فرهنگ مصادیق:استهلال-اهل البیت

استهلال-اهل البیت

استهلال در لغت

استهلال: دیدن یا آشکار شدن ماه نو (- هلال)/ فریاد نوزاد پس از ولادت. استهلال به مفهوم دوم از نشانه‌های حیات کودک شمرده شده و از آن به مناسبت در باب‌های طهارت، وصیّت، ارث، شهادات و دیات سخن رفته است. و طریحی بیان می‌دارد: استهلال در لغت به همان ندای کودک که هنگام تولد از او بلند می شو د گفته می‌شود؛ و به تعبیر اهل لغت: تصویته عند الولاده است چنانچه صاحب لسان العرب در تعریف لغوی استهلال بیان داشته است: استهلال القمر لبیاض اولها استهلال قمر برای روز اول آن و سفیدی ماه هنگام اول ماه بکار می‌رود.

استهلال در اصطلاح

واسطی اینگونه بیان نموده است: استهلال یعنی تلاش در راستای دیدن ماه در اول حضورش در آسمان که معمولا اول هر ماه صورت می‌گیرد. این عمل دارای ارزش نجومی است، زیرا ماه قمری ممکن است ۲۹ یا ۳۰ روز باشد و مشاهده ماه نو گاه کاری دشوار و نیازمند محاسبات نجومی است. از نظر اسلام نیز این کار مهم محسوب می‌شود. زیرا مناسبت‌های دین اسلام بر مبنای گاه شمار قمری تنظیم شده است.

راه‌های ثابت شدن اول ماه

امام خمینی (ره) راه‌های ثابت شدن اول و یا آخر ماه را موارد ذیل بیان می‌دارند: اول یا آخر ماه رمضان از چند راه قابل اثبات است:
اول: با رؤیت شخص مکلّف
دوم: با شهادت دو فرد عادل
سوم: با شهرتی که مفید علم است
چهارم: با گذشت سی روز
پنجم: به وسیلهٔ حکم حاکم.

صورت اختلاف

اگر میان علماء یک شهر در خصوص رویت هلال اختلاف حاصل شد، اگر اختلاف دو بیّنه به صورت نفی و اثبات باشد، یعنی یکی مدعی ثبوت هلال و دیگری مدعی عدم ثبوت آن باشد، این اختلاف موجب تعارض دو بیّنه و تساقط هر دو است، و وظیفه مکلّف این است که هر دو نظر را کنار گذاشته و در بارهٔ افطار کردن یا روزه گرفتن به آن چه که مقتضای اصل است، عمل نماید؛ ولی اگر بین ثبوت هلال و عدم علم به ثبوت آن اختلاف داشته باشند، به این صورت که بعضی از آنها مدعی رؤیت هلال باشند و بعضی دیگر مدعی عدم مشاهدهٔ آن، قول کسانی که مدعی رؤیت هلال هستند، در صورت عادل بودن، حجت شرعی برای مکلّف است و باید از آن متابعت کند، و هم چنین اگر حاکم شرعی حکم به ثبوت هلال نماید، حکم وی حجت شرعی برای همهٔ مکلفین است و باید از آن پیروی کنند.

