فرهنگ مصادیق:احکام و اقسام ربا / شمایلی جن زده، بهره رباخواران در قیامت
محتویات
مقدمه
به گزارش صاحب نیوز به نقل از خبرما، امام جمعه حبیب آباد شب گذشته در مسجد امام صادق (ع) در ادامه بحث هفته گذشته خود در رابطه با رباخواری گفت: در دین اسلام همه اقسام ربا، چه ربای مصرفی و استهلاکی و چه ربای تولیدی و انتاجی حرام است.
حجت الاسلام و المسلمین سید محمد مومنی افزود: وقتی شخصی مالی را قرض میکند و پرداختن بهره را به عهده میگیرد و این قرض برای مصارف زندگی است، وام یا ربای مصرفی و استهلاکی است. وقتی مصارف زندگی شخص تأمین است ولی برای سرمایه گذاری و ثروتِ بیشتر قرض میگیرد به آن وام یا ربای تولیدی و انتاجی گویند که هر دو قسم حرام است.
وی ادامه داد: ربا چه ثابت باشد و چه متغیر حرام است. گاهی از ابتدا سود، ثابت و مشخص است و گاهی متغیر است، که در هر دو حالت حرام است. ربای کم و ربای فاحش نیز هر دو حرام است. گاهی سود با اصل پول منضم میشود و در مسیر ربا قرار میگیرد که این ربای فاحش است و گاهی همان سودی را که اول تعیین کرده میگیرد هرچند وام گیرنده در موعد مقرر سود را نپردازد ولی آن را به اصل پول اضافه نمیکنند که سودِ سود را هم بگیرد که این همان ربای کم بوده و حرام است.
اقسام ربا
خطیب جمعه حبیب آباد با اشاره به آیات پایانی سوره بقره در مورد حرام بودن تمام اقسام ربا گفت: طبق نظر مفسرانی چون علامه طباطبایی حرمت ربا تدریجی بوده است. ابتدا در سوره روم از ربا مذمت شده سپس در آیه ۱۳۰ سوره آل عمران ربای فاحش را حرام کرده و در نهایت تمام انواع و اقسام ربا حرام شد تا در سوره بقره آیه ۲۷۵ به بعد میفرماید: «لَّذِينَ يَأْكُلُونَ الرِّبَا لَا يَقُومُونَ إِلَّا كَمَا يَقُومُ الَّذِي يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطَانُ مِنَ الْمَسِّ …». یعنی کسانی که ربا میخورند -ربا خوردن کنایه از ربا گرفتن است- اینها بر نمیخیزند از قبر در قیامت مگر مانند کسی که شیطان زده است، شیطان با او تماس گرفته و دچار اختلال رفتاری شده است. یک آدم مصروع و جن زده تعادل در رفتار و حرکت ندارد. روز قیامت رباخوری که بدون توبه از دنیا رفته به این صورت محشور میشود و به این علامت شناخته میشود و رسوای خاص و عام میگردد. برخی دیگر میگویند این وصف حال ربا خور، در همین دنیا است، آخرت عکس العمل این دنیا است. ربا خواران قیام نمیکنند یعنی در تدبیر معیشت و تأمین امور زندگی دچار اختلال فکری هستند و در باب امور مالی حرکت آنان عاقلانه و خردورزانه نیست.
حجت الاسلام مومنی تصریح کرد: همین طور که انسان مصروع دچار اختلال رفتاری است اینها اختلال فکری دارند و دلیل این اختلاف آن است که شیطان با اینها تماس داشته و اینها تعادل خود را از دست دادهاند. در عربی به کسی میگویند مُخبّط که عقل او بر طبق موازین عقلی حکم نمیکند و به آن جن زده میگویند. آدم ربا خور زشت و زیبا، سود و زیان خود و جامعه را تشخیص نمیدهد شیطان رهزن عقل او شده و ربا خوری را که به ضرر خود او و جامعه است؛ به نفع خود میانگارد.
شیطان چگونه با انسان تماس میگیرد؟
کسانی که دچار هوای نفس هستند تمایلات و احساسات درونی در آنها غالب است که شیطان از همین طریق از همین روزنه وارد میشود و به آنها افکار انحرافی را القاء میکند و تحت تأثیر شیطان دچار اخلاق ناپسند میشوند. و بر اثر حرص دنبال رباخواری میافتند. «ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوا إِنَّمَا الْبَيْعُ مِثْلُ الرِّبَا»؛ این بیان مستند ربا خواران است.
اختلال فکری اشتباه در اندیشه رباخواران در چیست؟
بیع و ربا مثل هم و دریک عرضند. در معامله و داد و ستد مشروع ممکن است یک شخص یک من گندم را بفروشد به قیمت واقعی و هر قیمتی که در بازار دارد و یک دفعه ممکن است به قیمت بیشتر از قیمت واقعی و گرانتر بفروشد. که این جایز است اما اگر یک من گندم را قرض دهد و بگوید ماه دیگر یک من گندم را به اضافه یک کیلو بیشتر پس بده حرام است. حال چه فرقی میکند این ربا با آن داد و ستد؟ ربا خواران این گونه توجیه میکنند. در جواب این توجیه، «احل الله البیع … » تکذیب و رد ربا خواران است. خدا بیع را حلال کرد اما ربا را حرام نمود. بیع پایه تعادل نظام اجتماع است ولی ربا خوری سبب اختلال نظام مالی و تراکم ثروت نزد سرمایه داران میشود. فمن جاءه موعظه … کسی که از جانب پروردگار به او پند و موعظه برسد و حرمت ربا خوری به او برسد و باز ایستد از ربا خواری گناهان گذشته اش را خدا میبخشد اما از این بعد باید مواظب باشد.
احکام رباخواری
امام جمعه حبیب آباد در ادامه احکام رباخواری را برشمرد و اظهار داشت: در باب رباخواری دو حکم هست یکی حکم تکلیفی و یکی حکم وضعی. حکم وضعی این است که ربا ضمانت آور است؛ یعنی زیاده از مردم دریافت کرده اصل مال از خودش است اما مالکِ آن قسمت زیاده نخواهد شد و حتما باید بدست صاحبش برساند. اگر صاحب را میشناسد باید به صاحبش برگرداند و اگر نمیشناسد باید از طرف صاحب آن به فقیر صدقه بدهد. مشغول الذمه است تا ذمه را فارغ کند این حکم وضعی محفوظ است و این مربوط به حق الناس است اما آن قسمت که مربوط به حق الله است و حکم تکلیفی است حرمت است که استحقاق عذاب میآورد اگر باز ایستاد، توبه کرد خدا عذاب را بر میدارد اما کسی که حرمت ربا را میدانست، آیه حرمت ربا نازل شد و باز ربا میخورد و باز نمیایستد «فاولئک اصحاب النار هم فیها خالدون». از اصحاب آتش اند و هر گناهی- طبق تفسیر ائمه- در قرآن وعید عذاب جهنم داده شد از گناهان کبیره است و رباخور از اصحاب آتش است.
