فرهنگ مصادیق:اعتیاد چیست؟
محتویات
اعتیاد چیست؟
اعتیاد یک «بیماری اجتماعی» است که عوارض جسمی و روانی دارد و تا زمانی که بـه علل گرایش «بیمار» توجه نشود، درمان جسمی و روانی فقط برای مدتی نتیجه بخش خواهد بود و فرد معتاد دوباره گرفتار « مواد اعتیاد آور» میگردد. اعتیاد به موادمخدر یکی از مهمترین مشکلات اجتماعی، اقتصادی و بهداشتی است که عوارض ناشی از آن تهدیدی جدی برای جامعه بشری محسوب شده و موجب رکود اجتماعی در زمینههای مختلف میگردد.
همچنین ویرانگریهای حاصل از آن زمینه ساز سقوط بسیاری از ارزشها و هنجارهای فرهنگی و اخلاقی شده و بدین ترتیب سلامت جامعه را بطور جدی به مخاطره میاندازد. پدیده شوم قاچاق موادمخدر بیش از آنکه فعالیتی سوداگرانه، تجاری و اقتصادی در عرصه مافیای اقتصاد بین المللی باشد، ابزاری کارآمد، مؤثر و راهبردی در گسترش نظام سلطه صاحبان قدرت جهان بر کشورهای توسعه نیافته است. تحلیلگران مسائل سیاسی و اجتماعی بر این باورند که در تهاجم و نفوذ فرهنگی، پدیده موادمخدر مهمترین عامل به تباهی کشیدن و انحطاط اخلاقی جوامع به شمار میرود. متاسفانه گسترش دامنه مصرف موادمخدر در جامعه امروزی به حدی است که حتی قشر متفکر و تحصیل کرده را نیز به سمت خود کشانده است.
اعتیاد بعنوان یک آسیب اجتماعی، هیچ گاه بطور کامل ریشه کن نخواهد شد، اما با تدبیر، اندیشه و تلاشی مخلصانه حداقل میتوان آن را به کنترل در آورد.
مراحل اعتیاد
۱- مرحله آشنایی: این مرحله با تشویق دیگران، مخصوصاً دوستان ناباب، یا از روی غرور و کنجکاوی خود فرد شروع میشود.
۲- مرحله شک و تردید :در این مرحله فرد به مبارزه با امیال خود میپردازد.
۳- مرحله اعتیاد واقعی :در این مرحله علائم اعتیاد ظاهر گشته، فرد و زندگی وی را احاطه میکند.
انواع مواد مخدر
۱- سستی زا ۲- توهم زا ۳- توان افزا
موادسستی زا
موادی هستند که مصرف آن بر روی سلسله اعصاب مصرف کننده اثر گذاشته و در نتیجه فعالیت فکری و بدنی او را سست نماید که شامل:
الف: طبیعی، مانند: استحصالات گیاه خشخاش، تریاک، شیره تریاک، مرفین
ب: مصنوعی، مانند: هروئین، متادون، نرمتادون، پاپاورین، پتیدین، انواع و اقسام قرصهای مسکن و آرام بخش
موادتوهم زا
با مصرف این مواد فرد دچار اوهام حسی و بصری میشود. این مواد را هالوسینوژن میگویند که شامل:
الف :طبیعی، مانند: استحصالات گیاه شاهدانه، حشیش، بنگ، ماریجوانا، گراس، چرس؛ مسکالین، جو سیاه آفت زده، برخی از قارچهای حاوی مواد توهم زا، دانههای نوعی نیلوفر وحشی
ب: مصنوعی، مانند: ال.اس.دی(L.S.D) ، دی متیل تریپتامین (D.M.T) ، دی اتیل تریپتامین (D.E.T)
موادتوانافزا
مصرف آن بر روی سلسله اعصاب تأثیر گذاشته و در نتیجه فعالیت فکری و بدنی مصرف کننده بیشتر و باعث هیجان میشود. این مواد به دو دسته تقسیم میشوند که عبارتند از:
الف :طبیعی، مانند: برگ کوکا، کوکائین، کراک، برگ و ساقه برخی درختان مثل خات و کراتم و ناس
ب :مصنوعی، مانند: آمفتامین، متیل آمفتامین، ترکیبات آمفتامینها
آثار سوء مواد مخدر
در شرایط معمولی وقتی بشر از انجام دادن کاری لذت ببرد و به عبارتی دیگر پاداش بگیرد، از مناطق پایینی مغز او موادی به اسم دوپامین و نوراپی نفرین ترشح میشود و بر روی قشر و سایر مراکز حیاتی آن اثر میکند و احساس لذت و پاداش به او دست میدهد و سعی در تکرار آن عمل دارد. یکی از آثار سوء مواد مخدر فعال شدن همین سیستم است. بنابراین کسانی که یک بار با این مواد آشنا میشوند چون سیستم پاداش در مغز آنها تقویت شده، تمایلی شدید به تکرار مصرف آن پیدا میکنند. از بین مواد مخدر هروئین به سهولت در چربی حل میشود. مغز انسان نیز مقدار زیادی چربی دارد و بنابراین در مقایسه با مرفین و مشتقات آن، هروئین پس از مصرف در زمان کوتاه تری روی مغز اثر میکند. کدئین نیز که از مشتقات تریاک است به آسانی در سیستم گوارش جذب شده و در بدن تبدیل به مرفین میشود. در یک مطالعه روشن شده است که در معتادان، یکی از آثار سوء مصرف مواد، کاهش جریان خون در بعضی از نواحی مغز است.