استهلال از منظر دانشمندان

رویت هلال شامگاهی

اینکه از چه زمانی انسان شروع به رویت هلال ماه کرد و اهله ماه را شناخت اطلاع دقیقی در دست نیست، اما مطالعاتی که باستان شناسان به عمل اورده‌اند نشان می‌دهد حداقل در زمان کمبوجیه مردمان آن دوره به رویت هلال ماه اهمیت می‌داده‌اند. در 200 سال گذشته با توجه به اسان تر شدن ارتباط بین کشورها نتایج رصدی هلال ماه به دست علاقه مندان به این رشته رسیده و هم اکنون نیز با ارتباط سریع تر در اولین زمان ممکن از این اطلاعات اگاه می‌شوند، حال ببینیم منظور از هلال شامگاهی چیست.. معنی رویت هلال شامگاهی بدین صورت است که هلال ماه در افق غربی دقایقی بعد از غروب خورشید رویت شود هر چند که می‌توان برای هلال‌های که دارای بخش روشن تری هستند یا به اصطلاح از فاز بیشتری برخوردارند (اختلاف سمتشان زیاد است) انتظار داشت در شرایط خوب رصدی دقایقی قبل از غروب خورشید هلال ماه رویت شود. در حال حاضر رویت هلال ماه شامگاهی به دو صورت رصد می‌شوند، با چشم غیر مسلح و با چشم مسلح، با پیشرفت تکنولوژی در دهه‌های اخیر هلال‌های متعددی با چشم مسلح رویت شده‌اند که در بعضی مواقع با رویت ان، یک روز زودتر از زمانی که ماه با چشم غیر مسلح قابل رویت بوده هلال رویت شده. اما تعداد آن در یک سال قمری به اندازه‌ای نیست که تصور کنیم هر ماه می‌توان هلال را با ابزار دید، اما این واقعیتی است انکار ناپذیر که برای رصد این دو هلال باید تفاوت اساسی قائل شد چون هرگز نمی‌توان تصور کرد میزان توانایی چشم انسان با ابزاری که می‌تواند ده‌ها برابر هلال را بزرگتر و واضح تر نماید یکی باشد.
رویت هلال با چشم غیر مسلح.
قرن هاست علاقه مندان و منجمین به رویت هلال شامگاهی با چشم غیر مسلح توجه خاصی دارند، رویت این نوع هلال‌ها به شدت وابسته به شرایط افق و همچنین دقت و توانایی رصدگری است که به دنبال هلال می‌گردد. با ظهور دین مبین اسلام و برای رسیدن به نتیجه‌ای مطلوب در ثبوت رویت هلال، حاکم شرع از افرادی که مورد وثوق و اطمینان بودند و همچنین بینایی آنها از افراد عادی بیشتر بود می‌خواسته تا به رصد هلال بپردازند. بدیهی است اعلام رویت آنها هم از نظر شرعی مورد قبول بود و هم از نظر علمی ارزشمند. رصدگران از یک لوله دراز که داخل آن دود اندود شده بود استفاده می‌کردند تا بهتر بتوانند هلال را ببینند و این نشان می‌داد که در قرنهای گذشته نیز بشر به تمرکز نور و رسیدن آن به چشم اگاهی داشت. سوابق و اطلاعات حاکی از آن است که حتی خیلی پیش از ظهور دین اسلام مردمان آن زمان از رخدادهای طبیعی که تکرار منظمی داشته به عنوان تعیین زمان سود جسته‌اند. به عنوان مثال از حرکت ظاهری خورشید و از گردش ماه به دور زمین و ... ، اینجانب بارها با همین وسیله رویت هلال را با چشم غیر مسلح امتحان کرده‌ام و به این نتیجه رسیدم که با یک مقوا که داخل آن به رنگ تیره است وقتی آن را به شکل یک استوانه در آوریم نور بیشتری به چشمانمان می‌رسد و هلال واضح تر دیده می‌شود (از لوله آب یا لوله پلیکا می‌توان استفاده کرد)، بدیهی است رویت هلال با چشم غیر مسلح تابع شرایط خاص خودش از جمله مهمترین پارامترها (ارتفاع و بخش درخشان) آن می‌باشد هرچند که پارامترهای دیگری نیز دخیل هستند. در گذشته منجمان از معیار بعد معدل و بعد سواء سود می‌جستند البته افراد دیگری نیز بودند که از شرایط و پارامترهای دیگری در محاسبات خود استفاده می‌کردند، اما معروف‌ترین آن که تا همین چند سال پیش نیز از آن استفاده می‌شده و هنوز نیز بعضی از مستخرجین تقویم از آن استفاده می کنند معیار بعد معدل و بعد سواء است که این معیار یک حداقلی برای ثبوت رویت هلال دارد بدین گونه که اگر هلال ماهی برخوردار از دو مشخصه بعد معدل 10درجه و همچنین بعد سواء 10 درجه باشد هلال در شرایط مناسب رصدی با چشم غیر مسلح دیده خواهد شد. برخی 9 و 11 و حتی تعدادی از منجمین مقدار 8 و 12 را نیز حد رویت با چشم غیر مسلح می‌دانستند، معیار بعد معدل و سواء یعنی همان ارتفاع و اختلاف طول دایره البروجی ماه از خورشید، اما این معیار هر چند که رویت نسبتا قابل قبولی را مطرح می‌کند اما استفاده کلی از معیار بعد معدل و سواء در پاره‌ای از نقاط هلال ماه را 31 