فرهنگ مصادیق:بخل علمی - سمت خدا
حجت الاسلام والمسلمین حسینی قمی
زود بیدار شدم تا سر ساعت برسم باید امروز به غوغای قیامت برسم، من به قد قامت یاران نرسیدم ای کاش لااقل رکعت آخر به جماعت برسم ، آه مادر مگر از من چه گناهی سر زد که دعا کردی و گفتی: به سلامت برسم ،طمع بوسه مدار از لبم ای چشمه که من نذر دارم لب تشنه به زیارت برسم، سیب سرخی سر نیزه است دعا کن من نیر این چنین کال نمانم به شهادت برسم.
سؤال – در مورد اسامی قیامت( آیه ۱۸۰ سوره آل عمران) توضیحاتی بفرمایید.
پاسخ – ۱۸۰ آل عمران میفرماید: کسانی که آنچه خداوند از فضل خودش نصیب آنها کرده است بخل میورزند فکر نکنند که به نفع آنهاست، این برای آنها شر است . در قیامت ثروتهایی که جمع کردهاند و در راه خدا ندادهاند، بصورت طوق گردن آنها خواهد بود.
در آنجا سنگینی این ثروت بر وبال گردن آنهاست. و برای آنها عذاب است .این آیه تجسم اعمال را نشان میدهد. ما باید باور کنیم که امانتدار ثروت مان هستیم. اگر انسان به این باور برسد، سخاوت و انفاق برایش آسان میشود. بدانیم ثروت و نعمتهای دیگر از فضل خداست. علم ودانش و فکر و استعداد از نعمتهای پروردگار است.
آیت الله شیخ محمدحسین قروی اصفهانی استاد شخصیتهایی مثل آیت الله بهجت، آیت الله میلانی و علامه مظفر بوده .ایشان از بهترین شاگردان آخوند خراسانی بوده است. بعضیها معتقد هستند که حواشی صحبتهای استاد که شاگرد نوشته است از حرفهای استاد بهتر است. ایشان میگوید: یک روز سر درس آمدم و متوجه شدم که درس استاد تکرار دیروز است ،فردا دوباره درس استاد تکراری بود. روز سوم باز استاد درس را تکرار کرد. یکی از شاگردان ایشان آقا شیخ علی محمد بروجردی (پدرشهید آقا شیخ مرتضی بروجردی) به استاد گفت که شما دارید درس تکراری میدهید. استاد گفت: من میدانم که دارم درس تکراری میدهم. ولی سه روز است که هر چه فکر میکنم نمیتوانم حرف جدید بزنم و درسهای تکراری به مغزم میرسد. خدا میخواهد بگوید که حتی فکر تو هم از ماست. (درس توحیدی) پس ما نباید به خودمان مغرور بشویم .اگر ما باور کنیم که علم و فکر ما از خداست، دیگر برای یاد دادن به دیگران بخل نمیورزیم. هر چیزی زکاتی دارد: زکات علم تعلیم است و زکات آبرو، گذاشتن آبرو برای حل کردن مشکلات دیگران.
اگر ما در علم ،آبروی و.. بخل میورزیم بخاطر اینها است که باور نداریم اینها از فضل خداست. در آخر آیه میفرماید: آنچه بخل میورزید میماند و خداوند وارث آسمان و زمین است. علامه طباطبایی میفرماید که این آیه شبیه آیه ۳۴ سوره توبه است. در این آیه داریم :طلا و نقره را بصورت گنج جمع میکنند و آنرا در راه خدا انفاق نمیکنند. در قیامت این طلا و نقره در آتش جهنم گذاخته میشود و بر پشت و پهلوی آنها گذاشته میشود و میگویند: این همان گنجهایی است که جمع کرده بودید. حالا اثر آنرا در اینجا بچشید.
