فرهنگ مصادیق:ارزش غذایی آبزیان
مصرف آبزیان بعنوان غذایی سالم
از آنجایی که جمعیت جهان در حال فرونی و توان تولید غذا محدود میباشد بشر برای تهیه غذا علاوه بر کشاورزی و دامپروری نیاز به تامین غذا و پروتئین از طریق صید از دریاها و پرورش آبزیان میباشد .یکی از مهترین نیازهای بدن انسان استفاده از مواد پروتئینی است این مواد از راههای مختلف تامین میشود. انواع لبنیات ، تخم مرغ ، گوشت قرمزو گوشت سفید (مرغ ، ماهی و میگو ) مقدار زیادی پروتئین دارند.
غذا از مهمترین فاکتورهای ضروری برای رشد و بقاء زندگی است. در عین حال هیچ غذایی وجود ندارد که به تنهایی بتواند سلامتی انسانها را تضمین کند. برای رسیدن به حداکثر سلامتی بایستی جیره غذایی، مبتنی به آن دسته از غذاهایی باشد که مواد مغذی کاملی را در اختیار بدن قرار دهد.
مواد غذایی، انرژی مورد نیاز برای فعالیتهای روزانه همچنین ساخت و سازهای بدن را فراهم کرده و سیستم دفاعی بدن را برای مقابله با عوامل بیماریزا آماده نگه میدارد. کمبود مواد غذایی موجب بروز انواع مختلفی از نارساییها و بیماریها شده و بطور طبیعی شدت عوارض به میزان کمبود هرکدام از مواد مغذیی مختلف بستگی خواهد داشت. براساس اطلاعات موجود، مواد مغذی مورد نیاز انسانها مشتمل بر ۴۵ ماده است که ۲۰ عنصر معدنی، ۱۵ نوع ویتامین، ۸ نوع اسید آمینه و ۲ نوع اسید چرب از آن جملهاند. بدن انسان قادر به ساخت این مواد نبوده و تأمین آن از طریق مصرف گروههای مختلف مواد غذایی امکانپذیر است. در هر صورت برای اینکه بدن سالم باشد و سالم هم باقی بماند ضروری است که مواد غذایی سالم، متنوع با میزان کافی و به طور نامناسب از ترکیب پروتئین، چربی، کربوهیدرات، ویتامینها و مواد معدنی تأمین شود.
یکی از اقلام غذایی که میتواند در برگیرنده اکثر نیازهای بدن باشد ماهی و به طور کلی آبزیان هستند که به خاطر ترکیبات خود به خصوص وجود اسیدهای چرب ارزشمندی بنام امگا ـ ۳ به عنوان غذای سلامتی معروف شدهاند.
بطور کلی اهمیت غذایی گوشت انواع ماهی، به لحاظ دارا بودن پروتئین و چربی با کیفیت بالا و فراوانی انواع مواد معدنی و ویتامینهایی که در آن موجود است بعنوان یک غذای کامل محسوب میشود. از جمله ویژگیهای ماهی، تنوع بسیار زیاد آن به خصوص در میان آبزیان جنوب کشوراست.این تنوع نه تنها از حیث ظاهر بلکه از نظر طعم، مزه، ارزش اقتصادی و قیمت نیز به چشم میخورد و به مصرفکننده این امکان را میدهد که براساس توان اقتصادی، نوع ذائقه و سلیقه و کاربرد و مصرف مورد نظر آبزی را انتخاب کنند این میزان تنوع در مورد گوشت دام و طیور در عمل وجود ندارد.
ماهی و میگو در مقایسه با سایر مواد غذایی ، پروتئین بیشتری دارند و تقریباً همه پروتئینهای موجود در آنها جذب بدن انسان میشود، نوع تغذیه تاثیر مهمی در سلامت یا بیماری انسان دارد همانگونه که تغذیه صحیح میتواند انسان را از گزند بیماریها مصون نگهدارد و سلامت انسان را تامین کند تغذیه نامناسب نیز میتواند موجب ابتلای انسان به بسیاری از اختلالات ناگوار و مهلک شود .گروهی از مواد غذایی که تاثیر مهمی در سلامت انسان و پیشگیری از بیماریها دارند ماهی هاوسایر آبزیان هستند این مواد غذایی که دارای ارزش تغذیهای بسیار بالایی میباشند، چنانچه به مقدارکافی مصرف شوند در پیش گیری ازبیماریهانقش مهمی خواهند داشت.وبه تعادل اسیدهای چرب در بدن کمک میکنند . در روزگاری که دستکاریهای ژنتیکی و استفاده از مواد شیمیایی برای ازدیاد فرآوردههای گیاهی چون سبزیجات و میوه و انواع گوشت متداول است ماهی یک غذای سالم و به دور از تمام این مسائل است .
