فرهنگ مصادیق:انتظار و آمادگی نظامی

انتظار و آمادگی نظامی

مرزبانی و سنگرداری در دوران غیبت

انتظار، نخست یک آرمان و عقیده است، و سپس در عمل و عینیت آشکار می‌گردد و انسان منتظر به مرزبانی و پاسداری از حوزه جغرافیایی و فرهنگی و ایدئولوژیکی خود و هم‌کیشان و هم‌مسلکان خویش می‌پردازد، و همواره در موضع دیده‌بانی است، و هوشیارانه و تیزنگرانه، به افق‌های دور و نزدیک می‌نگرد، و هر تحرک و تحول و نقل و انتقالی را در اردوگاه‌های دشمن زیر نظر می‌گیرد، و در سنگر دفاع ایدئولوژیکی و زمینی و جغرافیایی، دشمن را از پیشروی باز می‌دارد، و در صورت فراهم بودن زمینه، به تهاجم نیز دست می‌یازد و بدین گونه برای تحقق هدف‌ها و آرمان‌های خویش که برای تحقق آنها انتظار می‌کشد، از هیچ تلاشی فروگذار نمی‌کند. این است که جامعه منتظر، همواره به آمادگی نظامی و دفاعی فراخوانده شده است و تهیه ابزار جنگ و قدرت از هر مقوله و با هر کیفیت، تکلیف گشته است. این آمادگی مخصوص زمانی ویژه، یا دورانی که به‌ظاهر تهاجمی علیه جامعه منتظر صورت گرفته است نیست؛ بلکه این آمادگی، باید همیشه و در سراسر دوران زندگی و زمان تکلیف وجود داشته باشد.
عن أبی عبد اللّٰه الجعفی قال قال لی أبو جعفر محمد بن علی (علیهماالسلام) کم الرباط عندکم قلت أربعون قال لکن رباطنا رباط الدهر ... ابوعبدالله جعفی می‌گوید: امام باقر (علیه‌السلام) از من پرسید: مدت مرزبانی نزد شما چقدر است؟ گفتم: چهل روز. امام گفت: لیکن مدت مرزبانی ما تا همیشه است...

معنای رباط و مرابطه

برای روشن شدن این تعلیم والا و بنیادین امام پنجم، معنای «رباط» و «مرابطه» را توضیح می‌دهیم:
«رباط» و «مرابطه» به معنای مرزبانی و سنگر داری و دیده‌بانی است و این معنا نوعاً در خطوط مقدم و در مرزهای نزدیک به دشمن و بیگانه صورت می‌گیرد. مجاهدان در اسلام دو نوع‌اند: نخست آنان که، در زمان جنگ، به ستیز و نبردی رسمی و رویاروی با دشمن دست یازند، و به کارزار با دشمنان بپردازند. دیگر آنان که در غیر زمان جنگ به مرزبانی می‌پردازند، یعنی زمانی که جنگ و ستیز و رویارویی در کار نیست، اما مرزها و سرزمین‌های اسلامی، همواره با خطر احتمالی هجوم بیگانه و دشمن رو به رو است. در این صورت مرزبانی و سنگر داری و دیده‌بانی تکلیف است، و حضور در خطوط مقدم برای پیشگیری احتمالی لازم است. در اینجا موضوع «ربط» و «مرابطه» پیش می‌آید یعنی مرزبانی و آمادگی برای دفع تهاجم احتمالی، و حراست از سرزمین اسلامی.
مسلمانان در جامعه اسلامی، در زمانی که جنگی نیز در کار نباشد به مرزبانی و حفظ مرزهای اسلامی مکلف‌اند، و هر کس به‌نوبت باید در مرزها حضور یابد و پاسداری کند.
بنابراین «مرابطه» و «رباط» «چنان‌که فقها در کتاب جهاد گفته‌اند: آن است که مؤمنان در مرزها اقامت گزینند... و آمادگی کامل داشته باشند، تا در هنگام حمله و تهاجم ناگهانی دشمن، دفاع کنند، و کشور را نجات دهند».