روزه می‌کند و این یکی از اشتباهات این معیار است زیرا می‌دانیم دوره رویت هلال ماه هرگز کمتر از 29 روز و بیشتر از 30 روز نمی‌تواند باشد، (در عرضهای بسیار شمالی و جنوبی این قاعده مستثنی است) اینجانب فقط اشاره‌ای به یک معیار قدیمی برای رویت هلال داشتم تا وارد اصل مطلب شوم انشاءالله در سلسله مقالات آینده به بررسی دقیق معیار‌های مختلف از جمله به معیاری که خودم به آن رسیده‌ام اشاره خواهم نمود. نوری که از هلال ماه به زمین می‌رسد در اولین لحظه ورود به جو زمین دچار تغییراتی خواهد شد مقداری از آن جذب ذرات شده و مقداری نیز پخش یا پراکنده می‌شود و در نهایت نوری که با ما می‌رسد باقی مانده نوری است که وارد جو زمین شده، پر واضح است هرچه افق غربی پاک و شفاف باشد نور بیشتری به چشم راصد می‌رسد و هرچه افق الودگی داشته باشد نور هلال کم می‌شود و چه بسا هلالی که به راحتی قابل رویت است در شرایط نامناسب و آلودگی افق هرگز دیده نشود. نوری که از هلال ماه شامگاهی و از افق به چشم ما می‌رسد لایه‌های ضخیم تری را طی کرده کم نورتر یا به عبارتی کم رنگ شده تا به چشمان راصد برسد، پس تابع شرایط خاص خودش می‌باشد، اصولاً پیش بینی رویت هلال شامگاهی با چشم غیر مسلح از ظرایف خاصی برخوردار است و عوامل مختلفی بر رویت آن اثر گذارند. به عنوان مثال یک هلال جوانی را در نظر بگیریم که قابل رویت است و یک فرد با تجربه و تیز بین قاعدتاً باید آن هلال را با چشم غیر مسلح رویت کند، اما کوچکترین عامل یا عواملی می‌توانند مانع از رصد آن هلال شوند، گرد و غبار - رطوبت، فشار هوا - باد - نور اضافی - یا احتمالا موانع بسیار کم نیز باعث عدم رویت می‌گردند چون همانطور که در سلسله مقالات قبل به آن اشاره شد قوی‌ترین چشم نیز تا حدمشخصی می‌تواند بین نور هلال ماه و نور زمینه اسمان پس از غروب خورشید را از هم تفکیک کند لذا به نظر می‌رسد رویت یک هلال ماه جوان با چشم غیر مسلح ارزش بسیار زیادی را داراست برای همین است که این نوع رصد هلال ماه در بین ملل دنیا از توجه خاصی برخوردار است و طبیعی است بیشتر روی آن مطالعه و تحقیق شده باشد چون قدمت طولانی دارد و به نظر اینجانب رکورد رویت هلال با چشم غیر مسلح ارزش بسیار زیادی را دارد.
رویت هلال با چشم مسلح.
یادم می‌آید زمانی که با نرم افزار‌های امروزی آشنا شدم و به تحقیق روی آنها پرداختم متوجه خطای آنها شدم بخصوص برروی معیار پرفسور یالوپ و رصد خانه آفریقای جنوبی که نسبت به سایر معیار‌ها طرفداران بیشتری را داشتند. در آن موقع من به رصدگرانی که امروزه رصدهای پر ارزشی را انجام داده‌اند عرض کردم که این دو معیار دارای خطای زیادی هستند و وقتی رصدگران محل رصد را تغییر دادند متوجه عرض آن روز من شدند. شاید دقت کرده‌اید در شامگاه اگر هوا گرم باشد و کمی نیز غبار داشته باشیم خورشید به هنگاه غروب بیشتر به رنگ قرمز متمایل است تا به رنگ زرد و ارتفاع خطوط رنگی قرمز - نارنجی و زرد تا محل آبی آسمان بیشتر از زمانی است که هوا سرد تر است. در فصل گرما مولکول‌های موجود در هوا منبسط شده و پراکنده تر می‌شوند، پس متوجه می‌شویم که یک منجم می‌بایستی خیلی مو شکاف باشد که نه تنها به محاسبات نجومی بپردازد بلکه می‌باید مراقب فصول نیز باشد برای همین است که در اغلب معیارها چون از یک قاعده یا بهتر بگویم فرمول خاصی استفاده می‌شود خطای آن بیشتر است تا زمانی که از همان منجم بخواهیم مثلا تعداد خاصی از ماه‌های قمری را برای رویت پذیری یا رویت ناپذیری آن نظر بدهد. سر انجام با آمدن دوربین‌های قوی و تلسکوپ‌های غول پیکر فصل جدیدی نیز در رویت با چشم مسلح اغاز شد، وجود ابزار می‌تواند دو کار مهم و اساسی را انجام دهد.
الف - می‌تواند به رصدگر برای رویت هلالی که در مرز دیدن یا ندیدن با چشم غیر مسلح است کمک کند تا با دقت بیشتری توجه کند آیا واقعا این هلال لب مرز را می‌توان با چشم غیر مسلح رویت کرد یا خیر.
ب - از طرفی هلال ماه در افق قرار دارد و ابزار رصدی به ما کمک می‌کند تا هلالی که قرار است فردا شب با چشم غیر مسلح دیده شود یک شب زودتر رویت شود، یا هلالی که در لابه لای غبار و یا رطوبت اسیر شده و نمی‌توان با چشم عادی آنرا رصد کرد با ابزار آن را رویت کنیم

