فرهنگ مصادیق:اهمیت وساطت برای ازدواج(قسمت دوم)
برخی والدین تاخیر ازدواج پسرشان را اینگونه توجیه می کنند که درست است که از وقت طبیعی ازدواج او مدت ها گذشته است ولی چگونه می تواند ازدواج کند با این که هنوز منزل شخصی ندارد. هنوز اتومبیل سواری ندارد. شغل پردرآمدی به دست نیاورده است، پول هنگفتی که جواب گوی هزینه های سنگین ازدواج باشد ذخیره نکرده است. و هنوز ... و هنوز ...!.
والدین عروس نیز با بهانه اینکه چگونه با ازدواج دخترمان موافقت کنیم با این که هنوز یک شوهر ایده آل، با درآمد کافی، شغل آبرومند، پست خوب، خانه و زندگی، خوش تیپ، فامیل دار و ... به خواستگاری او نیامده و هر کس آمده غالباً فاقد یک یا دو تا از این شرایط بوده است!؟ و یا هنوز جهیزیه لازم تهیّه نکرده ایم و از وسایل منزل، فرش و مبل، یخچال و ماشین لباسشویی و سرویس های مختلف غذاخوری، اتو و جارو برقی، چرخ خیاطی و ... دو سه قلم کسری داریم! زمینه ازدواج فرزندانشان را به حدی تاخیر می اندازند که «شور» و «طراوت» جوانی تقریباً از میان رفته، و بهترین فرصت طبیعی ازدواج پایان یافته است.
متاسفانه برخی از والدین با بهانه مختلف، مانع ازدواج فرزندان مخصوصا دختران خویش می شوند و موجب می شوند بهار جوانی که فصل ازدواج است به فصل خزان نزدیک شود و مشکلات بسیاری را به وجود آورد.
امام علی بن موسی الرضا(ع) می فرماید: نَزَلَ جَبْرَئِیلُ عَلَی النَّبِیِّ(ص) فَقَالَ یَا مُحَمَّدُ إِنَّ رَبَّکَ یُقْرِئُکَ السَّلَامَ وَ یَقُولُ إِنَّ الْأَبْکَارَ مِنَ النِّسَاءِ بِمَنْزِلَهِ الثَّمَرِ عَلَی الشَّجَرِ فَإِذَا أَیْنَعَ الثَّمَرُ فَلَا دَوَاءَ لَهُ إِلَّا اجْتِنَاؤُهُ وَ إِلَّا أَفْسَدَتْهُ الشَّمْسُ وَ غَیَّرَتْهُ الرِّیحُ وَ إِنَّ الْأَبْکَارَ إِذَا أَدْرَکْنَ مَا تُدْرِکُ النِّسَاءُ فَلَا دَوَاءَ لَهُنَّ إِلَّا الْبُعُولُ وَ إِلَّا لَمْ یُؤْمَنْ عَلَیْهِنَّ الْفِتْنَهُ فَصَعِدَ رَسُولُ اللَّهِ ص الْمِنْبَرَ فَجَمَعَ النَّاسَ ثُمَّ أَعْلَمَهُمْ مَا أَمَرَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِه؛ جبرئیل نزد پیامبر(ص) آمد و گفت:ای محمد! پروردگارت سلام می رساند و می فرماید: دوشیزگان همچون میوه روی درخت هستند. میوه چون برسد برای آن دارویی چون جز چیدن نباشد وگرنه آفتاب آن را فاسد و باد آن را خراب می کند. دوشیزگان نیز هرگاه به مرحله رشد زنان برسند، آنان را دارویی جز شوهر دادن نباشد و گرنه از گمراهی و فساد ایمن نخواهند بود. پس، رسول خدا(ص) بر منبر رفت و مردم را جمع کرد و فرمان خداوند را به آگاهی آنان رساند.
