فرهنگ مصادیق:اهمیت وساطت برای ازدواج
نویسنده:محمد مهدی فجری
مقدمه
در مقابل مجرد ماندن و روی آوردن به رهبانیت و ترک ازدواج مورد نفرت دین اسلام قرار گرفته است. در تاریخ آمده است در زمان رسول خدا ۹ برخی از اصحاب به خیال این که خود را به قلعههای رفیع معنویت برسانند، تصیم گرفتند که ظواهر مادی دنیا را رها کرده، و روز و شبِ خود را به عبادت بگذرانند. در این تصمیمی که گرفته شد، فردی از آنان گفتند: من همه روزها را روزه خواهم گرفت و دیگری گفت: من همه شبها را به عبادت تمام خواهم کرد، و بعضی گفتند: ما هرگز تن به ازدواج و ارضاء شهوت و تشکیل خانواده نخواهیم داد، چون خبرِ این تصمیم به پیامبر۹ رسید آنان را دعوت کرده و در جمع خصوصیشان فرمود: اَنَا اَعْلَمُکُم بِالله وَ اَخْشاکُمْ لَهُ وَ لکِنّی اَقُومُ وَ أنامُ وَ اَصُومُ وَ اَفْطَرُ وَ اَتَزَوَّجُ النّساء فَمَنْ رَغِبَ عَنْ سُنَّتی فَلَیْسَ مِنّی؛ « من که به عظمت حضرت حق[ و اسماء و صفاتش] بیش از شما آگاهم، و از همه شما خداترسترم، ولی در شب، هم به عبادت برمیخیزم، هم میخوابم، برخی روزها را روزه گرفته و بعضی ایام را روزه نمیگیرم و با زنان ازدواج میکنم، پس کسی که از سنت من رویگردان شود، از من نیست».
گرچه کتابهای بسیاری دربارهٔ ضرورت و اهمیت ازدواج، اهداف ازدواج، راه انتخاب همسر، و دهها موضوع مرتبط با آن نوشته شده است، و سخنرانان و مبلغان، فراوان به آن پرداختهاند اما به نظر میرسد افزون بر لزوم تکرار این مسئله، هنوز نیاز به تبیین و تحقیق داشته و ضروری است مبلغان گرامی در این راستا عنایت ویژهای داشته باشند. با کمال تاسف عدم استفاده صحیح از اینترنت، ماهواره، موبایل و عدم توجه جدی به مسئله حجاب و... باعث ارضای ناصحیح غرایز شده، اهمیت و ضرورت ازدواج را برای برخی جوانان کمرنگ نموده است یا آنان را به سمت عشقهای ظاهری و ازدواجهای خیابانی کشانده است که در بسیاری از آنها عدم رسیدن به تصورات ذهنی، منجر به اختلاف و جدایی و سرخوردگی از جامعه شده است. مسلم این سرخوردگیها که نتیجهای جز نفرت دائمی از ازدواج از سوئی، و لزوم ارضای غریزه شهوت از سوی دیگر خطرات ناگواری را برای فرد و جامعه به همراه خواهد داشت.
نگارنده در این نوشتار در پی آنست تا با بازخوانی تعالیم اسلامی وظیفه تک تک افراد جامعه اسلامی را در قبال ازدواج افراد مجرد مورد بررسی و کنکاش قرار دهد.
امروز مسأله تشکیل خانواده و ازدواج جوانان بهصورت یکی از پیچیدهترین مسائل حادّ اجتماعی درآمده است، و کمتر خانوادهای است که دارای دختر و پسر جوانی باشد و از این موضوع رنج نبرد. انبوهی از مشکلات طاقت فرسا، این مسأله مهم و در عین حال ساده زندگی را در کام خود فرو برده، و بهصورت هیولائی وحشتناک درآورده است. دختران زیادی در خانهها مانده و در انتظار ازدواجند، و درحالی که هیچ مشکل مهمی ندارند، خود را در برابر انبوهی از مشکلات جانکاه و در برابر موانع غیرقابل عبوری مشاهده میکنند. از آن سو، پسران زیادی نیز سنین شاداب جوانی را پشت سر گذارده، و هنوز در خم یک کوچه، در آرزوی تشکیل خانوادهاند، ولی آداب و رسوم زشت اجتماعی، و پیرایههای غلطی که به این امر حیاتی بستهاند، آنها را از رسیدن به مقصود باز میدارد. و عجب اینکه این پیچیدگی، هم در خانوادههای فقیر و هم خانوادههای مرفه مشاهده میشود! چرا که هرکدام، کوهی از توقّعهای غلط را بر دوش دارند، و زیر آوار سنگینی از آداب و رسوم موهوم دست و پا میزنند. و اسفبارتر آنکه چون پایههای چنین توقعاتی از آغاز کج گذارده شود، بنای بسیاری از خانوادهها تا گنبد دوّار کج میرود، و چون شالوده محکمی ندارد پیوسته دستخوش نوسانات و اضطرابات و ناراحتیها است.
