فرهنگ مصادیق:استغفار – پژوهه
کلمات کلیدی: قرآن، استغفار، توبه، شرایط، آداب استغفار، آثار استغفار
محتویات
مقدمه
استغفار از ماده غفر و در لغت و به معنای طلب مغفرت است.[۱] و در اصطلاح به معنی درخواست زبانی و عملی آمرزش است.[۲]
تفاوت استغفار و توبه
فرمان توبه پس از امر به استغفار در آیات ۳، ۵۲ و ۹۰ هود به دو دلیل نشان دهنده مغایرت مفهوم استغفار و توبه است:
۱- عطف توبه بر استغفار با کلمه ثمّ که فاصله و ترتیب را میرساند .
۲- اصل در کلام هر گویندهای تاسیس و اراده معنای جدید است.
دربارهٔ مغایرت استغفار با توبه وجوهی گفته شده که میتوان آنها را در دو وجه خلاصه کرد:
الف) استغفار، آمرزش خواهی از گناهان برای پیراستن روح از آلودگیها و نابودی باورها و اعمالی مانند شرک و معصیت است و توبه اقدام برای آراستن روح به صفات پسندیده، مانند توحید و ایمان و امتثال فرمانهای الهی است در نتیجه استغفار به معنای طلب آمرزش؛ و توبه به معنای بازگشت به خدا در مقام عمل است.
ب) منظور از استغفار، درخواست آمرزش از گناهان پیشین و مقصود از توبه پشیمانی و بازگشت به سوی خدا دربارهٔ گناهانی است که امکان دارد در آینده واقع شود.[۳]
شرایط استغفار
حضرت علی (علیه السلام) شش شرط برای استغفار بیان فرمودهاند:
۱- ندامت و پشیمانی از گذشته.
۲- عزم بر این که هرگز آن را تکرار نکنی.
۳- حقوقی را که از مردم ضایع کردهای به آنان بازگردانی به طوری که هنگام ملاقات پروردگار حقی از مردم بر تو نباشند.
۴- تمام فرایضی را که از تو فوت شده است حق آن را بجا آوری.
۵- گوشتهایی که بر اثر حرام بر اندامت روئیده است با اندوه بر گناه آب کنی تا چیزی از آن باقی نماند و گوشت تازه به جای آن بروید.
۶- به همان اندازه که شیرینی معصیت و گناه را چشیدی زحمت طاعت رانیز بچشی.[۴]
آداب استغفار
۱- استغفار هنگام سحر
۲- استغفار در شب جمعه
۳- اعتراف به لغزشها
۴- اقرار به ایمان و اظهار تسلیم در برابر خداوند
۵- توجه به ربوبیت خداوند
۶- توجه به ولایت مطلق خداوند
۷- توسل به انبیا
۸- ذکر صفات کمال خداوند هنگام درخواست آمرزش
۹- یاد خدا[۵]
زمینههای استغفار
عوامل زمینهساز استغفار عبارتند از:
۱- آگاهی از آمرزش خداوند
۲- امید به رحمت خداوند
۳- ایمان
۴- توجه به پذیرش توبه از سوی خداوند
۵- توجه به حکمت خداوند
۶- توجه به خالقیت خداوند
۷- توجه به رحمت خدا
۸- توجه به عزت خدا
۹- توجه به بازگشت همه امور به سوی خدا
۱۰- توجه به قدرت خدا برای آمرزش
۱۱- توجه به ولایت مطلق پروردگار
۱۲- ذکر خدا
۱۳- مشاهده عذاب
۱۴- وفای به عهد.[۶]
آثار استغفار
۱- استغفار زمینهساز آمرزش گناهان میشود.
۲- استغفار پیش از دعا زمینهساز اجابت آن میشود.
۳- سبب افزایش توان میشود.
۴- زمینهساز مددرسانی خداوند برای مستغفران به وسیله فرزندان انان میشود.
۵- باعث مدد رسانی از سوی خداوند برای انسان به وسیله اموال میشود.
۶- منشاء بهرهمندی از امکانات خوب دنیایی میشود.
۷- باعث جلب محبت خداوند میشود.
۸- سبب جلب رحمت الهی میشود.
۹- زمینهساز رونق کشاورزی و باغها میشود.
۱۰- مصونیت از عذاب.
۱۱- نزول فراوان باران.[۷]
موارد استغفار
۱- استغفار از اعمال ناشایست و گناهان[۸]
۲- توبه و استغفار از شرک[۹]
۳- استغفار از قضاوت عجولانه[۱۰]
۴- استغفار از درخواست نابجا و نامطلوب[۱۱]
۵- استغفار از ستم بر دیگری[۱۲]
۶- استغفار برای دیگران[۱۳]
برخی موارد استغفار برای دیگران
الف) استغفار برای والدین[۱۴]
ب) استغفار برای فرزند[۱۵]
ج) استغفار برای برادر[۱۶]
د) استغفار برای مردان و زنان مؤمن[۱۷]
و) استغفار برای گنهکاران[۱۸]
پانویس
- ↑ قرشی، علیاکبر؛ قاموس قرآن، تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1371ش، چاپ 6، ج 5، ص 108.
- ↑ راغب اصفهانی، حسین بن محمد؛ المفردات فی غریب القرآن، تحقیق صفوان عدنان داودی، دمشق بیروت، دارالعلم، الدار الشامیه 1412ق، چ اول، ص 609.
- ↑ هاشمی رفسنجانی، اکبر؛ دایره المعارف قرآن کریم، تهیه و تدوین مرکز فرهنگ و معارف قرآن، قم، بوستان کتاب، 1382ش، چاپ اول، ج 3، ص 134 - 135.
- ↑ نهج البلاغه، قم، دارالهجره، بیتا، ص 549.
- ↑ ر.ک: هاشمی رفسنجانی، اکبر؛ فرهنگ قران، قم، بوستان کتاب، 1385ش، ج3، ص 170-171.
- ↑ ر.ک: همان، ج 3، ص 189 - 191.
- ↑ ر.ک: همان، ج 3، ص 167 - 170.
- ↑ نساء، آیه 110، آل عمران آیه 135 و...
- ↑ مائده آیه 72 - 74 ، هود 3-2 ، کهف 55 و..
- ↑ ص ، آیه 24 - 25.
- ↑ هود، آیه 46 و 47.
- ↑ یوسف، آیه 97.
- ↑ ر.ک: به عنوان برخی موارد استغفار برای دیگران در همین واژهنامه
- ↑ نوح آیه 28، ابراهیم آیه 41.
- ↑ یوسف، آیه 97-98.
- ↑ اعراف، آیه 151.
- ↑ محمد، آیه 19، ممتحنه آیه 12، آل عمرن، آیه 159.
- ↑ نساء آیه 64، یوسف آیه 97 - 98، محمد آیه 19.