رویت هلال صبحگاهی

دو رصد هلال شامگاهی و صبحگاهی را نمی‌توان با هم مقایسه کرد و حد رویت آنها را با هم یکی دانست، مگر با تغییر آن 20 درصدی که در مورد آن صحبت شد و این تغییر 20 تا 25 درصد می‌تواند تفاوت آشکاری بین دو رصد هلال شامگاهی و صبحگاهی داشته باشد که متاسفانه در تمام معیارهای موجود در جهان اساتید محترم بین این دونوع هلال تفاوتی قائل نشده‌اند و جواب مطلوب را نگرفته‌اند، شاید دلیلش این باشد که رویت هلال شامگاهی در گذشته ودر زمان حال بیشتر رصد می‌شود و لذا داده‌های بیشتری نیز داشته و این معیار‌ها بر همان سنت طرح و برنامه ریزی شده‌اند، لذا امیدوارم رصدگران محترم این آزمون و خطا را به دقت بررسی کنند و همانطور که گفته شد در یک بازه زمانی مشخص وطولانی، راصدین می‌توانند مرتبا طلوع و غروب خورشید را در فصول مختلف و همچنین در مکان‌های مختلف رصد کنند (از نظر آزمودن پاکی افق صبحگاهی و شامگاهی)، و برای نتیجه بهتر و مقایسه بین آنها از آن فیلم یاعکس تهیه کنند، به دقت میزان رطوبت و میزان الودگی (غبار) را بسنجند، هلالهای مختلفی را رصد کنند، و توجه داشته باشند رصد یک دوره 19 ساله که میل ماه از به اضافه و منهای حدود 18درجه تا به اضافه و منهای29 درجه تغییرات دارد بهترین راه ممکن خواهد بود. این 11 درجه تغییرات میل ماه است که به رویت هلال ماه پیچیدگی و زیبایی خاصی را تحمیل می‌کند، ضمن اینکه با رصد 19 سال و مقایسه آنها با هم می‌توانیم به نقاط قوت و نقاط ضعفمان در رویت هلال ماه اشنا شویم، و برای دوستان جوان و علاقه مند به هلال ماه دو دوره در عرضهای جغرافیایی مختلف را پیشنهاد می‌کنم، تکرار دقیق آن می‌تواند یک دستاورد بزرگ در زمینه رویت هلال ماه باشد، برای علاقه مندان جوان آرزو می‌کنم باشدت و پشتکار از همین امروز کار تحقیق را شروع کنند، مطمئن باشند کار محاسبه در کنار کار رصدی بسیار ارزشمند است و علاقه مندان را زودتر به نتیجه دلخواه خواهد رساند.