اثرات مواد مخدر بر مغز
مهمترین محل تاثیر مواد مخدر بر مغز است. در مغز گیرندههایی وجود دارد که این مواد بر آنها اثر میکنند. این گیرندهها به ۳ گروه تقسیم میشوند:
۱- اثر بر برگیرندههای گروه اول سبب تنظیم و کاهش احساس درد، کاهش فعالیت مرکز تنفس، یبوست و اعتیاد میشود
۲- اثر برگیرندههای گروه دوم سبب کاهش احساس درد و افزایش حجم ادرار میشود
۳- اثر مواد مخدر بر گیرندههای گروه سوم سبب کاهش احساس درد میشود
اثرات مواد مخدر بر رفتار
۱- این مواد حالت خمودگی، ابر گرفتگی شعور ایجاد میکنند یعنی میتوانند بیداری بیش از حد بشر را کاهش دهند. بنابراین آنهایی که کار فکری شدید، یکنواخت و خسته کننده میکنند با اولین آشناییها در معرض ابتلای به اعتیاد هستند، ابتدا ظاهرا آنها را آرام میکند اما پس از مدتی قدرت مبارزه، کار و ثمر بخشی را از آنها میگیرد.
۲- قسمت اعظم دردهای بشر روانزاد است، انواع کمر دردها، پشت درد، سردرد، دل دردهای مزمن، دردهای عضلانی و استخوانی، میتواند جنبه روانی داشته باشد. کسانی که با مراجعه به پزشکان مختلف و استفاده از روشهای مرسوم فرهنگی، تسکینی برای درد خود نمییابند، در مقابل مواد مخدر بسیار آسیب پذیر هستند.
۳- در مسیر اعتیاد، بتا آندورفینها که مواد شبه مخدر درون زا هستند کاهش مییابد، زیرا با ورود مواد مخدر خارجی جای شبه مرفینهای مفید و تولید شده در بدن شخص را میگیرد. بنابراین پس از ترک اعتیاد و در حین آن که مواد مخدر خارجی به بدن نمیرسد، مغز دیگر مواد شبه مرفین درون زا ترشح نمیکند، درد و حالت روحی ناخوش و اضطراب و بی قراری در شخص زیاد است که البته پس از مدتی که از ترک بگذرد مجدداً مغز مواد لازم را ترشح خواهد کرد.
۴- با کاهش آندورفینها در مغز شخص معتاد و بدن او، خاصیت دشمن کشی مونوسیتها که از سلولهای دفاعی بدن هستند کاهش مییابد. بنابراین شخص معتاد نسبت به افراد سالم به عفونتها حساستر است و زودتر مبتلا میشود.
اثرات مواد مخدر بر بدن
۱- مواد مخدر آن دسته از سلولهای دفاعی بدن را که مسئول از بین بردن مهاجمان به بدن هستند، کاهش میدهند و نیز با کاهش فعالیت آنها، میتوانند سبب رشد سلولهای سرطانی شوند.
۲- تمامی داروهای مخدر و روانگردان، مغز و نواحی مخـتلف بدن را تـحت تاثیر خـود قـرار میدهند و تعادل شیمیایی بدن را بر هم میزنند.
