فرهنگ مصادیق:اهمیت انجام واجب و ترک حرام (۳)
کلمات کلیدی: ترک حرام/لا خوف علیه و لا/واجب/ملایک/خدا/حزن/خوف
در قرآن شریف از اولیای خدا بسیار بحث شده است. اولیا و دوست داران خدا، در روایات و به تفسیر مفسرین، این چنین معرفی شدهاند:
اولیای خدا؛ کسانی هستند که به دو مقولهٔ واجب و حرام شناخت دارند و خیلی خوب واجبات را انجام و محرمات را ترک میکنند.
قرآن کریم در هشتاد و پنج جا از «ایمان » و «عمل صالح » بحث کرده است. یکی از معصومین ( علیهم السلام) میفرمایند: مراد خدا از «عمل صالح » در قرآن، انجام واجب و ترک حرام است و این نمایان گر اهمیت و اعتبار انجام واجب و ترک حرام در محضر حق تعالی، انبیا و اولیای الهی است.
در چهارده جای قرآن از «لَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ؛ اولیای خدا که بر آنها حزن و خوفی نیست» بحث شده است. در مورد این آیه، وقتی به روایات و تفاسیر مراجعه میکنیم که مراد آیهٔ شریفهٔ «لا خوف علیهم و لا هم یحزنون» چه کسانی هستند، میفرماید: مراد کسانی اند که واجباتشان را انجام میدهند و محرماتشان را ترک میکنند، این افراد اولیای خدا هستند.
هم چنین در آیهٔ شریفه ی: «إِنَّ الَّذِينَ قَالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقَامُوا تَتَنَزَّلُ عَلَيْهِمُ الْمَلَائِكَةُ أَلَّا تَخَافُوا وَلَا تَحْزَنُوا وَأَبْشِرُوا بِالْجَنَّةِ الَّتِي كُنْتُمْ تُوعَدُونَ» [۱]
خدای متعال میفرماید: «إِنَّ الَّذِينَ قَالُوا رَبُّنَا اللَّهُ؛ کسانی که بگویند خدا»، معنایش این است که شهادتین را به زبان جاری کنند و «ثم استقاموا»، کسانی که به اهمیت انجام واجب و ترک حرام پی ببرنند و به آنها شناخت پیدا کنند و در زندگی پیاده کنند «تَتَنَزَّلُ عَلَيْهِمُ الْمَلَائِكَةُ»، هنگام مرگ ملایکه را ملاقات کرده و ملایکه آنها را همراهی میکنند و با روح میت سخن میگویند که «نَحْنُ أَوْلِيَاؤُكُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَفِي الْآخِرَةِ؛ ما دوستان و همراهان شما در دنیا بودیم، لذا میتوانستید واجبات را خوب انجام دهید و محرمات را ترک کنید، در دنیا همراه شما و یاور شما بودیم و اگر چه قبل از مرگ ما را نمیدیدید ولی الان ما را مشاهده میکنید و ما تا بهشت همراه شما هستیم.»
در نزول و مشاهدهٔ ملایک دو مساله هست:
۱) مرتبهٔ مشاهدهٔ ملایک که مربوط به دم مرگ است، یعنی کسانی که اهل انجام واجب و ترک حرام باشند، هنگام مرگ به دیدار ملایکهٔ خوف مشرف میشوند؛ ملایکهای که میفرماید: «أَلَّا تَخَافُوا وَلَا تَحْزَنُوا» مبادا ناراحت شوید و ما شما را بشارت میدهیم به آن بهشتی که در کتاب و سنت به شما وعده داده شده بود.
۲) مشاهدهٔ ملایک، در پی مدارج یقین است، نه وقت مرگ، بلکه قبل از مرگ است. در این دنیا با چشم باطن، با حدود این بدن، در حال طی مدارج یقین، این مکاشفه و مشاهده برای انسان دست میدهد، چون «اعلی درجات الورع، ادنا درجات الیقین »، بالاترین درجهٔ انجام واجب و ترک حرام، پایینترین درجهٔ یقین است، پس مشاهدهٔ ملایک در مراتب بالای یقین حاصل میشود.
بنابراین اهمیت انجام واجب و ترک حرام تا حدی است که دم مرگ ملایکه نازل میشوند و میت را در تمام منازل همراهی میکنند.