با قرار دادن ماهی وانواع آبزیان در رژیم غذایی به صورتیکه در هرهفته حد اقل ۲مرتبه مصرف شود بسیار به سلامتی کمک میکند .
با نگاهی به آمار ارائه شده توسط سازمان خوار و بار کشاورزی ملل متحد (FAO) در خصوص معدل مصرف جهانی آبزیان که معادل ۱۷ کیلوگرم و مقایسه آن با سرانه مصرف آبزیان در کشورمان که نزدیک به۸ کیلوگرم است ، انسان را به فکر فرو میبرد که دلایل این تفاوت چیست ؟
از دلایل پایین بودن سرانه مصرف آبزیان در کشور میتوان به عدم آگاهی مردم از ارزش غذایی و خواص معجزه آسای این موهبت الهی در تامین سلامت انسان و عدم شناخت گونههای مختلف آبزیان وکیفیت آنها و همچنین عدم آشنایی با شیوههای مختلف طبخ و عدم دسترسی و... اشاره کرد،تغییر ذائقه افراد و ترغیب آنها به تغییر در ترکیب پروتئین مصرفی و افزایش مصرف ماهی در سبد خانوار، احتیاج به زمان و برنامه ریزی دقیق دارد و لازم است بر اساس مطالعات و تحقیقات بازار عرضه آبزیان، علل پائین بودن مصرف با توجه به اهمیت و ارزش غذایی آنها در استان را شناسایی نموده و عوامل موثر بر افزایش مصرف بررسی شود .
در سالهای اخیر تولید ماهی و سایر آبزیان در سطح کشور افزایش چشمگیری داشته و جهت فرهنگ سازی مصرف آبزیان توسط شیلات استان فعالیتهای گوناگونی از جمله برگزاری نمایشگاههای عرضه آبزیان ،جشنوارههای غذا ههای دریایی ،ونقاشی کودکان با محوریت آبزیان ،همایشها با عنوان نقش آبزیان در سلامت جامعه در مرکز استان وشهرستانها وتهیه برشورمعرفی ارزشهای غذایی آبزیان وهمچنین تهیه لوح فشرده وتوزیع بین خانوادهها ،صورت گرفته است. بطوری که مصرف سرانه کمتر از ۲ کیلوگرم در سال ۷۴به بیش از ۸ونیم کیلو در سال ۸۹رسیده است.
امید است به یاری خدا وهمکاری همه سازمانها که قطع به یقین مهمترین دقدقه همه ارتقاء سلامت جامعه میباشد بتوانیم با فعالیتهای فرهنگی اشاره شده بالا وامکان سنجی وایجاد بازارچههای آبزیان به خصوص در شهرستانهای استان که دسترسی کمتر به آبزیان با کیفیت دارند ، با ارتقاء سرانه مصرف آبزیان به بیش از ۱۳ کیلو گرم در برنامه پنجم توسعه ، امنیت غذایی جامعه برقرارگردد.
گوشت ماهی جزء گوشتهای سفید بوده و یک منبع غنی از پروتئین به حساب میآید.
به گزارش باشگاه خبرنگاران؛ غذاهای دریایی دارای پروتئین بالا، چربی کم، کلسترول کم و همین طور دارای ویتامینها و املاح میباشند. توجه داشته باشید که میگو دارای کلسترول زیادی میباشد، اما با این حال مقدار کلسترول در میگو کمتر از مقدار آن در گوشت قرمز است.
گوشت ماهی دارای ویتامینهای B، A و D ، کلسیم و فسفر و دارای مقدار کمی آهن، مس و سلنیوم میباشد. ماهیهایی که در آبهای شور زندگی میکنند، دارای مقدار زیادی یُد میباشند. لازم به ذکر است که ماهی دارای مقدار بسیار کمی سدیم میباشد و به همین خاطر برای رژیمهای کم نمک توصیه میشود.
متخصصان تغذیه برای همه افراد به خصوص بیماران قلبی، مصرف دو بار ماهی در هفته(هر بار ۹۰ گرم) را سفارش میکنند.
ماهی و گوشت قرمز
چربی ماهی مفید است و چربی گوشت قرمز مضر، زیرا چربی گوشت قرمز از نوع چربیهای اشباع میباشد، اما چربی ماهی از ۲ نوع اسید چرب غیر اشباع امگا ۳ به نامهای EPA و DHA است.
- خواص ماهی و روغن ماهی یا امگا ۳
- روغن ماهی بیماریهای قلبی را به صفر میرساند. لازم به توصیح است که اثر روغن ماهی بر سلامت قلب بیشتر از اثر مصرف سویا است.