رصد هلال در روز

رویت هلال با چشم غیر مسلح

این نوع رصد با چشم غیر مسلح دوره نسبتاً طولانی داشته، سال‌ها ی سال است که با رویت هلال با چشم غیر مسلح در روزبه خصوص قبل از ظهر برخی از علما برای رویت شب قبل فتوا می‌داده‌اند و هم اکنون نیز این عمل کاربرد دارد، ضمن اینکه دانشمندان بزرگ اسلامی نیز به آن توجه ویژه‌ای داشته‌اند و تعدادی از این افراد در زیج‌های خود به رصد در روز اشاره کرده‌اند، روایت شده که استاد محترم جناب آقای حسن زاده عاملی از علمای عصر حاضر حد رویت در روز با چشم غیر مسلح را با جدایی زاویه‌ای 25 درجه قابل قبول می‌دانند، البته کمتر از جدایی زاویه‌ای 25 درجه رصدهای نیز داشته‌ایم.

آشنایی با معیارهای رویت

در دوره اسلامی منجمین مشهوری مانند عبدالرحمان خازنی، عبدالرحمن صوفی - یعقوب ابن طارق - خواجه نصیرالدین طوسی - عبدالله مروزی معروف به حبش حاسب - ابو ریحان بیرونی - محمد بن جابر بتانی - ابن میمون - عمر خیام و... از مردان بزرگی بودند که نظرات و زیج‌های مختلفی در مورد ضابطه‌های رویت هلال ماه ارائه داده‌اند، و هم اکنون نیز با توجه به تکنولوژی پیشرفته ومعیارهای جدید امروزی بازهم معیار افرادی مثل عبدالرحمن خازنی - ابوریحان بیرونی که از زیج بتانی به کرات نام برده و یا دکتر ویونگر که از معیار ابن میمون یاد می‌کند متوجه می‌شویم که این معیارها در آن موقع و با آن امکانات و چه امروزه با امکانات موجود از اهمیت و دقت خاصی برخوردارند، هر چند که می‌توان نقاط ضعفی را هم درمعیار آنها دید اما این نقاط ضعف از عظمت کار آنها نخواهد کاست، باید توجه داشت که امروزه می‌توان کسوف و خسوف را با دقت بسیار بالا برای سالهای متمادی پیش بینی کرد اما اکثر منجمین قدیم و جدید در این امر هم نظرند که به علت پیچیدگی گردش ماه به دور زمین و سایر مشخصه‌های ماه پیش بینی رویت هلال ماه می‌تواند دستخوش حدس و خطا نیز باشد، ویا به عبارت دیگر قرنهاست که در مورد رویت هلال ماه تحقیق شده اما هیچ کسی نمی‌تواند ادعا کند که معیارهای موجود خالی ازخطا نیستند ویا معیار‌های که در اینده مطرح می‌شوند آنها نیز خالی از اشکال نباشند، پر واضح است که با مرور زمان و با مطالعه دقیق تر می‌توان به معیار‌های دست یافت که درصد خطای آنها کمتر باشد (ابوالفتح عبدالرحمن خازنی منجم و ریاضی دان قرن ششم و صاحب کتاب زیج سنجری بیش از 30 سال از عمر خود را به رصد ستارگان - سیارات - خورشید و بخصوص هلال ماه گذراند، او علاوه بر تقویم شمسی تسلط خاصی بر تقویم قمری داشت او اولین کسی است که از فاصله زمین تا خورشید و اثر آن بر رویت هلال ماه پرده برداشت، مطرح کردن احتمال رویت از گفته‌های اوست، خازنی مردی با معلومات زیاد، زاهد و با تقوا بود او هرگز بابت کتاب زیج سنجری که در زمان سلطان سنجر نوشته شد دیناری را نپذیرفت، هم اکنون نسخه خطی زیج الخازنی درموزه انگلیس موجود است)

