فرهنگ مصادیق:اختلاف افکنی و تفرقه؛ ابزار کار شیطان !
شیطان
یکی از کارهای شیطان تفرقه و گسترش سوءظن و بدبینی و دامن زدن به اختلافات فکری و حقوقی و زمینه سازی برای خصومت و دشمنی بین عموم انسانها و به ویژه بین مسلمانان و مومنان است.
در سوره بقره آمده است "
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ادْخُلُوا فِي السِّلْمِ كَافَّةً وَلَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ؛ (ای کسانی که ایمان آوردهاید، همگی در تسلیم و طاعت (خدا). درآیید و پیروی از گامهای شیطان نکنید، که او برای شما دشمنی آشکار است).[۱]
مخاطب آیه مومنان هستند که باید مراقب باشند که اختلاف افکنی و بر هم زدن صلح و آرامش ابزار شیطان است. پس باید اختلافات جزیی را نادیده بگیرند و با کنار گذاشتن آن سلامت جامعه و صلح و صفا را حفظ کنند و اختلافات را دامن نزنند.
مهمترین نکتهای که در این آیه بر آن تأکید شده، آن است که هرگونه اختلاف و یا گرایش به آن گام شیطانی دانسته شده و دامن زدن به آن و در مسیر آن قرار گرفتن نیز به عنوان گامهای شیطانی تلقی شده است.
بنابراین مومنان در جامعه ایمانی با آگاهی از این موضوع با اختلافات برخورد نموده و باید مراقب باشند خود نیز در این مسیر شیطانی گام ننهند.
باید توجه نمود که شیطان اسم عام و جنس است و ابلیس فرد خاصی از آن میباشد؛ که ابلیس از ابتدای خلقت آدم و تمرد از فرمان الهی و رانده شدن از درگاه الهی سوگند خورده که انسانها را گمراه کند. "قَالَ فَبِعِزَّتِكَ لَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ؛ إِإِلَّا عِبَادَكَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِينَ"[۲] ( [شیطان ] گفت: «پس به عزّت تو سوگند که همگی را جدّا از راه به در میبرم، مگر آن بندگان پاکدل تو را»).
ابلیس در مسیر گمراهی انسانها، از ابزارهای مختلف از جمله اختلاف افکنی بهره میبرد، که البته او در این راه تنها نیست و جنود جنی و انسی تحت ولایتش او را یاری میکنند.
از امام کاظم(علیه السلام). پرسیدند، جهاد با کدام دشمن واجب تر است؟فرمودند: "اَقْرَبَهُمْ اِلَیْکَ، و اَعْداهُمْ لَکَ... وَ مَنْ یُحَرِّضُ اَعْداءَکَ عَلَیْکَ وَ هُوَ اِبْلیسُ؛ آنکه از همه به تو نزدیک تر، و دشمنی او از همه بیشتر است... و دیگر دشمنان را علیه تو تحریک میکند و آن ابلیس است"
قرآن پس از بیان حکم تحریم شراب و قمار به این ابزار شیطان توجه میدهد. "إِنَّمَا يُرِيدُ الشَّيْطَانُ أَنْ يُوقِعَ بَيْنَكُمُ الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَاءَ فِي الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ وَيَصُدَّكُمْ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَعَنِ الصَّلَاةِ فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُونَ" «شیطان میخواهد در میان شما بوسیله شراب و قمار عداوت ایجاد کند، و شما را از ذکر خدا و از نماز باز دارد آیا (با این همه زیان و فساد و با این نهی اکید). خودداری خواهید کرد.»[۳]
در این آیه به تصریح آمده است که "شیطان میخواهد در میان شما عداوت ایجاد کند ..."
همچنین خداوند بیان میکند که اختلاف افکنی میان برادران یوسف(علیه السلام). از کارهای شیطان است."... ِ مِنْ بَعْدِ أَنْ نَزَغَ الشَّيْطَانُ بَيْنِي وَبَيْنَ إِخْوَتِي..."[۴] ( ... و بعد از آن که شیطان میان من و برادرانم فساد کرد...).
شیطان برای دستیابی به این هدف سعی میکند اموری ساده و غیر مهم را به گونهای جلوه دهد که گویا امری مهم و ارزشی است و با تلقینات خویش میکوشد تا کدورت و تیرگی میان برادران ایمانی ایجاد کند تا آنان نتوانند مسایل ریز و خرد خویش را دوستانه حل و فصل کنند .
هر روز بر عمق اختلاف و ژرفای آن میافزایند به گونهای که گرهای که با دست باز میشد با دندان و چنگ نیز غیرقابل حل میشود و هر دو شخص و یا گروه و یا جامعه در مسیر سقوط و هبوط قرار میگیرند.
قرآن در این زمینه این گونه هشدار میدهد: "وَقُلْ لِعِبَادِي يَقُولُوا الَّتِي هِيَ أَحْسَنُ إِنَّ الشَّيْطَانَ يَنْزَغُ بَيْنَهُمْ إِنَّ الشَّيْطَانَ كَانَ لِلْإِنْسَانِ عَدُوًّا مُبِينًا" ( و به بندگانم بگو: «آنچه را که بهتر است بگویند»، که شیطان میانشان را به هم میزند، زیرا شیطان همواره برای انسان دشمنی آشکار است.).[۵].
بنابراین در سخن گفتن هایمان باید به شدت مراقب باشیم و تقوای الهی را پیشه کنیم که بی پروایی نتایج بسیار بدی به همراه دارد.
ابلیس در این مسیر گمراهی انسانها از ابزارهای مختلف از جمله اختلاف افکنی بهره میبرد، که البته او در این راه تنها نیست و جنود جنی و انسی تحت ولایتش او را یاری میکنند
از امام کاظم(علیه السلام). پرسیدند، جهاد با کدام دشمن واجب تر است؟ فرمودند: "اَقْرَبَهُمْ اِلَیْکَ، و اَعْداهُمْ لَکَ... وَ مَنْ یُحَرِّضُ اَعْداءَکَ عَلَیْکَ وَ هُوَ اِبْلیسُ؛ آنکه از همه به تو نزدیک تر، و دشمنی او از همه بیشتر است... و دیگر دشمنان را علیه تو تحریک میکند و آن ابلیس است."
در حدیثی دیگر در هشداری به مۆمنان، امام صادق(علیه السلام). میفرمایند: "لقد نصب ابلیس حبائله فی دارالغرور، فما یقصد فیها الا اولیاءنا" (ابلیس در این سرای پر فریب،دامهای خود را برنهاده است و هدفش کسی جز دوستداران ما نیست.).
این آیات و روایات هشداری است برای مۆمنان که برای حفظ جامعه ایمانی خود باید مراقب باشند و از هر گونه اختلاف و هرگونه صحبت، سخنرانی و هر آنچه موجبات اختلاف را فراهم میکند پرهیز نمایند.
البته توجه به حفظ وحدت در کل جامعه اسلامی از ضروریات امروز جهان اسلام است که علما و نخبگان مسلمان باید همواره به این مهم توجه نموده و از هر گونه صحبت و فتوایی که منجر به اختلاف است دوری کنند و بدانند که اگر چنین کنند در مسیری شیطانی قدم نهادهاند.
فاطمه خالکی
بخش قرآن تبیان