- مقدار تری گلیسیرید خون را کم میکند.
- تجمع پلاکتهای خونی را کم میکند.
- عملکرد سلولهای خون رسان را زیاد میکند.
- ضربان قلب را تنظیم میکند.
- فشار خون را پایین میآورد.
- کلسترول خوب ( HDL ) را بالا میبرد. این نکته برای بیماران دیابتی بسیار مفید میباشد.
- سلامت مغز را تامین میکند و برای بیماران مبتلا به MS مفید میباشد. مشاهده شده که افراد MS با مصرف ماهی، علائم و نشانههای این بیماری را کمتر بروز میدهند.
- درمان کننده دردهای کمر و گردن میباشد.
- اسید چرب امگا ۳ از دیابت نوع ۱ در کودکان جلوگیری میکند.
- مصرف امگا ۳ توسط مادران باردار، موجب افزایش قدرت ذهنی و IQ (ضریب هوشی) نوزادشان میگردد.
- مادران باردار با مصرف روغن ماهی از زود متولد شدن نوزاد جلوگیری میکنند.
- روغن ماهی موجب افزایش متابولیسم بدن و به دنبال آن موجب کاهش وزن میگردد.
- روغن ماهی درمان کننده بیماریهای تنفسی میباشد.
- اسید چرب امگا ۳ بر سلامتی پوست اثر مثبتی دارد. این اسید چرب از خشک شدن و پوسته پوسته شدن، اگزما، جوش و دیگر بیماریهای پوستی جلوگیری میکند. علاوه بر آن موجب تسریع در بهبود پوست بیمار میگردد.
- موجب سلامت و افزایش قدرت بینایی میگردد.
- از افسردگی و پریشانی جلوگیری میکند.
- باعث تقویت سیستم ایمنی میشود. لوپوس که یک بیماری سیستم ایمنی میباشد و میتواند منجر به مرگ شود، توسط کمبود امگا ۳ رخ میدهد.
- منابع امگا۳
ماهیهای سالمون و ساردین و همچنین گردو بیشترین مقدار امگا ۳ را دارا میباشند، یعنی در هر واحد از این ماهیها حدود ۱۵/۱ گرم امگا ۳ میباشد. بقیه ماهیها در هر واحد، ۴۵/۰گرم اسید چرب امگا ۳ دارند. میگو در هر واحد حدود ۳۲/۰ گرم اسید چرب امگا ۳ دارد.
منابع دیگر اسید چرب امگا ۳، عبارت است از: دانه سویا، کدو و کلم.
تحقیقات نشان داده است که دریافت امگا ۳ از طریق مواد غذایی، بهتر از دریافت آن از طریق مکمل هاست.
به طور کلی، ۸۴ گرم میگو دارای ۲۹ گرم اسید چرب امگا ۳ است.
۸۴ گرم سالمون ۹/۱ - ۱/۱ گرم اسید چرب امگا ۳ دارد.
در ۸۴ گرم ماهی تن کنسرو شده حدود ۲۴/۰ - ۱۷/۰ گرم اسید چرب امگا ۳ وجود دارد.
لازم به ذکر است، که در بدن ما باید به مقدار کافی ویتامینهای B6، B3 و C و همچنین املاح منیزیم و روی وجود داشته باشد، تا امگا ۳ اعمال خود را بهتر انجام دهد.
ویتامین E که خود یک آنتی اکسیدان میباشد، امگا ۳ را در برابر اکسیده شدن محافظت میکند.
- علائمی که نشان میدهند باید امگا ۳ بیشتری مصرف کنیم عبارتند از:
خستگی، درد عضلانی، خشکی و خارش پوست صورت، جوش صورت، زخم دهان ، سردرد ، دیابت نوع ۲، بیماریهای قلبی، شکننده بودن موها و ناخنها و عدم تمرکز.
مصرف امگا ۳ باعث دور شدن بسیاری از بیماریها میگردد، از جمله:
- آلزایمر و فراموشی
- آسم
- بیش فعالی(پرتحرکی و کاهش توجه)
- سرطان
- سردردهای میگرنی
- MS
- چاقی و افزایش وزن
- پسوریازیس(وجود لکههای قرمز رنگ در بدن)
- نرمی استخوان
- ورم مفاصل
- افزایش فشار خون
- دیابت
- افسردگی
- ناراحتیهای پوستی
- روماتیسم
همان طور که میدانید ، روماتیسم در مردم شمال کشورمان زیاد است. خداوند برای درمان این بیماری ماهیها را آفریده است. پس، بهتر است از نعماتی که خداوند در اختیارمان قرار داده است استفاده کنیم تا بعدها دچار مشکلات و بیماریها نگردیم.