مسلم هرگونه بهانه و عدم احساس مسئولیت از سوی والدین عواقب ناگواری را به دنبال داشته و به یقین عواقب آن به عهده والدین خواهد بود چنانکه رسول خدا(ص) می فرماید: مَنْ أَدْرَکَ لَهُ وَلَدٌ وَ عِنْدَهُ ما یُزَوِّجُهُ فَلَمْ یُزَوِّجْهُ، فَأَحْدَثَ فَالأْ ثْمَ بَیْنَهُما؛ کسی که فرزندش به حد رشد رسد و امکانات تزویج او را داشته باشد و اقدام نکند، و در نتیجه فرزند مرتکب گناهی شود، این گناه بر هر دو نوشته می شود.
۲. مومنین
در تعالیم اسلامی علاوه بر والدین و حکومت اسلامی، وظیفه مومنین در قبال ازدواج جوانان نادیده گرفته نشده است. در این مقام به دو نمونه از این وظایف اشاره می شود:
اول: کمک به امر ازدواج یکی از موانع مهم در ازدواج جوانان، مشکلات مالی است. گرچه مشکلات مالی در میان برخی، به عدم برخورداری از خانه و ماشین و... تعبیر می شود اما منظور ما مشکلاتی است که مانع فراهم نمودن حداقل وسائل برای مراسم عروسی و خرید حداقل جهزیه برای آسایش نسبی و مکانی مناسب برای زندگی است. دین مبین اسلام کمک نمودن افراد ثروتمند و بی نیاز جامعه اسلامی را برای ایجاد و رونق چنین وصلتی مورد تاکید قرار داده است. رسول خدا(ص) فرمود: تَزَوَّجُوا وَ زَوِّجُوا أَلَا فَمِنْ حَظِّ امْرِئٍ مُسْلِمٍ إِنْفَاقُ قِیمَهِ أَیِّمَهٍ ؛ همسر اختیار کنید، و وسایل همسری دیگران را فراهم آورید، و بدانید که از خوشبختی فرد مسلمان، پرداختن هزینه ازدواج زن بی شوهر است.
در حدیث دیگری از امام کاظم موسی بن جعفر(ع) می خوانیم: ثَلاثَهٌ یَسْتَظِلُّونَ بِظِلِّ عَرْشِ اللَّهِ یَوْمَ الْقِیَامَهِ یَوْمَ لا ظِلَّ إِلَّا ظِلُّهُ رَجُلٌ زَوَّجَ أَخَاهُ الْمُسْلِمَ أَوْ أَخْدَمَهُ أَوْ کَتَمَ لَهُ سِرّاً؛ سه طایفه اند که در روز قیامت در سایه عرش خدا قرار دارند، روزی که سایه ای جز سایه او نیست: کسی که وسائل تزویج برادر مسلمانش را فراهم سازد، و کسی که به هنگام نیاز به خدمت، خدمت کننده ای برای او فراهم کند و کسی که اسرار برادر مسلمانش را پنهان دارد.
دوم: واسطه گری در امر ازدواج تعاون و همکاری در نیکیها یک اصل کلی اسلامی است که سراسر مسائل اجتماعی و حقوقی و اخلاقی و سیاسی را در بر می گیرد. طبق این اصل مسلمانان موظفند افزون بر تعاون و همکاری در نیکیها، در مبارزه با بدیها نیز تعاون و همکاری کنند. دین مبین اسلام نه تنها بر همکاری در کارهای نیک تاکید می ورزید بلکه سبقت گرفتن بر یکدیگر را مورد سفارش قرار می دهد چنانکه قرآن کریم می فرماید: فَاسْتَبِقُوا الْخَیْرات ؛ پس در نیکیها بر یکدیگر سبقت جویید!
بدون شک یکی از مهمترین نیکیها به خصوص در زمان حاضر، واسطه گری برای ازدواج دو فرد مجرد و نمونه آشکار مبارزه با بدیها است چرا که تجرد و عدم داشتن همسر مخصوصا در زمان کنونی از بزرگترین مفاسد است. قرآن مجید نیز بر این سنت حسنه تصریح کرده می فرماید: وَأَنْكِحُوا الْأَيَامَى مِنْكُمْ وَالصَّالِحِينَ مِنْ عِبَادِكُمْ وَإِمَائِكُمْ؛ مردان و زنان بی همسر را همسر دهید، و همچنین غلامان و کنیزان صالح و درستکارتان را.
