فرهنگ مصادیق:استراتژی قرآن در مواجهه با دشمن
محتویات
مقدمه
قرآن کریم تنها نسخه هدایت بشریت و گنجینه بینظیر معارف الهی است که مومنین را به سوی سعادت و خوشبختی رهنمون میکند. در این نوشتار سعی شده تا استراتژی صحیحی که مومنین باید در مواجه با دشمنان در پیش گیرند از منظر قرآن بررسی و تبیین شود.
گروه آئین و اندیشه فرهنگنیوز: شکی نیست که قرآن کریم تنها نسخه هدایت بشریت و گنجینه بی نظیر معارف الهی است که مومنین را به سوی سعادت و خوشبختی رهنمون میکند.به همین دلیل عقل حکم میکند که در راه و روش زندگی حقیقی و یا حقوقی خود به آن توجه داشته و از دستورات الهی پیروی کنیم تا خیر دنیا و آخرت نصیبمان شود.عدم اطاعت مومنین از قرآن هم میتواند آنها را با هر جایگاه و منسبی از عرش به فرش برساند.
در این نوشتار سعی شده تا استراتژی صحیحی که مومنین باید در مواجه با دشمنان در پیش گیرند از منظر قرآن بررسی و تبیین شود.
مدارا با دشمن غدّار و حیله گر ممنوع
«استراتژی حکومتی» یک رشته اعمال از پیش طراحی شده توسط تصمیم گیرندگان حکومتی است که هدف آن تعیین خط مشی صحیح برای تصمیمات آن حکومت میباشد. بر این اساس در حکومت اسلامی که اندیشه اسلامی در آن جاری است و تصمیم گیرندگان در پی اجرا نمودن احکام و موازین الهی هستند، احکام «قرآن» تعیین کننده و جهت دهنده استراتژیهای آن میباشد؛ چنان که خداوند در آیه ۲۰۳ سوره اعراف بیان میکند:
«هَذَا بَصَائِرُ مِنْ رَبِّكُمْ وَهُدًى وَرَحْمَةٌ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ»[۱] «این قرآن رهنمود و وسیله بیداری از طرف پروردگار و مایه هدایت و رحمت برای اهل ایمان است.»
بر این اساس چنانچه این خط مشی از سوی تصمیم گیرندگان رعایت نگردد باید کنار گذاشته شود؛ همانگونه که پیامبر اکرم(ص) فرمود: «هنگامی که حدیثی از من برای شما آمد،آن را برکتاب خدا و حجت عقلی تان عرضه کنید. پس اگر موافق آن دو بود، بپذیرید، وگرنه آن را به دیوار بکوبید.» [۲]
آرزوی کافران
از اساسیترین استراتژیهای قرآن شناخت دشمن و نحوه مواجهه و تعامل با اوست. تاکید قرآن بر ایناست که باید پیوسته دشمن را زیر نظر داشت؛ چراکه اگر غفلت صورت گیرد او از این فرصت بهره برده و ضربات سهمگینی بر مسلمین وارد خواهد ساخت:
«وَدَّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ تَغْفُلُونَ عَنْ أَسْلِحَتِكُمْ وَأَمْتِعَتِكُمْ فَيَمِيلُونَ عَلَيْكُمْ مَيْلَةً وَاحِدَةً» «کافران آرزو میکنند که شما از جنگ افزارها و داشته هایتان غافل شوید تا ناگهان بر شما یورش آورند.»[۳]
دشمنان شایستگی دوستی با شما را ندارند
خداوند متعال در آیات ۱۱۸ تا ۱۲۰ سوره آل عمران نیز به مومنان هشدار میدهد که اهل کتاب (یهودیان و مسیحیان) شایستگی دوستی با شما را ندارند؛ چراکه هرگز سوابق دوستی آنها با شما مانع از ضربه زدن آنان به شما نخواهد شد:
«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا بِطَانَةً مِنْ دُونِكُمْ لَا يَأْلُونَكُمْ خَبَالًا وَدُّوا مَا عَنِتُّمْ قَدْ بَدَتِ الْبَغْضَاءُ مِنْ أَفْوَاهِهِمْ وَمَا تُخْفِي صُدُورُهُمْ أَكْبَرُ قَدْ بَيَّنَّا لَكُمُ الْآيَاتِ إِنْ كُنْتُمْ تَعْقِلُونَ»؛[۴] «ای مومنان از غیر خودتان (از مسیحیان و یهودیان) را دوست و محرم اسرار خود قرار ندهید چراکه آنان از ضربه زدن به شما هیچگاه کوتاهی نخواهند نمود و به دنبال اینند که شما همواره در رنج و زحمت باشید. [آنان بسیار مراقب گفتار و رفتار خود هستند و با احتیاط و دقت حرف میزنند تا مبادا مومنان از باطن آنان آگاه گردند، اما ناخودآگاه سخنانی به زبان میآورند که از لابه لای آنها میتوان به نیت شومشان پی برد] ؛دشمنی شما را بر زبانشان آشکار میکنند اما آن کینه و عداوتی که از شما در دل دارند بسیار بزرگتر است. [وبه این وسیله خداوند از راز درونی آنها پرده برمیدارد.]؛ ما آیات (و راههای پیشگیری از شرّ آنها) را برای شما بیان کردیم اگر بیندیشید.»