علامه طباطبایی میفرماید که در اسلام ثروت و مالکیت محدودیت ندارد. به چه چیزی گنج میگویند که عذاب دارد. جواب این سؤال را ادامهٔ آیه داده است که میفرماید که اگر جمع کردید و در راه خدا انفاق نکردید. انفاق در راه خدا چیست؟ راه خدا(فی سبیل الله) چند مصداق دارد .هر چیزی که قوام جامعه در راه آن است. مثل جهاد. اگر در جبهه نیاز به طلا و نقره باشد و کسی آنرا جمع کند و ندهد، این یکی از مصداقهای آن است. مثل مصالح عمومی که حفظ دین و شئونات جامعه قائم به آن است. عدهای ثروتها را جمع میکنند درحالی که میدانند اگر این ثروت را در اختیار دیگران قرار بدهند (مثلا قرض بدهیم) مشکلات عدهای حل میشود. الان جوانان برای ازدواج نیاز به شغل و وام دارند. اگر جوان شغل نداشته باشد چه مفاسدی به دنبال آن وجود دارد ؟افرادی که از سر بیکاری و فقر ازدواج نمیکنند و مشکلاتی برای آنها پیش میآید، آیا ما در گناه آنها شریک نیستیم؟
مثلا ما میتوانیم ثروت مان را در جامعه فعال کنیم و مشکلاتی را حل کنیم. قرآن میفرماید که ثروت شان را در راه خدا ا نفاق کنند. اگر در اقوام فردی است که با چند میلیون مشکلش حل میشود، آیا این مصداق آیه نیست؟
این گنج حتما نباید خیلی زیاد باشد. الان نظام بانکداری ما مسئول است. اگر مردم ما به صندوقهای قرض الحسنه بانکها اعتماد داشتند، حتما پول شان را در اختیار آنها قرار خواهند داد ولی وقتی آمارها را میبینند میفهمند که بانکها دغدغهٔ قرض الحسنه را ندارند. در خیلی موارد پولهای قرض الحسنه تماماَ بصورت قرض الحسنه پرداخت نمیشود. البته این آیه شامل کسانی که خمس و زکات هم میدهند میشود ولی علامه میفرماید که این آیه منحصر به واجبات نیست. یعنی اگر کسی خمس مالش را داد فکر نکند که دیگر شامل این آیه نمیشود. راه خدا از این بالاتر است. اگر راه خدا زمین مانده و مشکلات عدهای با ثروت ما حل میشود ،باید آنرا در اختیار آنها قرار بدهیم و ثروت را بصورت گنج جمع نکنیم. ممکن است که در یک شب انسان همه چیز را از دست برود.مگر اینکه آنها را در راه خدا داده باشد.
واژهٔ بخل دوازده بار در قرآن آمده است. در سوره لیل داریم: هر کس دست دهنده دارد و تقوا پیشه میکند و قیامت را قبول دارد،... کسانی که بخل میورزند و قیامت را تکذیب کردند. پس منشأ بخل ،تکذیب قیامت است. آیت الله بهجت میفرمود: ما باید آنقدر با نهج البلاغه مأنوس باشیم که آنرا از حفظ کنیم . در نامه ۵۳ حضرت امیر به مالک اشتر داریم :منشأ بخل ،حرص و ترسیدن از مردم بدگمانی به خدا و تکذیب قیامت است. خدا میفرماید: روزی که وارد آتش میشوید ثروت دیگر به دردتان نمیخورد. ما باورنداریم که اگر در راه خدا بدهیم، خدا برای ما جایگزین میکند. انسانی که بخیل و خسیس است و از دیگران میترسد، این باور را ندارد.
مرحوم طبرسی درمجمع البیان ،در ذیل این آیه داستانی دارد: فرد مسلمانی درخت خرمایی داشت و شاخههای آن درخانهٔ همسایه بود. که این همسایه هم فقیر و هم عیال وار بود. گاهی اوقات خرماها در خانهٔ همسایه میافتاد. این فرد خسیس خرماها را از این همسایه میگرفت. (بعضی آقایان به خانواده شان خرجی نمیدهند. پیامبر فرمود: بدترین مردان شما کسی است زن و فرزندش را وادار کند که دست نیاز پیش کس دیگری دراز کند.) گاهی اوقات خرما را از دهان بچهٔ این همسایه درمی آورد. این همسایه نزد پیامبر رفت و داستان را گفت. پیامبر گفت که این درخت را بفروش ولی او قبول نکرد. پیامبر فرمود: این درخت را با یکی از درختهای بهشتی عوض کن ولی او قبول نکرد. فردی از اصحاب پیامبر گفت که اگر من او را راضی کنم درخت بهشتی را به من میدهی. پیامبر قبول کرد. این صحابی نزد او رفت و این درخت را با قیمت سنگینی خرید. و آنرا به همسایه داد. پیامبر فرمود :درخت بهشتی برای توست.
بدتر از صفت بخل ،بخل بعلاوهٔ حرص است. در سوره تغابن آیه ۱۶ و ۱۷ داریم: اگر انفاق کنید برای خودتان بهتر است. هر که خداوند او را ،از بخل و حرص نگه دارد، رستگار میشود. در نهج البلاغه داریم :خدایی که همهٔ آسمانها و زمین مال اوست میفرماید که به من قرض بدهید. خداوند نیازی به ثروت شما ندارد میخواهد شما را امتحان کند. دنیا دار امتحان است. امام صادق (ع) در خانه کعبه از صبح تا شب یک دعا را تکرار میکردند. و میفرمودند: خدایا مرا از بخل بعلاوهٔ حرص حفظ کن. در دعا میخوانیم که خدایا مرا از عذاب نار نجات بده. عذاب نار از بخل میآید. فردی گفت که شما دعای دیگری نخواندید ؟ امام فرمود که قرآن میفرماید: رستگاری در همین دعاست.
