فرهنگ مصادیق:احکام ویژه بانوان

احکام ویژه بانوان

مؤلف: مجتبی حسینی

مقدمه

«پرسش گری» از آغاز آفرینش انسان، رخ نمایی کرده ؛ بر بال سبز خود، فرشتگان را نشانده ؛ بر برگ زرد خود شیطان را افشانده و در این میان، مقام آدمیت را نشان داده است. آفتاب کوفه چه زیبا فرموده است:
«مَن اَحسَنَ السؤال عَلِمَ» و «من عَلِمَ اَحسَنَ السؤال».
هم سؤال از علم خیزد هم جواب
همچنان که خار و گُل از خاک و آب
آری! هر که سؤال‌هایش آسمانی است، دانش و بینش پاسخش خواهد بود. پویایی و پایایی «جامعه» و «فرهنگ»، در گرو پرسش‌های حقیقت طلبانه و پاسخ‌های خِردورزانه است.
از افتخارات ایران اسلامی، آن است که از سویی، سرشار از جوانانی پاک دل، کمال خواه و پرسش گر است و از دیگر سوی، از مکتبی غنی برخوردار است که معارف بلند آن، گوارا نوش دل‌های عطشناک پرسش گر و دانش جو است.
اداره مشاوره و پاسخ معاونت مطالعات راهبردی نهاد، محفل انسی فراهم آورده است، تا «ابر رحمت» پرسش‌ها را به «زمین اجابت» پذیرا باشد و نهال سبز دانش را بارور سازد. ما اگر بتوانیم سنگ صبور جوانان اندیشمند و بالنده ایران پرگهرمان باشیم، به خود خواهیم بالید.
شایان ذکر است در راستای ترویج فرهنگ دینی، اداره مشاوره و پاسخ نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها با همکاری گروه‌های علمی، بیش از ۸۰ هزار پرسش دانشجویی را در موضوعات مختلف اندیشه دینی، مشاوره، احکام و... پاسخ داده است.
این اداره دارای هشت گروه علمی و تخصصی، به شرح زیر است:
۱. گروه قرآن و حدیث ؛
۲. گروه احکام ؛
۳. گروه فلسفه، کلام و دین پژوهی ؛
۴. گروه اخلاق و عرفان ؛
۵. گروه تربیتی و روان شناسی ؛
۶. گروه اندیشه سیاسی ؛
۷. گروه فرهنگی و اجتماعی ؛
۸. گروه تاریخ و سیره.
آنچه پیش رو دارید، بخشی از پرسش‌های احکامِ ویژه بانوان دارای فراوانی در میان قشر جوان و دانشگاهیان است که از سوی محقق ارجمند حجه الاسلام سیدمجتبی حسینی(زیدعزّه ) پاسخ داده شده است. ویژگی‌های این مجموعه و شیوه تنظیم آن در چند نکته ذیل بیان می‌شود:
الف. پاسخ پرسش‌ها همراه با مآخذ و مستندات آن آورده شده است.
ب. پاسخ‌های هم مضمون، با عبارت یکسان و روان تحریر شده است ؛ از این رو بیشتر پاسخ‌ها اقتباسی است.
ج. جهت اتقان و اطمینان بیشتر علاوه بر مستندسازی پاسخ‌ها، از دفاتر مراجع بزرگوار نیز استفتا شده است.
د. جهت دستیابی آسان به پاسخ‌ها، در انتهای کتاب فهرست کلیدواژه‌ها و اصطلاحات براساس «حروف الفبا» تنظیم شده است.
ه . در تنظیم کتاب، نظر حضرت امام خمینی قدس سره به عنوان اولین فتوا آمده و فتاوای دیگر مراجع بزرگوار ـ که نامشان به ترتیب حروف الفبایی در ذیل می‌آید ـ پس از آن ذکر گردیده است: ۱. حضرت آیه اللّه حاج شیخ محمدتقی بهجت (قدس سرّه الشریف )
۲. حضرت آیه اللّه حاج شیخ میرزا جواد تبریزی (قدس سرّه الشریف )
۳. حضرت آیه اللّه حاج سید علی حسینی خامنه‌ای (دام ظله العالی )
۴. حضرت آیه اللّه حاج سید علی حسینی سیستانی (دام ظله العالی )
۵. حضرت آیه اللّه حاج شیخ لطف اللّه صافی گلپایگانی (دام ظله العالی )
۶. حضرت آیه اللّه حاج شیخ محمد فاضل لنکرانی (قدس سرّه الشریف )
۷. حضرت آیه اللّه حاج شیخ حسین نوری همدانی (دام ظله العالی )
۸. حضرت آیه اللّه حاج شیخ ناصر مکارم شیرازی (دام ظله العالی )
۹. حضرت آیه اللّه حاج شیخ حسین وحید خراسانی (دام ظله العالی )
گفتنی است که در متن کتاب تنها به ذکر اسامی مراجع بزرگوار به اختصار اکتفا شده است، لذا از ساحت آن بزرگواران پوزش می‌طلبیم و از درگاه خداوند متعال برای ایشان، دوام عزت و سلامتی مسألت داریم.
برآنیم با توفیق خداوند، به تدریج ادامه این مجموعه را تقدیم شما خوبان کنیم. پیشنهادها و انتقادهای سازنده شما، راهنمای ما در ارائه شایسته و پربارِ مجموعه‌هایی از این دست خواهد بود.
در پایان از تلاش‌های مخلصانه مؤلف محترم و مجموعه همکاران اداره مشاوره و پاسخ، به خصوص حجه الاسلام صالح قنادی(زیدعزّه) که در بازخوانی و آماده سازی این اثر تلاش کرده‌اند، تشکر و قدردانی می‌شود و دوام توفیقات این عزیزان را در جهت خدمت بیشتر به مکتب اهل بیت (علیهم السلام) و ارتقای فرهنگ دینی جامعه ـ به ویژه دانشگاهیان ـ از خداوند متعال مسألت داریم.

فصل اول

بلوغ دختران و نشانه‌های آن

سن تکلیف

پرسش ۱ . سن تکلیف دختر، بر مبنای سال شمسی چقدر است؟
همه مراجع: سن بلوغ در دختر نه سال شمسی، منهای ۹۷ روز و ۲۲ ساعت و ۴۸ دقیقه می‌باشد.
تبصره . سال قمری از اول محرم شروع و به آخر ذی حجه ختم می‌شود و هر ماه قمری ۲۹ روز و دوازده ساعت و ۴۴ دقیقه است و یک سال قمری ۳۵۴ یا ۳۵۵ روز است. سال شمسی از اول فروردین شروع و به آخر اسفند ختم می‌شود و شش ماه اول سال، هر ماه ۳۱ روز و پنج ماه بعد هر ماه سی روز و ماه اسفند در سال‌های عادی ۲۹ روز و در سال کبیسه سی روز است. براساس این محاسبه، هر سال شمسی، یازده روز بیشتر از سال قمری است و چون ملاک عبادت و تکالیف شرعی از نظر قرآن و روایات، ماه‌های قمری است؛ از این روز بلوغ شرعی (اول تکلیف)، به حساب قمری تعیین می‌شود.

بلوغ دختر

پرسش ۲ . نشانه بلوغ دختر را بیان کنید؟
همه مراجع (به جز سیستانی): نشانه بالغ شدن دختر یکی از سه چیز است:
۱. روییدن موی درشت و خشن زیر شکم (اطراف آلت تناسلی)،
۲. بیرون آمدن منی،
۳. تمام شدن نه سال قمری.
هر یک از این سه نشانه به تنهایی، علامت بلوغ و رسیدن به حد تکلیف شرعی محسوب می‌شود.
آیه اللّه سیستانی: نشانه بلوغ در دختر، تنها به تمام شدن نه سال قمری است.

حیض و بلوغ

پرسش ۳ . اگر دختر پیش از بلوغ، خونی با نشانه‌های حیض ببیند، آیا حیض محسوب می‌شود؟
همه مراجع: خیر، خون حیض محسوب نمی‌شود؛ هر چند نشانه‌های حیض را نیز داشته باشد.
تبصره ۱ . حکم این خون که آیا می‌تواند استحاضه باشد، در بخش «استحاضه» بیان شده است.
تبصره ۲ . اگر هیچ یک از نشانه‌های بلوغ در دختر پیدا نشود، خونی که پیش از بلوغ می‌بیند، حیض نیست؛ ولی اگر یکی از نشانه‌های بلوغ در او پدیدار گردد، خون یاد شده چنانچه صفات حیض را داشته باشد، حیض محسوب می‌شود.