«أَیامی» جمع «أَیِّم» (بر وزن قَیِّم) در اصل، به معنی زنی است که شوهر ندارد، سپس به مردی که همسر ندارد نیز گفته شده است، و به این ترتیب، تمام زنان و مردان مجرد در مفهوم این آیه داخلند اعم از کسانی که ازدواج نکرده باشند و یا به دلیل فوت یا طلاق همسر خود را از دست داده باشند.
تعبیر أَنْکِحُوا: «آنها را همسر دهید» با این که ازدواج یک امر اختیاری و بسته به میل طرفین است، مفهومش این است که مقدمات ازدواج آنها را از طریق کمک های مالی در صورت نیاز، پیدا کردن همسر مناسب، تشویق به مسأله ازدواج، و بالاخره پا در میانی برای حل مشکلاتی که معمولا در این موارد بدون وساطت دیگران انجام پذیر نیست، فراهم نمایید. خلاصه مفهوم آیه به قدری وسیع است که هر گونه قدمی و سخنی و درمی در این راه را شامل می شود.
اهمیت این مسأله تا به آن پایه است که در حدیثی از پیامبر(ص) می خوانیم: کَانَ لَهُ بِکُلِّ خُطْوَهٍ خَطَاهَا أَوْ بِکُلِّ کَلِمَهٍ تَکَلَّمَ بِهَا فِی ذَلِکَ عَمَلُ سَنَهٍ قِیَامُ لَیْلِهَا وَ صِیَامُ نَهَارِهَا؛ هر گامی انسان در این راه بر دارد و هر کلمه ای بگوید، ثواب یکسال عبادت در نامه عمل او می نویسند.
آن حضرت در کلامی دیگر می فرماید: وَ مَنْ سَعَی فِیمَا بَیْنَهُمَا وَ کَانَ دَلِیلًا أَعْطَاهُ اللَّهُ بِکُلِّ شَعْرَهٍ عَلَی بَدَنِهِ مَدِینَهً فِی الْجَنَّهِ وَ زَوَّجَهُ أَلْفَ حَوْرَاءَ وَ کَأَنَّمَا اشْتَرَی أُسَرَاءَ أُمَّهِ مُحَمَّدٍ ص وَ أَعْتَقَهُمْ وَ إِنْ مَاتَ ذَاهِباً أَوْ جَائِیاً مَاتَ شَهِیدا؛ و هر کس در ازدواج زن و مردی تلاش کند، خداوند به تعداد هر مویی از بدنش، شهری در بهشت به او کرامت می فرماید و پاداشش مانند کسی است که پیغمبری را خریده و در راه خدا آزاد کرده و اگر موقع رفتن به خانه خود از دنیا برود، در قیامت جزء شهیدان خواهد بود
امیر مؤمنان علی(ع) نیز می فرماید: أَفْضَلُ الشَّفَاعَاتِ أَنْ تَشْفَعَ بَیْنَ اثْنَیْنِ فِی نِکَاحٍ حَتَّی یَجْمَعَ اللَّهُ بَیْنَهُمَا؛ بهترین شفاعت آن است که میان دو نفر برای امر ازدواج میانجی گری کنی، تا این امر به سامان برسد.
امیر المومنین(ع) از قول رسول خدا(ص) نقل می کند که فرمود: مَنْ زَوَّجَ أَخَاهُ الْمُؤْمِنَ امْرَأَهً یَأْنَسُ بِهَا وَ یَشُدُّ عَضُدَهُ وَ یَسْتَرِیحُ إِلَیْهَا زَوَّجَهُ اللَّهُ مِنَ الْحُورِ الْعِینِ... ؛ آن کس که برادر دینی خویش به ازدواج زنی درآورد که با یکدیگر انس بگیرند و او را از تنهایی نجات بخشد ... خداوند حوران بهشتی را به همسری او در خواهد آورد.
بنابر این با توجه به فرموده های پرشماری از امامان معصوم: واسطه گری برای ازدواج دختران و پسران، و نیز مردان و زنان مجرد از پاداش بسیاری برخوردار می باشد. اما متاسفانه این وساطت به یکی از فضیلت های فراموش شده مبدل شده و کمتر از طرف مومنین مورد توجه قرار می گیرد که شایسته است احیاء گردد.