علامه طبرسی در مجمع البیان نقل میکند که به بزرگی گفتند که فلانی این قدر ثروت جمع کرده است. او گفت: او به اندازهای که ثروت جمع کرده، عمر هم جمع کرده است؟ گفتند :خیر. درمناقب خوارزمی داریم که پیامبر فرمود: اگر میشد سخاوت را بصورت یک انسان مجسم کرد، او امام حسین(ع) بود.
کسانی که برای عزای سیدالشهدا هزینه میکنند، این یک نوع سخاوت است. مردم برای امام حسین(ع) کم نمیگذارند. امام حسین(ع) میفرماید: اینکه مردم نیازمند شما هستند، این برای شما نعمت است، از آن خسته نشوید .اگر از آن اظهار خستگی کنید این نعمت به فرد دیگری منتقل میشود. ما میتوانیم روایات امام حسین(ع) را در هیئتها تابلو کنیم.
سؤال – صفحهٔ ۵۰۰ قرآن کریم را توضیح بفرمایید.
پاسخ – دراین صفحه داریم : پیامبر به مسلمانان بگو که ببخشند کسانی که قیامت را قبول ندارند. قیامت هم یوم الله است.اصل شما بر هدایت و دستگیری باشد.
بهترین هدیه، کتاب است و خوب است که بانی بشویم و به دیگران کتاب هدیه بدهیم. پیامبر به امیرالمومنین فرمود: اگر یک نفر بوسیلهٔ تو هدایت بشود از همهٔ آنچه خورشید بر او میتابد بهتر است. یکی از راههای هدایت جوانان ،خواندن کتابهای خوب است.
در آستانهٔ محرم هنر ما این باشد که دست دیگران را بگیریم و بر کشتی سیدالشهد سوار کنیم. هنر این است که ما کسانی را که فکر میکنیم رابطهای با سید الشهدا ندارند، هدایت کنیم. همهٔ ائمه کشتی نجات هستند ولی سرعت کشتی امام حسین(ع) بیشتر است. همه را سوار این کشتی کنیم تا امام حسین(ع) آنها را به ساحل نجات برساند.
خوب است که اگر ما خلافی داریم، به احترام این ده شب، آنها را کنار بگذاریم. اگر گناه چشم ،بدحجابی و ... است آنها را کنار بگذاریم. آقای مسلمانی در کشور خارجی میگفت که من نمیدانستم که ماه محرم فرارسیده است. ولی در شب دوم وقتی فهمیدم ،به احترام عزای امام حسین(ع) شرب خمر را کنار گذاشتم. و الان زندگی ام عوض شده است.
آیت الله بهجت میفرمود: به آیت الله حائری موسس حوزهٔ علیمه قم گفتند که رضاخان جلوی عزاداری را گرفته است ،ایشان خیلی ناراحت شدند. فردی به آقا گفت که ناراحت نباشید ، فقط جلوی روضه خوانی که یک کار مستحب است را گرفتهاند. آقا فرمود: از این کار مستحب هزار کار واجب بدست میآید. الان ما هر چه داریم از مجالس سید الشهدا داریم. آیت الله بهجت فرمود: فضیلت گریهٔ بر سید الشهدا از نماز شب بالاتر است. ایشان میفرمود: اصرار نداشته باشید که خدمت امام زمان(عج) تشرف پیدا کنید. دو رکعت نماز و توسل به امام زمان(عج) از تشرف بالاتر است. درمجالس امام حسین(ع) با ادب بنشینیم و گریه کنیم. رفتن به مجالس امام حسین(ع) تشرف خدمت ایشان است.
امروز ساعت پنج خورشید گرفتگی اتفاق میافتد که نماز آیات دارد. نماز آیات دو رکعت است.. راه آسان: در هر رکعت حمد را بخوانید و سوره توحید یا سوره دیگر را پنج قسمت کنید و بعد از هرقسمت به رکوع بروید. راه طولانی :درهر رکعت، پنج سوره حمد و سوره پنج توحید خوانده شود.
کتاب پرتویی از عظمت حسین نوشتهٔ آیت الله صافی گلپایگانی، کتاب قصهٔ کربلا نوشتهٔ نظری منفرد، کتاب پیشوای شهیدان نوشتهٔ آیت الله صدر و کتاب بررسی تاریخ عاشورا نوشتهٔ دکتر آیتی است.