خون پیش از بلوغ

پرسش ۴ . اگر دختر پیش از بلوغ خون ببیند، حکم آن چیست؟
همه مراجع: اگر مربوط به زخم، جراحت و مانند آن نباشد، خون استحاضه محسوب می‌شود و حیض نیست.
پرسش ۵ . آیا دیدن خون حیض در دختری که نمی‌داند نه سال او تمام شده یا نه (مثلاً تاریخ ولادتش را فراموش کرده است)، می‌تواند نشانه بلوغ باشد؟
همه مراجع (به جز صافی و فاضل): اگر نشانه‌های حیض را داشته باشد (و اطمینان به حیض بودن پیدا کند)، نشانه بلوغ او محسوب می‌شود.
آیات عظام صافی و فاضل: بنابر احتیاط واجب، نمی‌تواند نشانه بلوغ او محسوب شود.

حیض دختران

پرسش ۶ . دختری که برای اولین بار خون می‌بیند، وظیفه اش چیست؟
همه مراجع: اگر دختر به حد بلوغ رسیده و به مقدار ده روز یا کمتر خون دیده، همه اش حیض است. اگر بیشتر از ده روز باشد و همه اش یک جور نباشد، خون‌هایی که به نشانه‌های حیض باشد و از سه روز کمتر و از ده روز بیشتر نباشد، حیض محسوب می‌شود و باقی استحاضه است؛ ولی اگر همه یک جور باشد؛ یعنی، همه دارای نشانه‌های حیض باشد، مطابق عادت خویشان و بستگان خود (مانند خواهر، مادر، خاله و عمه) عمل کند؛ یعنی، روزهای عادت آنها را معیار قرار داده و حیض بداند و باقی را استحاضه محسوب کند.

خون حیض

پرسش ۷ . دربارهٔ خون حیض توضیح دهید.
«حیض» خونی است که به طور معمول، هر ماه به مدت چند روز از رحم زنان، به علت تأثیر هورمون‌های تخمدان، خارج می‌شود. این خونریزی از سن بلوغ تا سن یائسگی زن صورت می‌گیرد. از حیض به قاعدگی، رگل، عادت ماهانه، پریود و بی نماز شدن هم تعبیر می‌کنند و زن را در این حالت حائض می‌گویند. در این دوران از سوی شرع مقدس، احکام و دستوراتی خاص برای زنان قرار داده شده است.
خداوند می‌فرماید: «وَ یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْمَحِیضِ قُلْ هُوَ أَذیً فَاعْتَزِلُوا النِّساءَ فِی الْمَحِیضِ وَ لا تَقْرَبُوهُنَّ حَتّی یَطْهُرْنَ فَإِذا تَطَهَّرْنَ فَأْتُوهُنَّ مِنْ حَیْثُ أَمَرَکُمُ اللّهُ إِنَّ اللّهَ یُحِبُّ التَّوّابِینَ وَ یُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِینَ»؛ «و از تو دربارهٔ خون حیض سؤال می‌کنند، بگو: چیز زیان بار و آلوده‌ای است، از این رو در حالت قاعدگی، از زنان کناره گیری کنید و با آنها نزدیکی ننمایید، تا پاک شوند، از طریقی که خدا به شما فرمان داده، با آنها آمیزش کنید. خداوند توبه کنندگان را دوست دارد و پاکان را (نیز] دوست دارد».
اقوام پیشین در مورد زنان در ایام عادت ماهانه عقاید مختلف و افراط و تفریط‌هایی داشتند. یهود در این زمینه بسیار سخت گیری می‌کردند. در چنین حالتی در همه چیز (خوردن، آشامیدن، مجلس و آمیزش) از زنان جدا می‌شدند که در تورات کنونی احکام شدیدی در این زمینه به چشم می‌خورد. در مقابل مسیحیان، محدویت و ممنوعیتی برای خود در این ایام قائل نبودند! نزد بت پرستان عرب دستور خاصی در این زمینه یافت نمی‌شود. اسلام به عنوان دین برتر، روش عادلانه‌ای را در این زمینه پیش گرفته و در این ایام تنها «آمیزش جنسی» را حرام کرده است؛ زیرا آمیزش در چنین حالتی، علاوه بر اینکه تنفرآور است، زیان‌های بسیاری به بار می‌آورد که علم پزشکی نیز آن را اثبات کرده است. احتمال عقیم شدن مرد و زن، ایجاد یک محیط مساعد برای پرورش میکرب بیماری‌های آمیزشی (مانند سفلیس و سوزاک) و نیز التهاب اعضای تناسلی زن و وارد شدن خون آلوده به داخل عضو تناسلی مرد، از جمله این زیان‌ها و آسیب‌ها است. از این رو پزشکان آمیزش جنسی در چنین زمانی را ممنوع می‌کنند.

شرایط حیض

پرسش ۸ . شرایط خون حیض چیست؟
شرایط تحقق خون حیض عبارت است از:
۱. بلوغ،
۲. کمتر از سه روز نبودن،
۳. بیشتر از ده روز نبودن،
۴. پی در پی بودن سه روز اول،
۵. استمرار خون در تمام سه شبانه روز،
۶. مشاهده حیض پیش از سن یائسگی،
۷. بین دو حیض دست کم ده روز فاصله باشد.
تبصره . صفات خون حیض با شرایط آن تفاوت دارد. اگر خونی تمامی شرایط حیض را دارا باشد، به طور حتم خون حیض است و اگر یکی از شرایط را نداشته باشد، آن خون، حیض محسوب نمی‌شود؛ در حالی که در صفات خون، مسئله این چنین نیست. اگر خونی تمامی صفات و نشانه‌های حیض را داشته باشد، به طور حتم ملازم با حیض بودن آن نیست؛ همان گونه که اگر خونی یکی از صفات و نشانه‌های حیض را نداشته باشد، ملازم با نبود حیض نیست.

نشانه‌های حیض

پرسش ۹ . صفات و نشانه‌های خون حیض چیست؟
همه مراجع: نشانه‌های خون حیض به طور غالب عبارت است از:
۱. غلیظ،
۲. گرم،
۳. به رنگ تیره (سیاهی مایل به سرخ) یا سرخ،
۴. همراه فشار و کمی سوزش باشد.
پرسش ۱۰ . آیا ممکن است خونی، بعضی از نشانه‌های حیض را نداشته باشد؛ ولی با وجود آن خون حیض محسوب شود؟ عکس آن چطور؟
همه مراجع: آری، این امر ممکن است؛ مانند زنی که عادت وقتیه دارد. اگر در وقت عادت خود سه روز یا بیشتر خون ببیند، حیض محسوب می‌شود؛ هر چند نشانه‌های حیض را نداشته باشد. همچنین زنی که بعد از یائسگی خون می‌بیند، این خون هر چند نشانه‌های حیض را داشته باشد، حیض محسوب نمی‌شود.
تبصره . آیه اللّه مکارم می‌فرمایند: اگر زن بعد از یائسگی، آنچه می‌بیند تمام شرایط حیض را داشته باشد، باید مطابق آن عمل کند.
تبصره . توجه و در نظر گرفتن نشانه‌های حیض، برای کسی است که در خون حیض شک دارد؛ ولی کسی که یقین به حیض یا عدم آن دارد (مانند موارد یاد شده در پاسخ) بر اساس علم و یقین خود عمل می‌کند. از این رو نشانه‌های حیض اموری غالبی هستند.

حداقل حیض

پرسش ۱۱ . ملاک حداقل سه روز در حیض چیست؟ آیا شب هم جزء محاسبه قرار می‌گیرد؟
همه مراجع: خیر، شب جزء محاسبه قرار نمی‌گیرد و برای تحقق حیض، دیدن خون در شب چهارم لازم نیست؛ ولی باید در شب دوم و سوم خون به هیچ وجه قطع نشود. بنابراین زن یاد شده حائض محسوب می‌شود.
تبصره . منظور از سه روز، سه شبانه روز نیست و اگر مراجع تقلید شب دوم و سوم را جزء محاسبه قرار می‌دهند، به جهت آن است که به شرط (پی در پی بودن خون حیض) لطمه نخورد.

سه روز کامل

پرسش ۱۲ . خانمی ساعت یک بعد از ظهر روز یک شنبه خون مشاهده می‌کند، با توجه به اینکه حداقل خون حیض سه روز است؛ چه روزی سه روزش کامل می‌شود؟
همه مراجع: روز چهار شنبه، ساعت یک بعد از ظهر سه روز او کامل می‌شود.