زمان مرابطه و مرزبانی

کمترین زمان مرابطه و مرزبانی سه روز و بیشترین دوران آن چهل روز است. و اگر کسانی بیش از چهل روز، در مرزها مقاومت کردند، پاداشی چون پاداش مجاهدان دارند. این نوع «مرابطه» و مرزبانی در زمان غیبت و حضور امام فرق نمی‌کنند...» معنای دیگر «مرابطه» و «رباط» (مرزبانی و سنگر داری)، پیوند و رابطه با امام، و در خدمت امام زیستن و مرزبان دستورها و خواسته‌های امام بودن است، به این معنا که: «جامعه مؤمنان با امام خویش ارتباط برقرار کنند، و به ریسمان ولایت امام چنگ در زنند، و با او هم‌پیمان شوند، و به یاری امام متعهد گردند. این قسم از «مرابطه» واجب عینی بر هر فرد است، نیابت بردار نیست، و پایه‌ای از پایه‌های ایمان است. و عملی بدون آن پذیرفته نمی‌شود.» گواه بر این موضوع، افزون بر احادیث و آیات ضرورت انتظار و آمادگی، آیه و احادیثی ویژه است. قرآن کریم می‌گوید: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اصْبِرُوا وَصَابِرُوا وَرَابِطُوا وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ اى كسانى كه ايمان آورده‏ ايد صبر كنيد و ايستادگى ورزيد و مرزها را نگهبانى كنيد و از خدا پروا نماييد اميد است كه رستگار شويد.
امام صادق (علیه‌السلام) در تفسیر این آیه قرآن فرموده است:
اصبروا علی المصائب، و صابروا علی الفرائض، و رابطوا علی الائمه، علیهم السلام. در برابر مشکلات شکیبایی ورزید، و در انجام تکلیف‌ها و مسئولیت‌ها پایدار باشید، و با امامان رابطه برقرار کنید.
و در تفسیر برهان از امام باقر (علیه‌السلام) در تفسیر این آیه چنین نقل‌شده است:
... اصبروا علی اداء الفرائض، و صابروا عدوکم، و رابطوا امامکم المنتظر. ... در انجام واجبات شکیبا باشید، و در برابر دشمن پایداری کنید، و با امام منتظر و در حضور او باشید.
و در حدیث دیگری امام صادق (علیه‌السلام) چنین فرموده است: ... و رابطوا، قال (علیه‌السلام): المقام مع امامکم ... ... «رابطوا» به معنای حضور نزد امام است...
امام باقر (علیه‌السلام) در سخنی که آوردیم، مردم را به همین معنا توجه می‌دهند: یعنی از جمله «رباطنا رباط الدهر: ما در همه زمان‌ها مرزبان و سنگر دار و مرز دارانیم.» امام، طبق آنچه در جامعه اسلامی مرسوم بود، و همگان از آن تکلیف آگاهی داشتند (یعنی نوبت در مرزبانی و مرزداری، و سه روز یا چهل روز و واجب کفایی بودن آن)، موضوع برتر و تکلیف مهم‌تری را نیز بازگفتند، که ما در همه دوران و همه زمان‌ها مرزدار و مرزبانیم، و شیعه ما باید پیرو ما باشد و همواره و همیشه هوشیارانه به حراست و حفاظت از مرزهای جغرافیایی و عقیدتی سرزمین‌های اسلامی و دین اسلام بپردازد، و از این مهم و واجب لحظه‌ای غفلت نورزد.
علامه مجلسی در تفسیر این حدیث گفته است: ای یجب علی الشیعه ان یربطوا انفسهم علی طاعه امام الحق، و انتظار فرجه، و یتهیاوا لنصرته: بر شیعه واجب است که حاضر یراق و گوش به فرمان امام بر حق باشند، و در انتظار فرجش بسر برند، و برای یاری او آماده باشند.» بنابراین، شیعه در همه دوران عمر خویش مرزدار و مرزبان و سنگرنشین است. و در این خصلت چون امامان خویش و امام منتظر است، یعنی «رباط» (سنگرداری و مرزبانی) شیعه چون «رباط» امام، در همه دوران‌ها و تمام روزها و روزگاران است.
امام مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) نیز خود را «مرابط، مرزبان و مرزدار» خوانده است، در نامه به شیخ مفید:
من عبدالله المرابط فی سبیله ... (این نامه) از بنده خدا است بنده‌ای که مرزبان و مرزدار راه خدا است...
«مرابط: مرزبان و مرزدارم در برخی احادیث، به امام مهدی (علیه‌السلام) اطلاق شده است.
امام باقر (علیه‌السلام): فی هذه الآیه: «یا ایها الذین آمنوا، اصبروا ... و رابطوا...» نزلت فینا، و لم یکن الرباط الذی امرنا به بعد، و سیکون ذلک من نسلنا المرابط در تفسیر این آیه: «ای مؤمنان شکیبا باشید ... و برای مرزبانی حاضر یراق...»، این آیه دربارهٔ ما نازل‌شده است و هنوز «رباط» و مرزبانی که به ما دستور داده شده است تحقق نیافته است. و این مرزبانی در آینده از فرزندان ما، که «مرابط» و مرزبان‌اند تحقق خواهد یافت.
مؤلف «مکیال المکارم»، در ذیل این حدیث می‌گوید:
«آنچه از دقت در سخنان امامان (علیهم السلام) برای من آشکار شده، این است که مقصود از «مرابط» در این حدیث امام مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) است. و علت نام‌گذاری حضرت به این نام روشن است.» بنابراین، امت نیز چون امامشان، مرابطان و مرزبانان و مرزداران حماسه‌های جاوید اسلام و تشیع‌اند، و از این نظر نیز همسان و هم‌آوا با امامشان حرکت می‌کنند، و با او چنین پیوندی ناگسستنی و ارتباطی استوار و بیعتی نیرومند دارند، و همیشه هوشیار و بیدار و آماده‌اند، و همه ابزارهای قدرت را طبق دستور قرآن کریم: «وَأَعِدّوا لَهُم مَا استَطَعتُم مِن قُوَّةٍ: و تا آنجا که می‌توانید نیرو آماده کنید»، باید فراهم سازند و در اختیار داشته باشند. این‌گونه سنگرداران چون مجاهدان نزد خداوند عزیز و گرامیند. و دربارهٔ ایشان رسیده است:
پیامبر اکرم (صلی‌الله علیه و آله و سلم): کل میت یختم علی عمله، الا المرابط فی سبیل الله، فانه ینموله عمله الی یوم القیامه ... مرده، (دوران) عملش پایان می‌یابد، مگر مرزداران راه خدا که ایشان عملشان رشد می‌کند (و افزون می‌گردد و تداوم می‌یابد) تا روز قیامت...
چنان‌که دربارهٔ شهید رسیده است: «الشهید ینمو عمله: شهید (پس از مرگش) عملش رشد می‌کند و فزونی می‌یابد. و شاید علت این باشد که اعمال دیگران همه، در پرتو مجاهدت آنان (مرزبانان)، امکان‌پذیر می‌گردد.

پانویس

منبع:مرکز جهانی اطلاع رسانی آل البیت - تاریخ برداشت : 94/12/05

بازگشت به آمادگی نظامی در برابر کفار