معیار بابلی‌ها

همانطور که گفته شد بشر از سالهای دور به حرکت منظم ماه به دور زمین پی برده و از قرنها پیش به رویت هلال ماه می‌پرداخته، بیش از 2500 سال قبل بابلی‌ها معیاری برای رویت هلال ماه در نظر گرفت بودند که امروزه به همان نام معیار بابلی‌ها مشهور است در این معیار اینطور بیان شده که هلال ماه پس از غروب خورشید زمانی قابل رویت است که اگر از سن هلال ماه 24 ساعت گذشته باشد و مکث ماه نیز 48 دقیقه باشد هلال ماه قابل رویت است به نظر می‌رسد این معیار در آن دوران که اکثر توده مردم در عرضهای متوسط زندگی می‌کرده‌اند حرف نپخته‌ای نیست اما باید توجه داشت معیاری مناسب تر است که برای اکثر نقاط ودر عرضهای مختلف شمالی ویا جنوبی نیز مصداق داشته باشد که این معیار نمی‌تواند در برگیرنده سایر نقاط باشد مضافاً به اینکه قطعا در آن زمان و با توجه به تمیزتر و پاک تر بودن هوا نسبت به امروزمی توان انتظار داشت رصدگران آن زمان هلالهای با سن کمتر ولی با همین مکث را دیده باشند لذا می‌توان نتیجه گرفت که این معیار نمی‌تواند یک معیار کلی در سطح جهانی باشد و بیشتر برای همان منطقه بین النهرین مناسب بوده.

معیار فادرینگهام

فادرینگهام از مشخصه، ارتفاع و اختلاف سمت استفاده کرده، که با بررسی به عمل آمده در این معیار به این نتیجه می‌رسیم که می‌توان در خارج از منحنی هلالهای را با چشم غیر مسلح رصد کرد؛ لذا این معیار نیز با توجه به رصدهای محدودی که در آن لحاظ شده و تقریبا در مکان خاصی بوده وطول و عرضهای جغرافیایی متفاوتی را نداشته لذا نمی‌تواند معیار معتبری برای رویت هلال ماه باشد.
به عنوان مثال برای هلال ذی الحجه 1429 که برابر با 28 نوامبر 2008 می‌باشد این معیار می‌گوید هلال ماه در شهر کیپ تاون در افریقای جنوبی قابل رویت نیست در صورتی که با مراجعه به مختصات هلال ماه در 29 ذی القعده 1429 در شهر کیپ تاون متوجه می‌شویم هلال ماه با ارتفاع حدود 11 درجه و مکث 62 دقیقه، با در صدر روشنایی 1.08 به راحتی با چشم غیر مسلح رویت خواهد شد.

معیار ماندر

معیار ماندر نیز از مشخصه ارتفاع واختلاف سمت استفاده کرده به صورتی که نقاط رویت پذیری آن از معیار فادرینگهام بیشتر است و تا حدودی معیار فادرینگهام را بهبود بخشیده اما همانطور که ملاحظه می‌کنیم در معیار ماندر در طول جغرافیایی 60 درجه شرقی و عرض جغرافیایی 30 درجه جنوبی هلال ماه ذی الحجه 1429 با چشم غیر مسلح قابل رویت نیست اما اگر به مشخصه ماه درهمان طول و عرض جغرافیایی توجه کنیم هلال ماه در لحظه غروب خورشید دارای مشخصه‌های، ارتفاع 9 درجه و 48 دقیقه، مکثی حدود 50 دقیقه و بخش درخشان ماه 87 صدم درصد است که این هلال در شرایط مناسب رصدی با چشم غیر مسلح قابل رویت می‌باشد.