پی در پی بودن حیض

پرسش ۱۳ . اگر زن چند روز با فاصله خون ببیند، آیا حیض محسوب می‌شود؟
همه مراجع (به جز صافی): در خون حیض شرط است که سه روز اول آن پشت سر هم باشد. بنابراین اگر زن دو روز خون ببیند و یک روز پاک شود و دوباره یک روز خون ببیند، حیض محسوب نمی‌شود.
آیه اللّه صافی: اگر سه روز اول حیض پشت سر هم نباشد به عنوان مثال دو روز خون ببیند و یک روز پاک شود و دوباره یک روز خون ببیند، بنابر احتیاط واجب در روزهایی که خون می‌بیند، باید بین کارهای مستحاضه و احکام حائض جمع کند و در روزهایی که خون نمی‌بیند، کارهایی که بر حائض حرام است، ترک کند و عبادت‌های خود را به جا آورد.
تبصره . با توجه به اینکه آیه اللّه صافی در مسئله احتیاط دارند، مقلدان ایشان می‌توانند در این مسئله، به فتوای سایر مراجع تقلید عمل کنند.
پرسش ۱۴ . آیا پی در پی بودن سه روز خون برای خانمی که عادت ماهانه دارد، شرط است؟
همه مراجع: حداقل حیض سه روز است و باید پی در پی باشد و در این امر تفاوتی بین اقسام حیض نیست.

استمرار حیض

پرسش ۱۵ . در خون حیض شرط است که زن سه روز اول را خون ببیند، حال اگر خانمی روز اول را به مدت مثلاً یک ساعت خون ببیند، سپس قطع شود و روزهای دیگر هم به این شکل مشاهده کند؛ آیا حیض محسوب می‌شود؟
همه مراجع: اگر به طور کامل قطع شود، حیض نیست؛ ولی اگر خون در مجرا و باطن فرج باشد؛ حیض محسوب می‌شود و مسئله پی در پی بودن سه روز، به معنای بیرون آمدن خون در تمام سه روز نیست؛ بلکه همین اندازه که در باطن فرج خون باشد، کافی است.

خون کمتر از سه روز

پرسش ۱۶ . اگر خون اندکی از سه روز کمتر باشد، تکلیف چیست؟
همه مراجع: خون حیض محسوب نمی‌شود، هر چند به اندازه یک ساعت باشد.
تبصره . اگر مقدار آن بسیار کم باشد (۵ تا ۱۰ دقیقه) فتوای مراجع تقلید در این زمینه متفاوت است.
پرسش ۱۷ . اگر یک یا دو روز خون ببینیم و پاک شویم و دوباره خون مشاهده کنیم، تکلیفمان چیست؟
همه مراجع (به جز صافی): خون اول حیض نیست؛ هر چند در ایام عادتش باشد؛ ولی خون دوم اگر سه روز یا بیشتر و با نشانه‌های حیض و یا در عادت باشد، حیض محسوب می‌شود؛ مانند آنکه از سه روز بیشتر و از ده روز کمتر باشد.
آیه اللّه صافی: اگر بعد از پاک شدن سه روز خون ببیند، چنانچه مجموع خون اول و دوم و پاکی در بین، از ده روز بیشتر نباشد، خون دوم حیض محسوب می‌شود و در خون اول احتیاط آن است که بین کارهای مستحاضه و ترک آنچه بر حائض حرام است، جمع کند و در پاکی وسط کارهایی را که بر حائض حرام است، ترک کند و عبادت‌های خود را به جا آورد.

شروع حیض

پرسش ۱۸ . ابتدای خون حیض چه زمانی است؟ آیا زمانی که خون داخل رحم است یا زمانی که خون از محل خارج شود؟
آیات عظام امام، بهجت و خامنه‌ای: همین اندازه که خون در فضای فرج باشد (هرچند خارج نشود)، بنابر احتیاط واجب حیض شروع می‌شود (یعنی آنچه بر حائض حرام است، ترک کند و عبادت‌های خود را بجا آورد).
آیات عظام تبریزی، سیستانی، صافی، فاضل و وحید: زمانی که خون از رحم خارج شود حیض شروع می‌شود و بودن خون در فضای رحم کفایت نمی‌کند
آیات عظام مکارم و نوری: همین اندازه که خون در فضای رحم باشد (هر چند خارج نشود)، حیض شروع می‌شود.
تبصره . حکم استحاضه و حیض در این مسئله یکی است.

قرص و خون حیض

پرسش ۱۹ . اگر زن در ایام عادت با خوردن قرص، تنها یک یا دو روز از ایام عادت خود را خون دید، آیا حیض محسوب می‌شود؟
همه مراجع: حیض محسوب نمی‌شود؛ چون خون حیض حداقل سه روز است.

شک بین حیض و استحاضه

پرسش ۲۰ . اگر بین خون حیض و استحاضه شک پیدا شود، وظیفه چیست؟
همه مراجع: اگر شرایط خون حیض را ندارد، خون استحاضه محسوب می‌شود.
پرسش ۲۱ . اگر خانمی چه قبل از ازدواج و چه بعد از آن، هیچ وقت خون حیض نبیند تکلیفش چیست؟
همه مراجع: اگر خون نمی‌بیند، حکم حیض را پیدا نمی‌کند و باید نماز و روزه‌های خود را به جا آورد.
تبصره . اگر خون می‌بیند و شرایط حیض را ندارد؛ ولی نشانه‌های استحاضه در او نمایان است، باید به دستور و احکام استحاضه عمل کند.

شک بین حیض و زخم

پرسش ۲۲ . اگر زنی بیش از سه روز خون ببیند و در کمتر از ده روز پاک شود؛ چنانچه بین خون زخم و حیض شک داشته باشد، تکلیفش چیست؟
آیات عظام امام، تبریزی، خامنه‌ای، سیستانی، فاضل و نوری: اگر پیش از آن خون حیض می‌دیده است، آن را حیض قرار دهد و اگر پاک بوده، آن را پاک قرار دهد و عبادت‌های خود را به جا آورد.
آیه اللّه بهجت: این زن با فرو بردن پنبه به داخل رحم وارسی کند. اگر خون از طرف چپ بیرون آید، خون حیض است و اگر از طرف راست، بیرون آید خون زخم است، اگر وارسی ممکن نیست، در این صورت چنانچه پیش از آن خون حیض می‌دیده است، آن را حیض قرار دهد و اگر پاک بوده، پاک قرار دهد و عبادت‌های خود را به جا آورد.
آیه اللّه صافی: اگر در ایام عادت (عادت وقتیه) باشد، باید خون حیض قرار دهد.
آیه اللّه مکارم: اگر نشانه‌های حیض را داشته باشد و یا پیش از آن خون حیض می‌دیده، باید احتیاط کند؛ یعنی، تمام کارهایی که بر زن حائض حرام است ترک کند و تمام عبادت‌هایی که زن غیر حائض انجام می‌دهد به جا آورد و اگر پیش از آن پاک بوده، پاک قرار دهد و عبادت‌های خود را به جا آورد.
آیه اللّه وحید: اگر در ایام عادت باشد و یا نشانه‌های حیض را داشته باشد، باید آن را خون حیض قرار دهد. در غیر این صورت اگر پیش از آن خون حیض می‌دیده است، آن را حیض قرار دهد و اگر پاک بوده، پاک قرار دهد و عبادت‌های خود را به جا آورد.
پرسش ۲۳ . اگر زن کمی خون در لباس خود مشاهده کند و نداند از رحمش ترشح کرده (که مثلاً خون حیض باشد) و یا از غیر رحم است، تکلیفش چیست؟
همه مراجع: در فرض یاد شده، احکام خون حیض بر آن مترتب نمی‌شود.
تبصره . در حکم یاد شده اگر خون، کمتر از درهم (تقریبا به اندازه دو ریالی) باشد، خواندن نماز با آن لباس اشکال ندارد؛ ولی اگر در مسئله فوق به خون حیض حکم شود، خواندن نماز با آن لباس صحیح نیست.

فصل دوم

دوره عادت و قاعدگی (پریود)

عادت ماهانه

پرسش ۲۴ . معیار تحقق عادت ماهانه چیست؟
همه مراجع: اگر زن دوبار به یک صورت خون ببیند، عادت او محقق می‌شود. عادت ماهانه سه قسم است:
۱. عادت وقتیه و عددیه،
۲. عادت عددیه،
۳. عادت وقتیه.
تبصره . در تحقق عادت در برخی اقسام بین مراجع تقلید اختلاف نظر است که در پرسش‌های بعدی بیان می‌شود.

