فی سُنّةٍ خیرٌ مِن عملٍ کثیرٍ فی بِدعةٍ.
عمل اندک مطابق با سنّت، بهتر است از عمل بسیار که با بدعت همراه باشد.
پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :
لا یُقبَلُ قَولٌ إلاّ بعملٍ ، و لا یُقبلُ قَولٌ و لا عملٌ إلاّ بنِیّةٍ ، و لا یُقبلُ قَولٌ و عملٌ و نِیّةٌ إلاّ بإصابَةِ السُّنّةِ.
هیچ گفتاری جز با کردار پذیرفته نمیشود، و هیچ گفتار و کرداری جز با نیّت پذیرفته نمیشود و هیچ گفتار و کردار و نیّتی پذیرفته نمیشود جز آنکه مطابق با سنّت باشد.
توبه بدعت گذار
پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :
أبَی اللّهُ لصاحِبِ البدعةِ بالتّوبةِ.
خداوند توبه بدعت گذار را نمیپذیرد.
وظیفه علما به هنگام پدید آمدن بدعتها
پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :
إذا ظَهَرتِ البِدعُ فی اُمّتی فلْیُظهِرِ العالِمُ علمَهُ ، فمَن لَم یَفعلْ فعَلَیهِ لَعنةُ اللّهِ.
هرگاه بدعتها در میان امّتم پدیدار شوند بر عالِم است که علم خود را آشکار سازد هر کس چنین نکند، لعنت خدا بر او باد.
پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :
إذا ظَهَرتِ البِدعُ و لَعَنَ آخِرُ هذهِ الاُمّةِ أوّلَها ، فمَن کانَ عندَهُ عِلمٌ فَلْیَنْشُرْهُ ، فإنَّ کاتِمَ العِلمِ یَومَئذٍ کَکاتِمِ ما أنْزلَ اللّهُ علی محمّدٍ.
هر گاه بدعتها پدیدار شوند و پسینیان این امت، پیشینیان آن را لعن و نفرین کنند، هر کس دانشی دارد، باید آن را منتشر سازد، که هر کس در آن روز دانش خود را پنهان دارد، همچون کسی است که آنچه را خدا بر محمّد نازل کرده، کتمان کرده باشد.
وسائل الشیعة ـ به نقل از یونس بن عبد الرحمان ـ : از امام باقر علیه السلام و امام صادق علیه السلام برای ما روایت شده است که فرمودهاند:
رَوَینا عنِ الصّادقِینَ علیهم السلام أ نّهُم قالوا : إذا ظَهَرتِ البِدعُ فعلَی العالِمِ أن یُظهِرَ عِلمَهُ ، فإنْ لَم یَفعلْ سُلِبَ نورَ الإیمانِ.
هرگاه بدعتها سر بردارند، عالِم باید علم و دانش خود را آشکار سازد و اگر چنین نکند، نور ایمان از او سلب میشود.
منبع
میزان الحکمه،جلد اول