علاقه و اشتیاق به رابطه داشتن با اهل کتاب نگران کننده است
خداوند متعال با بیان اینکه برخی از شما مومنین برای دوستی و برقرارکردن ارتباط با دشمنانتان اشتیاق و علاقه از خود نشان میدهید ،این ذهنیت را ناشی از غفلت و ناآگاهی این گروه از مومنین نسبت به کینه و عداوت دشمن میداند:
«هَا أَنْتُمْ أُولَاءِ تُحِبُّونَهُمْ وَلَا يُحِبُّونَكُمْ وَتُؤْمِنُونَ بِالْكِتَابِ كُلِّهِ وَإِذَا لَقُوكُمْ قَالُوا آمَنَّا وَإِذَا خَلَوْا عَضُّوا عَلَيْكُمُ الْأَنَامِلَ مِنَ الْغَيْظِ قُلْ مُوتُوا بِغَيْظِكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ »
«آری شما کسانی هستید که آنان را دوست دارید،غافل از اینکه آنان هیچ علاقه و محبتی نسبت به شما ندارند در حالیکه شما به تمام کتابهای آسمانی ایمان دارید، ولی آنان به کتاب آسمانی شما ایمان ندارند. [آنگاه پرده از چهره منافقانه آنان برمیدارد]؛ هنگامیکه با شما ملاقات کنند،میگویند :شما را تصدیق کردیم و اظهار ایمان میکنند. اما در غیاب شما از شدت کینه و خشمی که نسبت به شما دارند سرانگشتان خود را به دندان میگیرند. بگو: «با همین خشم بمیرید! خدا از (اسرار)درون سینهها آگاه است.» [۵]
نشانههای کینه دشمنان
خداوند نشانههای این کینه و دشمنی که آنان نسبت به مومنان دارند را اینگونه بیان می کند:
إِنْ تَمْسَسْكُمْ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ وَإِنْ تُصِبْكُمْ سَيِّئَةٌ يَفْرَحُوا بِهَا ...[۶]
اگر موفقیت و پیش آمد خوبی برای شما رخ دهد آنها ناراحت می شوند وچنانچه شکست و حادثه ناگواری برای شما رخ دهد خوشحال میگردند.
لذا با توجه به این اعلام خطرهای صریح و روشن ،مومنان نباید ازکینه توزی ها ونقشه های دشمنان غافل شوند که در غیر اینصورت گرفتار نابسامانی های فراوان خواهند شد.
چنانچه امام علی(ع) فرمود: «من نام عن عدوه، انبهته المکائد؛کسی که از دشمن غفلت کند، حیلهها و کیدهای دشمن بیدارش خواهد ساخت.»
استراتژی مواجهه با دشمن
خداوند پس آنکه اهداف دشمن راتبیین کرد و از توسل به دروغگویی و حیلهگری او در مواجهه با مومنان پرده برداشت، در یک جمله استراتژی که مومنان باید در برابر دشمن در پیش گیرند را اینگونه بیان میکند:
«...وَإِنْ تَصْبِرُوا وَتَتَّقُوا لَا يَضُرُّكُمْ كَيْدُهُمْ شَيْئًا إِنَّ اللَّهَ بِمَا يَعْمَلُونَ مُحِيطٌ»[۷]
اگر در برابر آنها استقامت به خرج دهید و خویشتن دار باشید(به خاطر زرق و برق دنیا تحملتان را از دست ندهید) دشمنان نخواهند توانست با نقشه های خائنانه شان به شما آسیبی وارد نمایند.زیرا خداوند به آنچه انجام میدهید کاملاً احاطه دارد.