تغییر عادت

پرسش ۲۵ . در چه صورت عادت ماهانه زن به هم می‌خورد؟
همه مراجع: اگر دو ماه پشت سر هم بر خلاف عادت ماهانه خود خونی ببیند که در عدد یا وقت یا هر دو یکی باشد، عادت قبلی به هم می‌خورد و به عادت جدید تغییر پیدا می‌کند.
تبصره . اگر یک ماه بر خلاف عادت پیشین خود خون ببیند، عادت او تغییر نمی‌کند.

عادت ماهانه متغیر

پرسش ۲۶ . زنی به هیچ وجه عادت معینی ندارد، گاهی هفت روز و گاهی پنج روز و مانند آن خون می‌بیند، تکلیفش چیست؟
همه مراجع: این زن، مضطربه محسوب می‌شود و باید مطابق احکام و دستورات او عمل کند.

عادت وقتیه و عددیه

پرسش ۲۷ . عادت وقتیه و عددیه چیست؟
همه مراجع: زنی که دو ماه پشت سر هم در وقت معین خون ببیند و شماره روزهایی که در هر دو ماه خون دیده به یک اندازه باشد، چنین زنی دارای عادت وقتیه و عددیه است؛ مانند اینکه دو ماه پی در پی از اول ماه تا روز هفتم خون ببیند (عادت او در این مثال هفت روز است).
پرسش ۲۸ . زنی که از خون پاک نمی‌شود؛ اگر دو ماه پشت سر هم در وقت معین خونی با نشانه‌های حیض ببیند آیا عادت وقتیه پیدا می‌کند؟
آیات عظام امام، خامنه‌ای، صافی، فاضل، مکارم و نوری: زنی که از خون پاک نمی‌شود، ولی دو ماه پشت سر هم در وقت معین (مثلاً از اول تا هفتم ماه) خونی با نشانه‌های حیض می‌بیند و باقی آن نشانه‌های استحاضه را دارد، چنین زنی نیز عادت وقتیه و عددیه دارد. عادت او در این مثال از اول تا هفتم ماه می‌باشد.
آیات عظام بهجت، تبریزی، سیستانی و وحید: زنی که از خون پاک نمی‌شود، ولی دو ماه پشت سر هم در وقت معین (مثلاً از اول تا هفتم ماه) خونی با نشانه‌های حیض می‌بیند و باقی آن نشانه‌های استحاضه را دارد، چنین زنی عادت ندارد چه اینکه عادت با نشانه‌های حیض محقق نمی‌شود.

خون بیش از ده روز

پرسش ۲۹ . اگر خون از ده روز بیشتر شود، وظیفه چیست؟
همه مراجع: اگر زن عادت وقتیه و عددیه دارد، باید به اندازه عادت خود حیض و بقیه را استحاضه قرار دهد، خواه همراه با نشانه‌های حیض باشد یا نه. در غیر این صورت حکم تفاوت می‌یابد.

تعدد حیض در ماه

پرسش ۳۰ . خانمی که ماهی یک مرتبه خون می‌دیده، اگر در ماه دو مرتبه خون ببنید، آیا هر دو حیض محسوب می‌شود؟
همه مراجع (به جز سیستانی): اگر هر دو خون نشانه‌های حیض را دارد و حداقل ده روز بین آن دو پاک بوده است، هر دو حیض محسوب می‌شود.
آیه اللّه سیستانی: اگر روزهایی که در وسط پاک بوده، از ده روز کمتر نباشد، هر دو حیض محسوب می‌شود؛ هر چند یکی از آن دو خون نشانه‌های حیض را نداشته باشد.

لکه بینی

پرسش ۳۱ . زنی که عادت عددیه دارد؛ با تمام شدن عادت خود تا قبل از پایان روز دهم، یک یا چند روز دیگر نیز لک ببیند و بعد پاک شود، آیا آن چند روز حیض محسوب می‌شود؟
همه مراجع (به جز تبریزی، صافی و وحید): آری، حیض محسوب می‌شود (هر چند نشانه‌های حیض را نداشته باشد).
آیات عظام تبریزی، صافی و وحید: اگر نشانه‌های خون حیض را داشته باشد، حیض محسوب می‌شود.
پرسش ۳۲ . خانمی که عادتش شش روز است، پس از پاک شدن غسل کرده است روز هشتم لکه‌ای خون (با نشانه‌های حیض) مشاهده کرده و پاک شده است؛ آیا باید دوباره غسل کند؟
همه مراجع: آری، باید دوباره غسل کند.
پرسش ۳۳ . زنی که عادتش در ماه هفت روز است؛ ولی همیشه پس از پاک شدن روز هشتم یا روز نهم، فقط لکه‌ای خون (با نشانه‌های حیض) مشاهده می‌کند، چه تکلیفی دارد؟
همه مراجع (به جز سیستانی، صافی و مکارم): باید همه (حتی پاکی وسط) را حیض قرار دهد. (بنابراین لازم نیست بعد از پاک شدن اول غسل کند؛ بلکه باید تا روز هشتم یا نهم عبادات خود را ترک کند و سپس غسل کند).
آیه اللّه مکارم: تنها باید روزهایی را که خون دیده حیض قرار دهد و روزهای پاکی (وسط) حیض نیست و حکم زنان پاک را دارد. (بنابراین بعد از پاک شدن اول، باید غسل کند و عبادات خود را تا روز هشتم یا نهم به جا آورد؛ آن گاه اگر لکه‌ای از خون مشاهده کرد و پاک شد، دوباره باید غسل کند).
آیات عظام سیستانی و صافی: باید روزهایی را که خون دیده، حیض قرار دهد و بنابر احتیاط واجب در روزهای پاکی عبادت‌های خود را به جا آورد و آنچه را که بر حائض حرام است، ترک کند. (بنابراین بعد از پاک شدن اول، بنابر احتیاط واجب باید غسل کند و عبادات خود را تا روز هشتم یا نهم به جا آورد؛ آن گاه اگر لکه‌ای از خون مشاهده کرد و پاک شد، دوباره باید غسل کند).

ترشحات زردرنگ

پرسش ۳۴ . گفته می‌شود: ترشحات زرد رنگ بعد از ایام عادت خون نیست؛ بلکه سلول‌های مرده جدار داخلی رحم است که خارج می‌شود. حکم این ترشحات چیست؟
همه مراجع: اگر زن اطمینان به خون بودن پیدا نکند، حکم خون را ندارد و حیض و یا استحاضه محسوب نمی‌شود.
تبصره . اگر ترشح یاد شده مرتبه ضعیفی از خون و یا یک نقطه از خون باشد و یا معلوم شود در باطن به صورت خون است، (براساس پرسش ۳۱) حکم به حیض می‌شود؛ مگر آنکه از ده روز تجاوز کند، در این صورت استحاضه است.

