فرهنگ مصادیق:بحث قصاص و انتقام جویی و تاکید قرآن کریم بر لزوم بخشش
در هفته قبل روزنامه آسمان به دلیل نقل قولی از ابتدای انقلاب از یکی از سران جبهه ملی که لایحه قصاص را غیر انسانی خوانده بود توقیف شد.در این مطلب قصد داریم به برسی لایحه قصاص از دیدگاه قرآن بپردازیم.
موضوع قصاص در قرآن از آیات مختلفی استنباط میشود مثلا در آیه ۱۹۴سوره بقره نوشته شده است:
الشَّهْرُ الْحَرَامُ بِالشَّهْرِ الْحَرَامِ وَالْحُرُمَاتُ قِصَاصٌ فَمَنِ اعْتَدَی عَلَیْکُمْ فَاعْتَدُواْ عَلَیْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدَی عَلَیْکُمْ وَاتَّقُواْ اللّهَ وَاعْلَمُواْ أَنَّ اللّهَ مَعَ الْمُتَّقِینَ .
این ماه حرام در برابر آن ماه حرام است و [هتک] حرمتها قصاص دارد پس هر کس بر شما تعدی کرد همان گونه که بر شما تعدی کرده بر او تعدی کنید و از خدا پروا بدارید و بدانید که خدا با تقواپیشگان است
اما در بسیاری از آیات نیز خداوند بر لزوم عفو و بخشش و تقدم دیه بر قصاص تاکید کرده است:
مثلا در آیه ۱۷۸ همان سوره بقره تاکید شده است که گرفتن خون بها یا دیه از اجرای حکم قصاص بهتر است و باعث رحمت و گشایش خداوند میشود:
یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ کُتِبَ عَلَیْکُمُ الْقِصَاصُ فِی الْقَتْلَی الْحُرُّ بِالْحُرِّ وَالْعَبْدُ بِالْعَبْدِ وَالأُنثَی بِالأُنثَی فَمَنْ عُفِیَ لَهُ مِنْ أَخِیهِ شَیْءٌ فَاتِّبَاعٌ بِالْمَعْرُوفِ وَأَدَاء إِلَیْهِ بِإِحْسَانٍ ذَلِکَ تَخْفِیفٌ مِّن رَّبِّکُمْ وَرَحْمَةٌ فَمَنِ اعْتَدَی بَعْدَ ذَلِکَ فَلَهُ عَذَابٌ أَلِیمٌ.
ای کسانی که ایمان آوردهاید در باره کشتگان بر شما [حق] قصاص مقرر شده آزاد عوض آزاد و بنده عوض بنده و زن عوض زن و هر کس که از جانب برادر [دینی]اش [یعنی ولی مقتول] چیزی [از حق قصاص] به او گذشتشود [باید از گذشت ولی مقتول] به طور پسندیده پیروی کند و با [رعایت] احسان [خونبها را] به او بپردازد این [حکم] تخفیف و رحمتی از پروردگار شماست پس هر کس بعد از آن از اندازه درگذرد وی را عذابی دردناک است.
لَئِن بَسَطتَ إِلَیَّ یَدَکَ لِتَقْتُلَنِی مَا أَنَاْ بِبَاسِطٍ یَدِیَ إِلَیْکَ لَأَقْتُلَکَ إِنِّی أَخَافُ اللّهَ رَبَّ الْعَالَمِینَ.
اگر دستخود را به سوی من دراز کنی تا مرا بکشی من دستم را به سوی تو دراز نمیکنم تا تو را بکشم چرا که من از خداوند پروردگار جهانیان میترسم سوره مائده آیه ۲۸
در سوره نحل آیه 126 :
وَإِنْ عَاقَبْتُمْ فَعَاقِبُواْ بِمِثْلِ مَا عُوقِبْتُم بِهِ وَلَئِن صَبَرْتُمْ لَهُوَ خَیْرٌ لِّلصَّابِرینَ.
و اگر عقوبت کردید همان گونه که مورد عقوبت قرار گرفتهاید [متجاوز را ] به عقوبت رسانید و اگر صبر کنید البته آن برای شکیبایان بهتر است
در این آیه نیز خداوند افراد را به صبر و شکیبایی دعوت میکند و میگوید صبر و شکیبایی از انتقام جویی بهتر است.همچنین در آیه ۲۸ مائده نیز خداوند میگوید آن دسته از بندگانش که از او می ترسنداز انتقامجویی خوداری میکنند و در همه آیاتی از قرآن که مفهوم عقوبت دارد خداوند در ادامه آیه مومنین ار از انتقام جویی منع مینماید و به صبر و شکیبایی دعوت مینماید و تاکید مینماید که اگر این حکم اجرا نشود بهتر از اجرای آن است.لزوم بخشش و رحمت علاوه بر این مطلب در بیشتر آیات نیز به چشم میخورد و چندین برابر آیات قرآن در باره جنگ آیاتی در باره جنگ یا عذاب آیاتی در باره رحمت و بخشش نازل شده است.