آیات ۵۵ تا۵۷ سوره مبارکه انفال نیز اشاره به دشمنانی داردکه با مومنان عهد و پیمان میبندند ولی پابند به آن نیستند و هیچ شرمی از شکستن عهد خود ندارند؛ بر این اساس آنانرا بسیار تحقیر نموده و پست ترین و بی ارزش ترین موجودات جهان معرفی میکند و در ادامه به روش مقتدرانه ای که پیامبر باید با این گروه در پیش گیرد،می پردازد، برخوردی قاطع و کوبندهای که موجب عبرت آنان شده و فکر تعدی را از سر آنان بیرون آورد.
«إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللَّهِ الَّذِينَ كَفَرُوا فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ» «به یقین، بدترین جنبندگان نزد خدا، کسانی هستند که کافر شدند و (به هیچ وجه) ایمان نمی آورند.» [۸]
«الَّذِينَ عَاهَدْتَ مِنْهُمْ ثُمَّ يَنْقُضُونَ عَهْدَهُمْ فِي كُلِّ مَرَّةٍ وَهُمْ لَا يَتَّقُونَ» همان کسانی که از آنها پیمان گرفتی؛ سپس هر بار عهد و پیمان خود را میشکنند؛ و (از پیمان شکنی و خیانت) پرهیز ندارند. [۹]
«فَإِمَّا تَثْقَفَنَّهُمْ فِي الْحَرْبِ فَشَرِّدْ بِهِمْ مَنْ خَلْفَهُمْ لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرُونَ» «اگر آنها را در (میدان) جنگ بیابی، آنچنان به آنها حمله کن که گروهی که پشت سر آنها هستند، پراکنده شوند؛شاید متذکّر گردند و عبرت گیرند!» [۱۰]
با اقتدار خود، دشمن را به زانو درآورید
«وَإِنْ جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا وَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ» «و اگر تمایل به صلح نشان دهند، تو نیز از در صلح درآی؛ و بر خدا توکّل کن، که او شنوا و داناست.» [۱۱]
این آیه پیرامون صلح با دشمنان است؛ خداوند به پیامبرخطاب میکندکه؛ ای پیامبر، چنانچه دشمنان مثل پرندههای بال وپرگشوده مشتاقانه به دنبال صلح با شما باشند، تو نیز به سوی آنها بال و پر بگشا، و در قبول پیشنهاد صلح به خود تردیدی راه مده. وچنانچه شرایط آن عادلانه و معقول بود آن را بپذیر.
در این آیه نکته ظریفی نهفته است و آن اینکه باید دشمنان، در تقاضای صلح پیشقدم شوند؛ واین مومنان هستند که تصمیم میگیرند آیا پیشنهاد آنان را بپذیرند یا نه.
مفهوم این آیه آنست که حکومت اسلامی در برابر دشمنان نباید هیچگونه ضعف و سستی به خود راه دهد بلکه باید آنقدر مقتدر و قدرتمند باشدکه دشمنان در مواجهه با او احساس ضعف و ناتوانی نمایند؛ ونه تنها از فکر سیطره و غلبه بر مؤمنین بیرون آیند،بلکه در برابر حکومت اسلامی زانو زده و از در صلح و آشتی وارد شوند.
با توجه به آنچه بیان شد می توان چنین نتیجه گرفت که؛ تنها راه رهایی حکومت اسلامی و مصون ماندن آن از نقشه ها و توطئه های دشمنان فقط و فقط در سایه اقتدار و استقامت و تقوای الهی وعدم دلبستگی به زرق و برق دنیاست ؛ وتنها با این استراتژی میتوان توطئه های دشمنان را خنثی نمود.
با این وجود چنانچه برخی استراتژی خود را جستجو برای پیداکردن راهی قرار دهند که منتهی به ایجاد ارتباط با دشمنان ومدارا نمودن با کسانی شودکه جز به بیچارگی و تباهی و پریشانی ما رضایت نمیدهند، به بیراهه رفته اند وبر خلاف نص صریح قرآن عمل نموده اند واین رفتارمحکوم به شکست بوده و قابل قبول نیست.