جلو افتادن عادت

پرسش ۳۵ . اگر زن چند روز پیش از عادت خود خون ببیند، آیا علاوه بر روزهای عادت، این چند روز نیز حیض محسوب می‌شود؟
آیات عظام امام، بهجت، خامنه‌ای، فاضل، مکارم و نوری: اگر مقدار خونی که پیش از عادت دیده، کم باشد (دو یا سه روز) به طوری که بگویند عادتش جلو افتاده، و روی هم از ده روز بیشتر نشود، تمامی آن حیض محسوب می‌شود.
آیات عظام تبریزی و صافی: اگر مقدار خونی که پیش از عادت دیده، کم باشد (یک یا دو روز)، به طوری که بگویند عادتش جلو افتاده و یا نشانه‌های خون حیض را داشته باشد و روی هم از ده روز بیشتر نشود، تمامی آن حیض محسوب می‌شود.
آیات عظام سیستانی و وحید: اگر مقدار خونی که پیش از عادت دیده، کم باشد (دو یا سه روز) به طوری که بگویند عادتش جلو افتاده و یا نشانه‌های خون حیض را داشته باشد و روی هم از ده روز بیشتر نشود، تمامی آن حیض محسوب می‌شود.
پرسش ۳۶ . اگر زن چند روز پشت سر هم با نشانه‌های حیض خون ببیند و پاک شود و سپس با همان نشانه‌ها خون ببیند، کدام حیض محسوب می‌شود؟
همه مراجع (به جز سیستانی، صافی و مکارم): اگر مجموع روزهایی که خون دیده با روزهای پاکی (وسط) از ده روز بیشتر نشود، باید همه (حتی پاکی وسط) را حیض قرار دهد.
آیات عظام سیستانی و صافی: اگر مجموع روزهایی که خون دیده، با روزهای پاکی (وسط) از ده روز بیشتر نشود، باید روزهایی را که خون دیده حیض قرار دهد و بنابر احتیاط واجب در روزهای پاکی عبادت‌های خود را به جا آورد و آنچه را که بر حائض حرام است، ترک کند.
آیه اللّه مکارم: اگر مجموع روزهایی که خون دیده با روزهای پاکی (وسط) از ده روز بیشتر نشود، تنها باید روزهایی را که خون دیده حیض قرار دهد و روزهای پاکی (وسط) حیض نیست و حکم زنان پاک را دارد.
پرسش ۳۷ . زنی که عادت (وقتیه عددیه) دارد، اگر حداقل سه روز یا بیشتر خون ببیند، آن گاه چند روز پاک شود و دوباره تا بیش از ده روز خون ببیند، تکلیف او چیست؟ (خون‌ها در روزهای عادت نیست)
آیات عظام امام، خامنه‌ای و فاضل: اگر مجموع دو خون با پاکی بین آن، از ده روز بیشتر شود و نیز پاکی وسط از ده روز بیشتر نشود (مانند فرض یاد شده)، هر دو خون نمی‌تواند حیض محسوب شود؛ بلکه هر کدام که دارای صفات و نشانه‌های حیض باشد، خون حیض محسوب می‌شود. اگر هر دو از نشانه‌های حیض برخوردارند، خون اول حیض محسوب می‌شود و در بقیه تا ده روز باید احتیاط کند؛ یعنی، در ایام پاکی بین دو خون، محرمات حائض را ترک کند و کارهای زنان پاک را انجام دهد و در خون دوم تا ده روز محرمات حائض را ترک کند و کارهای استحاضه را به جا آورد.
آیات عظام بهجت، تبریزی و سیستانی: اگر مجموع دو خون با پاکی بین آن از ده روز بیشتر شود و نیز پاکی وسط از ده روز بیشتر نشود (مانند فرض یاد شده)، هر دو خون نمی‌تواند حیض محسوب شود؛ بلکه هر کدام که دارای صفات و نشانه‌های حیض باشد، خون حیض و دیگری استحاضه محسوب می‌شود و اگر هر دو از نشانه‌های حیض برخوردارند، خون اول حیض و خون دوم استحاضه محسوب می‌شود.
آیه اللّه صافی: اگر مجموع دو خون با پاکی بین آن از ده روز بیشتر شود و نیز پاکی وسط از ده روز بیشتر نشود (مانند فرض یاد شده)، هر دو خون نمی‌تواند حیض محسوب شود؛ بلکه هر کدام که دارای صفات و نشانه‌های حیض باشد، خون حیض و دیگری استحاضه محسوب می‌شود و اگر هر دو از نشانه‌های حیض برخوردارند، خون اول حیض و خون دوم استحاضه محسوب می‌شود.
آیه اللّه مکارم: اگر مجموع دو خون با پاکی بین آن، از ده روز بیشتر شود و نیز پاکی وسط از ده روز بیشتر نشود (مانند فرض یاد شده)، هر کدام دارای صفات و نشانه‌های حیض باشد، خون حیض محسوب می‌شود و اگر هر دو از نشانه‌های حیض برخوردارند، خون اول با خون دوم تا ده روز حیض محسوب می‌شود و در هر دو صورت اگر مقدار شماره‌های خون اول از مقدار شماره‌های خونی که در ایام عادت مشاهده می‌کرده، کمتر باشد، از خون دوم کامل نماید.
آیه اللّه وحید: اگر مجموع دو خون با پاکی بین آن از ده روز بیشتر شود و نیز پاکی وسط از ده روز بیشتر نشود (مانند فرض یاد شده)، هر دو خون نمی‌تواند حیض محسوب شود؛ بلکه هر کدام که دارای صفات و نشانه‌های حیض باشد، خون حیض محسوب می‌شود و اگر هر دو از نشانه‌های حیض برخوردارند، باید در هر دو خون احتیاط کند؛ یعنی، محرمات حائض را ترک کند و کارهای استحاضه را به جا آورد.
آیه اللّه نوری: اگر مجموع دو خون با پاکی بین آن از ده روز بیشتر شود و نیز پاکی وسط از ده روز بیشتر نشود (مانند فرض یاد شده)، هر دو خون نمی‌تواند حیض محسوب شود؛ بلکه هر کدام که دارای صفات و نشانه‌های حیض باشد، بنا بر احتیاط خون اول حیض و دیگری استحاضه محسوب می‌شود.
تبصره ۱ . فرض مسئله جایی است که هر یک از دو خون و پاکی وسط از ده روز بیشتر نباشد.
تبصره ۲ . فرض پاسخ در جایی است که هر یک از خون اول و دوم به تنهایی از ده روز بیشتر نشود.
پرسش ۳۸ . زنی که عادت (وقتیه عددیه) دارد، اگر حداقل سه روز یا بیشتر خون ببیند، آن گاه چند روز پاک شود و دوباره تا بیش از ده روز خون ببیند، تکلیف او چیست؟ (خون اول در ایام عادت است)
همه مراجع (به جز سیستانی): اگر تمام خون اول یا مقداری از آن در روزهای عادت باشد و خون دوم در روزهای عادت نباشد، باید خون اول را حیض و خون دوم را استحاضه قرار دهد.
آیه اللّه سیستانی: اگر تمام خون اول یا مقداری از آن در روزهای عادت باشد و خون دوم در روزهای عادت نباشد، باید خون اول را حیض و خون دوم را استحاضه قرار دهد مگر این که خون دوم نشانه‌های حیض را داشته باشد. در این صورت به اندازه خون اول و پاکی وسط و خون دوم که در مجموع از ده روز نگذرد حیض و بقیه استحاضه می باشد (به عنوان مثال اگر سه روز خون ببیند و سه روز پاک شود و سپس پنج روز خون با نشانه‌های حیض مشاهده کند، سه روز اول و چهار روز از خون دوم حیض است).
تبصره ۱ . حکم پاکی وسط در عنوان «لکه بینی» بیان شده است.
تبصره ۲ . فرض پاسخ در جایی است که هر یک از خون اول و دوم به تنهایی از ده روز بیشتر نشود.
پرسش ۳۹ . زنی که عادت (وقتیه عددیه) دارد، اگر حداقل سه روز یا بیشتر خون ببیند، آن گاه چند روز پاک شود و دوباره تا بیش از ده روز خون ببیند، تکلیف او چیست؟ (خون دوم در ایام عادت است)
همه مراجع: اگر خون اول در روزهای عادت نباشد و تمام خون دوم یا مقداری از آن در روزها عادت باشد، باید خون دوم را حیض و خون اول را استحاضه قرار دهد.
تبصره ۱ . حکم پاکی وسط در عنوان «لکه بینی» بیان شده است.
تبصره ۲ . فرض پاسخ در جایی است که هر یک از خون اول و دوم به تنهایی از ده روز بیشتر نشود.
پرسش ۴۰ . خانمی که عادتش (وقتیه و عددیه) مثلاً شش روز است، اگر در یک ماه به این مقدار خون ببیند آن گاه دو روز پاک شود و دوباره خون ببیند، تکلیفش چیست؟
همه مراجع (به جز سیستانی): اگر مجموع دو خون با پاکی بین آن، از ده روز بیشتر شود و نیز پاکی وسط از ده روز بیشتر نشود، هر دو خون نمی‌تواند حیض محسوب شود؛ بلکه آن خونی که در عادت زن قرار گرفته است، حیض و خون دوم استحاضه محسوب می‌شود.
آیه اللّه سیستانی: اگر مجموع دو خون با پاکی بین آن، از ده روز بیشتر شود و نیز پاکی وسط از ده روز بیشتر نشود، خونی که در عادت زن قرار گرفته است، حیض و خون دوم اگر نشانه‌های حیض را نداشته باشد استحاضه محسوب می‌شود ولی اگر نشانه‌های حیض را داشته باشد، خون روز نهم و دوم نیز حیض است.
پرسش ۴۱ . خانمی که عادت وقتیه و عددیه دارد، اگر در خارج از وقت خونی با نشانه‌های حیض ببیند، تکلیفش چیست؟
همه مراجع: اگر در وقت عادت نباشد و به اندازه شماره روزهای حیضش خون ببیند، باید همان را حیض قرار دهد؛ خواه پیش از وقت عادت دیده باشد یا پس از آن.