توصیه پیشگیرانه (دوستانه) به جوانان و نوجوانان:
۱- خطرات و عوارض مصرف مواد اعتیادآور را خوب بشناسید.
۲- به هر کس که به تو مواد تعارف کرد محکم و قاطع بگو «نه» اینکه ما بتوانیم به دوست خودمون «نه» بگیم خودش یک هنر است. افراد خوش فکر هر تعارفی که مخالف سلامتی خودشان است براحتی رد میکنند.
۳- جوابهایی از قبل برای اصرار زیاد اطرافیانتان آماده کنید. پیشاپیش به این جملهها فکر کنید «خیلی کیف داره»، «شنگول میشی»، «سرحال میشی» و اگر کمی تردید کنید میگن: «بچه ننهای»، «ترسویی»، «اول تجربه کن بعد بگو بده»، «هنوز مرد نشدی»، «پس چرا فلانی کشید و معتاد نشد؟ و …
۴- موادمخدر را حتی یک بار هم امتحان نکنید.
۵- از رفت و آمد در مکانهای آلوده و دوستی با افراد مشکوک پرهیز کنید.
۶- مواد اعتیادآور سم کشنده است که اثراتش به تدریج ظاهر میشود.
۷- به صحبتهای پدر و مادرتان که خیرخواهترین دوستان شما هستند اطمینان کنید. ارتباطاتتان را با آنها محکم کنید.
۸- با مطالعه، ورزش و تفریحات سالم برای اوقات فراغت خودتان برنامه ریزی کنید.
۹- آنهایی که موادمخدر را به جوانان معرفی میکنند، چهره اش فرقی با دیگران ندارد. پس دوستان و نزدیکان خودتان را خوب بشناسید.
۱۰- بعضیها فکر میکنند با بقیه فرق دارند و هر وقت که اراده کنند میتوانند مصرف مواد رو کنار بگذارند، در حالی که این طرز تفکر منجر به اعتیاد میشود.
بیشترین تأثیر مخرب اعتیاد بر ارکان خانواده وارد میآید، همانطوری که مؤثرترین عامل پیشگیری از اعتیاد نیز نهاد خانواده است.
توصیه پیشگیرانه به والدین
۱- دربارهٔ مواد اعتیادآور (علل و عوامل مؤثر در مصرف مواد، خطرات، عوارض و علائم آن) اطلاعات کافی کسب کنید.
۲- الگوی مناسبی برای فرزندان خود باشید و هرگز بر خلاف گفته خود عمل ننمائید.
۳- فضایی ایجاد کنید که فرزندانتان در آن احساس آرامش کنند.
۴- به صحبتهای فرزندانتان خوب گوش کنید. با لبخند، تکان دادن سر و استفاده از جملات مثبت نظیر «چقدر جالب»، «من این را نمیدانستم» و … آنها را به گفتن بیشتر تشویق کنید.
۵- شرایطی ایجاد کنید که شما را محرم اسرار خود بدانند.
۶- از فرزندانتان انتظار نداشته باشید آرزوهای برآورد نشده شما را تحقق بخشند.
۷- با تقویت قدرت اعتماد به نفس، تصمیم گیری و از بین بردن افسردگی وکم رویی فرزندان، آنها را در برابر شرایط آسیب زا مقاوم سازید.
۸- وقت بیشتری را با فرزندانتان صرف کنید. با آنان به رستوران، پارک، کوه، سینما و … بروید. باتفاق آنان به موسیقی گوش دهید و از همه مهمتر به آنان ابراز عشق کنید و بگویید که دوستشان دارید.
۹- سعی کنید حتی آهنگ صدایتان ملایم و دوستانه باشد.
۱۰- فرزندان خود را قبل از رسیدن به سنین بحرانی نسبت به مضرات و عواقب ویرانگر مصرف موادمخدر آگاه سازید.
۱۱- آنان را بیش از اندازه و بطور اغراق آمیز نترسانید.
۱۲- آنان رابه مطالعه، ورزش و تفریحات سالم ترغیب نمائید و زمینه این امور را برایشان فراهم کنید.
۱۳- زمان مناسبی را به گفتگو اختصاص دهید. چرا که فرزند شما ارزش نصایحتان را با ارزش زمانی که به آن اختصاص دادهاید میسنجد.
۱۴- بین فرزندانتان تبعیض قائل نشوید