گرچه ازدواج برای بسیاری از جوانان به عنوان یک واجب مطرح است، اما نباید از مسئولیت سایرین در قبال ازدواج جوانان غافل شد. محض نمونه به چند مورد اشاره میشود:
مبلغین
بررسی تعالیم اسلامی نشانگر آن است که یکی از عوامل ترویج ازدواج در جامعه اسلامی، بیان آثار و فواید آن و نیز بازگو کردن اثرات سوء مجرد زیستن است. چنانکه روایات بسیاری از معصومان: حکایت از آَن دارد که آن بزرگواران از هر فرصتی برای ایجاد انگیزه برای ترغیب جوانان استفاده مینمودهاند. رسول خدا۹ میفرماید: مَا بُنِیَ بِنَاءٌ فِی الْإِسْلَامِ أَحَبُّ إِلَی اللَّهِ تَعَالَی مِنَ التَّزْوِیج؛ در اسلام، هیچ بنایی ساخته نشده که نزد خدای بزرگ، محبوب تر از{بنای} ازدواج باشد.
امام صادق۷ میفرماید: مردی محضر پدرم حضرت باقر۷ آمد، حضرت فرمود: همسر داری؟ گفت: نه. پدرم فرمود: مَا أُحِبُّ أَنَّ لِیَ الدُّنْیَا وَ مَا فِیهَا وَ أَنِّی بِتُّ لَیْلَةً وَ لَیْسَتْ لِی زَوْجَةٌ ثُمَّ قَالَ الرَّکْعَتَانِ یُصَلِّیهِمَا رَجُلٌ مُتَزَوِّجٌ أَفْضَلُ مِنْ رَجُلٍ أَعْزَبَ یَقُومُ لَیْلَهُ وَ یَصُومُ نَهَارَهُ ثُمَّ أَعْطَاهُ أَبِی سَبْعَةَ دَنَانِیرَ ثُمَّ قَالَ لَهُ تَزَوَّجْ بِهَذِهِ...؛ دوست ندارم دنیا و آنچه در آن است از من باشد و من یک شب بدون همسر به سر برم. آنگاه فرمود: دو رکعت نماز مرد زندار از عبادت شبانه و روزه روزانه بدون همسر بهتر است، سپس هفت دینار طلا به او داد و فرمود: با این پول ازدواج کن.
اکنون این مسئولیت بر عهده تمامی افراد اثر گزار در جامعه اسلامی مخصوصا مبلغان است. آنان میتوانند بیشترین نقش را برای ترغیب جوانان برای ازدواج ایفا نموده، وظیفه والدین و سایر مومنین را نیز به آنان گوشزد نمایند. به یقین مجرد زیستن در همه زمانها به خصوص زمان حاضر عواقب ناگواری را به همراه دارد چنانکه در برخی روایات از آن به فتنه و فساد کبیر تعبیر شده است.
حکومت اسلامی
بررسی سیره و سخنان حضرات معصومین: حکایت از آن دارد که آن بزرگواران افزون بر سفارش به ازدواج، در برخی مواقع مبالغی را برای ایجاد پیوند ازدواج بین دو نفر پرداخت مینمودهاند.
امام باقر۷ میفرماید: أُتِیَ عَلِیٌّ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ(ع) بِرَجُلٍ عَبِثَ بِذَکَرِهِ حَتَّی أَنْزَلَ فَضَرَبَ یَدَهُ بِالدِّرَّةِ حَتَّی احْمَرَّتْ وَ لَا أَعْلَمُ إِلَّا وَ قَالَ زَوِّجُوهُ مِنْ بَیْتِ مَالِ الْمُسْلِمِینَ؛ مردی را نزد امیر المؤمنین۷ آوردند که با خود [به قصد استمنا] به بازی پرداخته بود، پس دست او را [به منظور تربیت و تأدیب] چند ضربه زد که سرخ شد، سپس از بیت المال هزینه ازدواج او را تأمین کرد و به او زن داد.
از این حدیث این نتیجه به دست میآید که حکومت اسلامی موظف است افزون بر اجرای احکام الهی، واقعیّت زندگی و فقر و نیازمندی مردمان را از نظر دور ندارد، و نهایت تلاش خود را برای تسهیل در امر ازدواج به خصوص ازدواج جوانان به کار بندد. تسهیلات ویژه برای ازدواج جوانان و وامهای بلند مدت، تسهیلات بیشتر به ازدواجهای کم هزینه مثل کسانی که مهریه کمتری دارند، و ... از برنامههای بسیار مناسبی بوده است که لازم است با شدت بیشتری از سوی دولت جمهوری اسلامی پیگیری شده است.