معیار هندی

در این معیار نیز همان مشخصه ارتفاع و اختلاف سمت لحاظ شده، خط رویت پذیری یا همان منحنی رویت این معیار شباهت بسیار زیادی به معیار آقای یالوپ در رنچ (ب) ایشان دارد آنهم در قسمت طولی و در قسمت عرضی تفاوت بیشتر است و این امر نشان دهنده آن است که معیار هندی درعرضهای متوسط تا حدودی می‌تواند با چشم غیرمسلح قابل قبول باشد هر چند که در مجموع این معیار نیز همانند سه معیار بالا دارای اشکالاتی است که می‌باید تصحیح شود.

معیار بروین

در این معیار بروین در 30 سال پیش از مشخصه ضخامت میانی و ارتفاع استفاده کرده بروین این معیار را برای رویت هلال با چشم غیر مسلح بیان کرده که حد ضخامت میانی هلال را بالا گرفته هرچند این معیار نیز بی شباهت از لحاظ نقاط رویت پذیری به رنج (ب) معیار یالوپ نیست و در پاره‌ای موارد حتی وارد رنج (سی) معیار یالوپ می‌شود، و جالب اینجاست که این معیار در بعضی موارداز لحاظ نقاط رویت پذیری به معیار رصدخانه افریقای جنوبی نزدیک شده البته (در زمانی که ماه در حضیض است نه در اوج و زمانی که ماه در اوج قرار دارد تفاوت بیشتر می‌شود)، به هر حال معیار اقای بروین نیز به مانند معیارهای بالا نیاز به تصحیح دارد، و با کمی تصحیح می‌تواند معیار نسبتا مناسبی برای رویت با چشم غیر مسلح باشد.

معیارهای الیاس

معیار اول الیاس

محمد الیاس منجم مسلمان تحقیقات زیادی را در مورد رویت هلال ماه داشته، او سه معیار مختلف را در زمان‌های مختلف ارائه داده، اولین آن با مشخصه ارتفاع و جدایی زاویه‌ای یا همان کشیدگی در زمان غروب خورشید است، این معیار تا حدود زیادی به معیار هندی شباهت دارد و نقاط رویت پذیری معیار محمد الیا س با معیار هندی‌ها بی شباهت نیست، بدیهی است که این معیار نیز دارای اشکالاتی است که خود آقای الیاس بعدها آنرا تصحیح کرد.

معیار دوم الیاس

در این معیار آقای الیاس ازمشخصه مکث ماه و عرض جغرافیای استفاده می‌کند که به نظر می‌رسد خود ایشان هم از عدم ناتوانی این معیار در رویت هلال ماه آگاه گشته هر چند که بیان عرض جغرافیای برای اولین بار از ایشان شنیده شد.

معیار سوم الیاس

محمد الیاس در معیار سوم خود از مشخصه ارتفاع و اختلاف سمت استفاده نموده که با معیار اول خود که از مشخصه ارتفاع و کشیدگی استفاده کرده تفاوت قابل توجهی در آن دیده نمی‌شود و نقاط رویت پذیری آن بسیار به هم نزدیک است، بدیهی است معیار سوم محمد الیاس نیز به معیار هندی از لحاظ نقاط رویت پذیری هلال ماه شباهت زیادی دارد.

معیار خالد شوکت

خالد شوکت منجم مسلمان نیز از دو مشخصه ارتفاع و ضخامت میانی سود جسته با این تفاوت که به مانند رصد خانه آفریقای جنوبی از لبه پایینی ماه به عنوان ارتفاع هلال استفاده کرده نه از مرکز ماه. معیار آقای خالد شوکت از اشتباهات فاحشی برخورد دار است و تا حدودی نیز از لحاظ نقاط رویت پذیری شبیه معیار فادرینگهام است.

پانویس

منبع: دانشنامه اسلامی - تاریخ برداشت:94/12/02

بازگشت به استهلال