عادت عددیه

پرسش ۴۲ . عادت عددیه چیست؟
همه مراجع: زنی که شماره روزهای حیض او در دو ماه پشت سر هم به یک اندازه باشد، ولی وقت خون دیدن او یکی نباشد؛ چنین زنی دارای «عادت عددیه» است؛ مانند اینکه در ماه نخست از روز اول تا هفتم و ماه دوم از روز دهم تا هفدهم خون ببیند. عادت او در این مثال هفت روز است.
پرسش ۴۳ . زنی که از خون پاک نمی‌شود، اگر دو ماه پشت سر هم و به یک اندازه خون با نشانه‌های حیض ببیند، آیا عادت عددیه پیدا می‌کند؟
آیات عظام امام، خامنه‌ای، صافی، فاضل، مکارم و نوری: زنی که از خون پاک نمی‌شود، ولی دو ماه پشت سر هم خونی با نشانه‌های حیض می‌بیند و شماره روزهایی که در هر دو ماه خون دیده به یک اندازه باشد، اما وقت آن یکی نیست و باقی آن نشانه‌های استحاضه را داشته باشد، چنین زنی نیز عادت عددیه دارد. به عنوان مثال در ماه نخست از اول ماه تا هفتم و در ماه دوم از دهم تا هفدهم خونی با نشانه‌های حیض و باقی را با نشانه‌های استحاضه ببیند، عادت او در این مثال هفت روز است.
آیات عظام بهجت، تبریزی، سیستانی و وحید: زنی که از خون پاک نمی‌شود، ولی دو ماه پشت سر هم خونی با نشانه‌های حیض می‌بیند و شماره روزهایی که در هر دو ماه خون دیده به یک اندازه باشد، اما وقت آن یکی نیست و باقی آن نشانه‌های استحاضه را داشته باشد، چنین زنی عادت عددیه ندارد، چه اینکه عادت با نشانه‌های حیض محقق نمی‌شود.

عددیه با کمتر از ده روز

پرسش ۴۴ . اگر زنی که تنها عادت عددیه دارد و در کمتر از ده روز خون ببیند، تکلیفش چیست؟
همه مراجع: همه اش حیض محسوب می‌شود.

عددیه با بیشتر از ده روز

پرسش ۴۵ . زنی که عادت عددیه دارد، اگر بیش از ده روز خون ببیند، تکلیفش چیست؟
همه مراجع (به جز تبریزی، صافی، فاضل و وحید): اگر خون‌ها یک جور است، باید از روزی که خون دیده، به شماره روزهای عادتش حیض و باقی را استحاضه قرار دهد و اگر یک جور نباشد، باید آنچه که نشانه حیض دارد ـ چنانچه با شماره عادتش یکی است ـ همان را حیض و باقی را استحاضه قرار دهد. اگر بیشتر شد، به اندازه عادتش حیض قرار دهد و اگر کمتر شد، باید آن روزها را با چند روز دیگر ـ که در مجموع به اندازه عادتش شود ـ حیض و باقی را استحاضه قرار دهد.
آیه اللّه تبریزی: اگر خون‌ها یک جور است و نشانه‌های حیض را دارد، باید از روزی که خون دیده، به شماره روزهای عادتش حیض و باقی را استحاضه قرار دهد.
آیه اللّه صافی: اگر خون‌ها یک جور است، می‌تواند به شماره روزهای عادتش، از اول یا وسط حیض و باقی را استحاضه قرار دهد و اگر یک جور نباشد، باید آنچه که نشانه حیض دارد ـ چنانچه با شماره عادتش یکی است ـ همان را حیض و باقی را استحاضه قرار دهد. اگر بیشتر شد به اندازه عادتش حیض قرار دهد و اگر کمتر شد، باید آن روزها را با چند روز دیگر ـ که در مجموع به اندازه عادتش شود ـ حیض و باقی را استحاضه قرار دهد.
آیه اللّه وحید: اگر از ده روز نگذرد همه آنها حیض محسوب می‌شود و اگر بیش از ده روز باشد، به مقدار عادتش حیض و باقی استحاضه است؛ مگر آنکه همه خون‌هایی که دیده یک جور نباشد؛ یعنی، برخی به نشانه حیض و بعضی به نشانه استحاضه باشد. در این صورت چنانچه شماره روزهایی که خون به نشانه حیض است، با شماره روزهای عادتش یک اندازه است، همان حکم فوق را دارد؛ ولی اگر از روزهای عادتش بیشتر باشد، تنها به اندازه روزهای عادتش حیض است و در بیشتر از آن (که نشانه حیض را دارد) چنانچه از ده روز بیشتر نباشد، باید احتیاط کند؛ یعنی، محرمات حائض را ترک کند و کارهای استحاضه را به جا آورد. اگر از روزهای عادتش کمتر باشد (البته از سه روز کمتر نباشد)، آنها را حیض قرار دهد و در بیشتر از آن تا مقدار عادت خود احتیاط کند.
تبصره . فتوای آیه اللّه فاضل موافق همه مراجع است جز آنکه ایشان احتیاط واجب دارند.

خون کمتر از عادت

پرسش ۴۶ . زنی که عادت ماهانه او مثلاً هفت روز است، اگر در یک ماه کمتر از هفت روز (مثلاً ۴ روز) خون ببیند و سپس پاک شود و نداند پیش از تمام شدن روز دهم خون خواهد دید یا نه، آیا باید غسل کند، یا باید صبر نماید؟
همه مراجع: اگر مطمئن باشد که در باطن خون نیست، باید برای عبادت‌های خود غسل کند و اگر مطمئن نیست، باید خود را وارسی کرده و در صورت آلوده بودن باطن، غسل کرده و عبادات خود را به جای آورد.
تبصره . آیه اللّه تبریزی در قسمت دوم پاسخ احتیاط واجب کرده‌اند.

عادت وقتیه

پرسش ۴۷ . عادت وقتیه چیست؟
همه مراجع: زنی که دو ماه پشت سر هم در وقت معین خون ببیند؛ ولی شماره روزهایی که در هر دو ماه خون دیده به یک اندازه نباشد، چنین زنی دارای «عادت وقتیه» است؛ به عنوان مثال در ماه نخست از روز اول تا هفتم و در ماه دوم از اول تا روز هشتم، خون ببیند. او باید عادت خود را در این مثال، روز اول ماه قرار دهد.
پرسش ۴۸ . زنی که از خون پاک نمی‌شود، اگر دو ماه پشت سر هم در وقت معین خون با نشانه‌های حیض ببیند ولی شماره‌های آن به یک اندازه نباشد، آیا عادت وقتیه برای او محقق می‌شود؟
آیات عظام امام، خامنه‌ای، صافی، فاضل، مکارم و نوری: زنی که از خون پاک نمی‌شود؛ ولی دو ماه پشت سر هم در وقت معین خونی با نشانه‌های حیض می‌بیند و شماره روزهایی که در هر دو ماه خون دیده، به یک اندازه نباشد و باقی آن نشانه‌های استحاضه را داشته باشد، چنین زنی نیز عادت وقتیه دارد. به عنوان مثال در ماه نخست از اول ماه تا هفتم و در ماه دوم از اول تا هشتم، خونی با نشانه‌های حیض و باقی را با نشانه‌های استحاضه ببیند.
آیات عظام بهجت، تبریزی، سیستانی و وحید: زنی که از خون پاک نمی‌شود؛ ولی دو ماه پشت سر هم در وقت معین خونی با نشانه‌های حیض می‌بیند و شماره روزهایی که در هر دو ماه خون دیده، به یک اندازه نباشد و باقی آن نشانه‌های استحاضه را داشته باشد، چنین زنی عادت وقتیه ندارد؛ چه اینکه عادت با نشانه‌های حیض محقق نمی‌شود.

وقتیه با کمتر از ده روز

پرسش ۴۹ . اگر زنی که عادت وقتیه دارد در کمتر از ده روز خون ببیند، تکلیفش چیست؟
همه مراجع: باید همه آن را حیض قرار دهد.