«وَلَكُمْ فِيهَا مَا تَشْتَهِي أَنْفُسُكُمْ وَلَكُمْ فِيهَا مَا تَدَّعُونَ * نُزُلًا مِنْ غَفُورٍ رَحِيمٍ» [۲]
وقتی که او را به طرف بهشت میبرند با او صحبت میکنند که: «در بهشت از نعمتهای بهشتی، هر آن چه که نفست اشتهای آن کند، به تو داده خواهد شد، و هر چه که بخوانی، به تو میدهند»، منتهی درحد انجام واجب و ترک حرام، نه بالاتر، چون بهشت عمومی متعلق به کسانی است که واجبات را انجام دهند و محرمات را ترک کنند، اصل برگهٔ ورود به بهشت و متنعم شدن از نعمتهای عمومی بهشت، انجام واجب و ترک حرام در دنیا است.
خدای تبارک و تعالی میفرماید: «وَمَنْ يَعْمَلْ مِنَ الصَّالِحَاتِ وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَا يَخَافُ ظُلْمًا وَلَا هَضْمًا»[۳]، «کسانی که اهل انجام واجب و ترک حرام باشند، دیگر از پستی و بلندیها اصلا نباید بترسند. پستی و بلندیها در زندگی زیاد پیش میآید، ولی برای کسی که در این پله قرار دارد مشکل ساز نیست».
هم چنین خداوند میفرماید: «فَمَنْ تَبِعَ هُدَايَ فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ» [۴]کسانی که هدایتی که من از جانب خدا آوردم تبعیت کنند، «فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ». کسانی که اهل انجام واجب و ترک حرام هستند، دم مرگ ملایکه را مشاهده میکنند و ملایکه با آنها همراه شده و میگویند: «أَلَّا تَخَافُوا وَلَا تَحْزَنُوا»، خوفی به شما دست ندهد، محزون نشوید، اما این آیهٔ شریفه دنیا را هم شامل میشود. کسانی که اهل انجام واجب و ترک حرام باشند، در همین دنیا در آسایش کامل و «لَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ» هستند، از هیچ چیزی نباید بترسند و غمگین بشوند. این آیهٔ شریفه هم بشارت میدهد و هم اثر وضعی انجام واجب و ترک حرام را بیان میکند، میفرماید: آن کسانی که واجبات و محرمات را خوب ملاحظه بکنند، اثر وضعی اش این است که خوش زندگی میکنند، نه از چیزی هراسان میشوند و نه حزن بر آنها عارض میشود.
امیرالمؤمنین (ع) میفرمایند: «فجعلوها امیرا فوق امورکم »[۵] «قبل از اقدام به هر کاری، اول به واجب و حرام آن قضیه فکر کن، بعد ببین آیا باید قدم از قدم برداری یا نه؟» «امیرا فوق امورکم » این اموراتی که ما از صبح تا شب به آن مشغول هستیم، امیر این امورات باید انجام واجب و ترک حرام باشد و فکر ما باید در این مقوله باشد.
هر خانمی در زندگی اش آرزوهایی دارد و میخواهد به تمام آرزوهایش برسد، امیرالمؤمنین (ع) میفرماید: تضمین رسیدن به آرزوهایت این است که قبل از اقدام به هر کاری به این فکر باشی که آیا این حرکت من، تکلیف است یا نه؟ آیا این حرکت، انجام واجب است یا ترک حرام؟ اگر در امورات زندگی به این قضیه فکر کند و در آن وادی قدم بردارد، خدا تمام آرزوهایی که در دل او نهفته، به او خواهد داد و یکی از آثار فکر کردن، قبل از اقدام به هر کاری، عوض شدن ماهیت خیلی از آرزوهاست، چون خیلی از آرزوهایی که داریم آرزوهای خدا پسندانه نیست.
خدای سبحان میفرماید: «إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا... مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ» [۶] کسی که ایمان به خدا و روز قیامت داشته باشد «و عمل صالحا» و عمل صالح هم انجام دهد، یعنی آن کسانی که واجباتشان را انجام میدهند و محرماتشان را ترک میکنند. «فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا»، چون خدا در قرآن میفرماید: «مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا».
در آیهٔ دیگری خداوند متعال میفرماید: «إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ»، [۷]کسانی که واجباتشان را انجام بدهند و محرماتشان را ترک کنند، (از باب مصداق، دو تا از واجبات را به خاطر اهمیتش ذکر میکند) و نمازشان را بخوانند و زکاتشان را بپردازند، اینها بدانند که «وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ»، حزن و خوف نه در دنیا و نه در آخرت به سراغشان نخواهد آمد.
این کار تمرین و آزمایش میخواهد. پس به عنوان تمرین عملی از الآن شروع بکنیم و با هر کسی که میخواهیم حرف بزنیم و هم چنین در کارهای شخصی، قبل از انجام آن کمی فکر بکنیم که واجب است یا حرام. بعد میبینیم که این فکر کردن قبل از انجام هر کاری چه قدر فرح و شادی در پی دارد و طوفان خواهشهای درونی را خاموش میگرداند.