وقتیه با بیشتر از ده روز

پرسش ۵۰ . زنی که عادت وقتیه دارد، اگر بیش از ده روز خون یک جور ببیند، تکلیفش چیست؟
آیات عظام امام، خامنه‌ای و نوری: اگر خون‌ها یک جور باشد و نتواند با نشانه‌ها، حیض را تشخیص دهد، باید شماره عادت خویشان خود را حیض قرار دهد. البته این در صورتی است که عادت همه یا اکثر قریب به اتفاق آنان یکسان باشد؛ ولی اگر میان آنان اختلاف هست ـ به عنوان مثال برخی پنج روز و برخی هشت روز عادت می‌بینند ـ نمی‌تواند عادت آنان را ملاک در حیض قرار دهد؛ بلکه باید در هر ماه هفت روز را ایام عادت و بقیه را استحاضه خود قرار دهد.
آیه اللّه بهجت: اگر خون‌ها یک جور باشد و نتواند با نشانه‌ها، حیض را تشخیص دهد، باید هفت روز ایام عادت را حیض قرار دهد.
آیه اللّه سیستانی: اگر خون‌ها یک جور باشد و نتواند با نشانه‌ها، حیض را تشخیص دهد، باید با دو شرط شماره عادت برخی از خویشان خود را حیض قرار دهد.
۱. نداند اندازه عادت آن زن (که از نظر سن و مزاج مماثل اوست) مخالف با اندازه عادت خودش است.
۲. نداند اندازه عادت آن زن با اندازه عادت دیگر خویشانش، تفاوت دارد. اما اگر این دو شرط حاصل نباشد، می‌تواند به اختیار خود از سه تا ده روز هر شماره‌ای را که مناسب با سن و مزاج او باشد، ایام عادت و بقیه را استحاضه خود قرار دهد و بهتر آن است که هفت روز قرار دهد.
آیه اللّه صافی: اگر خون‌ها یک جور باشد و نتواند با نشانه‌ها، حیض را تشخیص دهد باید شماره عادت خویشان خود را حیض قرار دهد و احتیاط واجب آن است که اگر عادت آنان از هفت روز کمتر است، پس از پایان مدت عادت خویشانش تا هفت روز را احتیاط کند؛ یعنی، محرمات حائض را ترک کند و کارهای مستحاضه را به جا آورد و نیز اگر عادت خویشانش از هفت روز بیشتر است، در فاصله بین هفت روز تا پایان عادت آنها، احتیاط یاد شده را مراعات کند. البته این در صورتی است که عادت همه یا اکثر قریب به اتفاق آنان یکسان باشد؛ ولی اگر میان آنان اختلاف هست ـ به عنوان مثال برخی پنج روز و برخی هشت روز عادت می‌بینند ـ نمی‌تواند عادت آنان را ملاک در حیض قرار دهد؛ بلکه باید در هر ماه شش یا هفت روز را از اول وقت حیض عادت و بقیه را استحاضه قرار دهد و احتیاط آن است که آنچه را در ماه اول حیض قرار داده، در ماه‌های بعد هم همان مقدار را حیض قرار دهد. البته اگر عادت او در روزهای وسط یا آخر باشد، باید شش یا هفت روز وسط یا آخر را که در عادت است، حیض قرار دهد.
آیه اللّه فاضل: اگر خون‌ها یک جور باشد و نتواند با نشانه‌ها، حیض را تشخیص دهد، باید شماره عادت خویشان خود را حیض قرار دهد. البته این در صورتی است که عادت همه یا اکثر قریب به اتفاق آنان یکسان باشد؛ ولی اگر میان آنان اختلاف هست ـ به عنوان مثال برخی پنج روز و برخی هشت روز عادت می‌بینند ـ نمی‌تواند عادت آنان را ملاک در حیض قرار دهد؛ بلکه باید بنا بر احتیاط واجب در هر ماه هفت روز را حیض و بقیه را استحاضه قرار دهد.
آیه اللّه مکارم: اگر خون‌ها یک جور باشد و نتواند با نشانه‌ها، حیض را تشخیص دهد، باید شماره عادت خویشان خود را حیض قرار دهد. البته این در صورتی است که عادت همه یا اکثر قریب به اتفاق آنان یکسان باشد؛ ولی اگر میان آنان اختلاف هست ـ به عنوان مثال برخی پنج روز و برخی هشت روز عادت می‌بینند ـ نمی‌تواند عادت آنان را ملاک در حیض قرار دهد؛ بلکه احتیاط واجب آن است که در هر ماه هفت روز را ایام عادت خود قرار دهند.
آیه اللّه وحید: اگر خون‌ها یک جور باشد و نتواند با نشانه‌ها، حیض را تشخیص دهد، باید شماره عادت خویشان خود را حیض قرار دهد. البته این در صورتی است که عادت همه آنان یکسان باشد، ولی اگر میان آنان اختلاف هست ـ به عنوان مثال برخی پنج روز و برخی هشت روز عادت می‌بینند ـ نمی‌تواند عادت آنان را ملاک در حیض قرار دهد، بلکه احتیاط واجب آن است که در هر ماه تا شش یا هفت روز را به اختیار خود، ایام عادت و بقیه را استحاضه قرار دهد.
تبصره ۱ . اگر خون‌ها یک جور نباشد، آنچه که نشانه حیض را داشته باشد (البته از سه روز کمتر و از ده روز بیشتر نباشد)، حیض و آنچه که نشانه حیض را ندارد، استحاضه است.
تبصره ۲ . در رجوع به عادت خویشان، تفاوتی بین خویشان پدری یا مادری و یا زنده و مرده نیست.

فصل سوم

مبتدئه، مضطربه و ناسیه

زن مبتدئه

پرسش ۵۱ . مبتدئه به چه زنی گفته می‌شود؟
همه مراجع: «مبتدئه» به زنی گفته می‌شود که برای نخستین بار خون حیض می‌بیند؛ خواه دختر باشد یا زن.

زن مضطربه

پرسش ۵۲ . مضطربه به چه زنی گفته می‌شود؟
همه مراجع: «مضطربه» زنی است که چند ماه خون دیده و از نظر وقت یا عدد، عادت معینی پیدا نکرده است و یا اگر عادتی هم داشته، عادتش از بین رفته و عادت دیگری پیدا نکرده است.

مضطربه و نشانه‌های حیض

پرسش ۵۳ . اگر زن مضطربه بیشتر از ده روز با رنگ‌های مختلف (سرخ، سیاه و زرد) خون ببیند، تکلیف چیست؟
همه مراجع: آنچه که نشانه‌های حیض را دارد و از سه روز کمتر و از ده روز بیشتر نباشد، حیض و آنچه با نشانه‌های استحاضه است، استحاضه قرار دهد.

مضطربه با کمتر از ده روز

پرسش ۵۴ . اگر زن مضطربه کمتر از ده روز خون ببیند، تکلیف چیست؟
همه مراجع: همه اش حیض محسوب می‌شود.

مضطربه با بیشتر از ده روز

پرسش ۵۵ . اگر زن مضطربه بیشتر از ده روز خون ببیند و همه اش یک جور باشد، تکلیف چیست؟
آیات عظام امام، خامنه‌ای و نوری: باید به عادت خویشان (مانند خواهر، مادر، خاله و عمه) مراجعه کند. اگر عادت آنان هفت روز است، باید هفت روز حیض و باقی را استحاضه قرار دهد و اگر کمتر از هفت روز است (مثلاً پنج روز)، باید آن را حیض قرار دهد و بنابر احتیاط واجب در تفاوت بین شماره عادت آنان و هفت روز (در این مثال دو روز)، کارهایی را که بر حائض حرام است، ترک کند و کارهای استحاضه (عبادت) را به جا آورد. اگر عادت خویشانش از هفت روز بیشتر باشد (مثلاً نه روز) باید هفت روز را حیض قرار دهد و بنابر احتیاط واجب در تفاوت بین شماره عادت آنان و هفت روز (در این مثال دو روز)، کارهایی را که بر حائض حرام است، ترک کند و کارهای استحاضه (که انجام عبادت است) را به جا آورد و اگر خویشانش عادت ندارند و یا عادتشان یکسان نیست، بنابر احتیاط واجب باید هفت روز حیض و باقی را استحاضه قرار دهد.
آیات عظام بهجت و مکارم: باید مطابق عادت خویشان و بستگان خود (مانند خواهر، مادر، خاله و عمه) عمل کند؛ یعنی، روزهای عادت آنها را معیار قرار داده و باقی را استحاضه بداند و اگر خویشانش عادت ندارند و یا عادتشان یکسان نیست، بنا بر احتیاط باید هفت روز حیض و باقی را استحاضه قرار دهد.
آیه اللّه تبریزی: در هر صورت باید ششش یا هفت روز را حیض و باقی را استحاضه قرار دهد.
آیه اللّه سیستانی: بنابر احتیاط واجب باید با دو شرط به عادت برخی از خویشان (مانند خواهر، مادر، خاله و عمه) مراجعه کند و اگر خویشانش عادت ندارند و یا عادتشان یکسان نیست، باید عددی را بین سه تا ده روز حیض و باقی را استحاضه قرار دهد.
دو شرط عبارت است از:
۱. نداند اندازه عادت آن زن (که از نظر سن و مزاج مماثل اوست) مخالف با اندازه عادت خودش است.
۲. نداند اندازه عادت آن زن با اندازه عادت دیگر خویشانش، تفاوت دارد. اما اگر این دو شرط حاصل نباشد، می‌تواند به اختیار خود از سه تا ده روز هر شماره‌ای را که مناسب با سن و مزاج او باشد، ایام عادت و بقیه را استحاضه خود قرار دهد و بهتر آن است که هفت روز قرار دهد.
آیه اللّه وحید: باید به عادت خویشان (مانند خواهر، مادر، خاله و عمه) مراجعه کند. اگر عادت آنان شش یا هفت روز است، باید همان حیض و باقی را استحاضه قرار دهد و اگر کمتر از هفت روز است (مثلاً پنج روز) باید همان را حیض قرار دهد. بنابر احتیاط واجب در تفاوت بین شماره عادت آنان و شش یا هفت روز (در این مثال یک یا دو روز) کارهایی را که بر حائض حرام است، ترک کند و کارهای استحاضه (عبادت) را به جا آورد و اگر عادت خویشانش از هفت روز بیشتر باشد (مثلاً نه روز)، باید شش یا هفت روز را حیض قرار دهد و بنا بر احتیاط واجب در تفاوت بین شماره عادت آنان و شش یا هفت روز (در این مثال دو یا سه روز) کارهایی را که بر حائض حرام است، ترک کند و کارهای استحاضه (عبادت) را به جا آورد و اگر خویشانش عادت ندارند و یا عادتشان یکسان نیست، بنابر احتیاط واجب باید هفت روز حیض و باقی را استحاضه قرار دهد.
تبصره ۱ . اگر خویشان او عادت ندارند و یا عادتشان یکسان نیست، آیه اللّه فاضل می‌فرماید: باید سه یا شش یا هفت روز و آیه اللّه صافی می‌فرماید: باید شش یا هفت روز حیض و باقی را استحاضه قرار دهد.
تبصره ۲ . اگر عادت همه یا اکثر خویشان زن مضطربه هفت روز باشد، اکثر مراجع تقلید می‌گویند: همان هفت روز را حیض و باقی را استحاضه قرار دهد و با توجه به اینکه آیه اللّه سیستانی در مسئله احتیاط واجب دارند، مقلدانشان می‌توانند به فتوای اکثر عمل کنند و اگر عادت خویشانشان مختلف بود یا عادت نداشتند، چنانچه عدد شش یا هفت را حیض خود قرار دهد، به فتوای همه مراجع تقلید عمل کرده است.

فصل چهارم : غسل حیض

غسل‌های واجب زن

پرسش ۵۶ . تعداد غسل‌های واجب زن چند تا است؟
همه مراجع: غسل‌های واجب بر زنان عبارت است از: غسل حیض، نفاس، استحاضه و نیز همه غسل‌هایی که بر مردان واجب است.
تبصره . غسل‌های واجب بر مردان عبارت است از: غسل جنابت، غسل مسّ میت و غسلی که با نذر و مانند آن واجب شده است.

غسل حیض

پرسش ۵۷ . کیفیت غسل حیض را بیان کنید.
غسل حیض همانند سایر غسل‌ها است که به دو صورت می‌توان انجام داد: ترتیبی و ارتماسی. در غسل ترتیبی، ابتدا سر و گردن، سپس نیمه راست و بعد از آن نیمه چپ بدن شسته می‌شود. اما در غسل ارتماسی، بدن یکباره در آب قرار می‌گیرد.
پرسش ۵۸ . آیا در غسل ترتیبی، مراجع بزرگوار تقلید ترتیب بین اعضا را واجب می‌دانند؟
آیات عظام امام، بهجت، خامنه‌ای و فاضل: ترتیب بین سر و گردن، طرف راست و طرف چپ بدن واجب است.
آیه اللّه تبریزی: ترتیب بین سر و گردن و بدن واجب است و ترتیب بین طرف راست و طرف چپ بدن بهتر است.
آیه اللّه سیستانی: ترتیب بین سر و گردن و بدن احتیاط واجب است و ترتیب بین طرف راست و طرف چپ بدن بهتر است.
آیات عظام صافی، مکارم و وحید: ترتیب بین سر و گردن و بدن واجب است و ترتیب بین طرف راست و طرف چپ بدن بنا بر احتیاط واجب است.

غسل هنگام پاکی

پرسش ۵۹ . وظیفه زنی که از خون حیض پاک شده، چیست؟
همه مراجع: اگر پیش از ده روز پاک شود و مطمئن باشد که در باطن خون نیست، باید برای عبادت‌های خود غسل کند.

استظهار

پرسش ۶۰ . اگر زن از خون حیض پاک شود؛ ولی احتمال می‌دهد که در باطن خون وجود داشته باشد؛ آیا می‌تواند غسل کند و عباداتش را به جا آورد؟
همه مراجع: خیر، باید استظهار و وارسی کند به این ترتیب که مقداری پنبه و مانند آن داخل فرج کند و کمی صبر نماید و بیرون آورد. در این صورت حالات ذیل پیش می‌آید:
الف. اگر پاک بود، غسل کند و عباداتش را به جا آورد.
ب. اگر پاک نبود (هر چند به رنگ زرد باشد) دو صورت دارد:
۱. در حیض عادت ندارد و یا عادتش ده روز است؛ در این صورت باید صبر کند که اگر پیش از ده روز پاک شد، غسل کند و اگر سر ده روز پاک شد و یا خون او از ده روز گذشت، سر ده روز غسل کند.
۲. عادتش کمتر از ده روز است و می‌داند پیش از ده روز یا سر ده روز پاک می‌شود؛ در این صورت نباید غسل کند.
تبصره . آیات عظام بهجت و تبریزی؛ استظهار و وارسی را احتیاط واجب می‌دانند.
پرسش ۶۱ . زنی که عادتش کمتر از ده روز است؛ ولی می‌داند که خون از ده روز می‌گذرد، تکلیفش چیست؟
همه مراجع: اگر می‌داند خون بیش از ده روز ادامه خواهد داشت، باید مقدار عادت خود را حیض و بقیه را استحاضه قرار دهد.
پرسش ۶۲ . زنی که عادتش (عددیه) کمتر از ده روز است؛ ولی احتمال می‌دهد خون از ده روز بگذرد، تکلیفش چیست؟
آیات عظام امام، خامنه‌ای، فاضل و نوری: احتیاط واجب آن است که (بعد از ایام عادت) حداقل تا یک روز عبادت را ترک کند و بعد از آن می‌تواند تا ده روز عبادت را ترک کند. ولی بهتر است تا ده روز احتیاط کند. پس اگر پیش از تمام شدن ده روز یا سر ده روز از خون پاک شده همه اش حیض است و اگر از ده روز گذشت، باید عادت خود را حیض و بقیه را استحاضه قرار دهد و عبادت‌هایی را که بعد از روزهای عادت به جا نیاورده، قضا کند.
آیه اللّه بهجت: اگر خون نشانه‌های حیض را داشته باشد، باید عبادت را تا ده روز ترک کند و اگر نشانه‌ها را نداشت، باید (بعد از ایام عادت) تا یک روز اول عبادت را ترک کند؛ و پس از آن تا روز دهم ترک عبادت مستحب است؛ هر چند احتیاط (جمع بین ترک آنچه بر حائض حرام است و انجام کارهای مستحاضه) بهتر است. پس اگر پیش از تمام شدن ده روز یا سر ده روز از خون پاک شده همه اش حیض است و اگر از ده روز گذشت، باید عادت خود را حیض و بقیه را استحاضه قرار دهد و عبادت‌هایی را که بعد از روزهای عادت به جا نیاورده، قضا کند.
آیات عظام تبریزی و وحید: باید (بعد از ایام عادت) یک روز عبادت را ترک کند و بعد می‌تواند اعمال مستحاضه را انجام دهد و بهتر آن است تا روز دهم احتیاط کند. پس اگر پیش از تمام شدن ده روز یا سر ده روز از خون پاک شده همه اش حیض است و اگر از ده روز گذشت، باید عادت خود را حیض و بقیه را استحاضه قرار دهد و عبادت‌هایی را که بعد از روزهای عادت به جا نیاورده، قضا کند.
آیه اللّه سیستانی: بهتر آن است که (بعد از ایام عادت) یک یا دو روز و یا تا روز دهم عبادت را ترک کند. پس اگر پیش از تمام شدن ده روز یا سر ده روز از خون پاک شده همه اش حیض است و اگر از ده روز گذشت، باید عادت خود را حیض و بقیه را استحاضه قرار دهد و عبادت‌هایی را که بعد از روزهای عادت به جا نیاورده، قضا کند.
آیه اللّه صافی: احتیاط واجب آن است که (بعد از ایام عادت) یک یا دو روز عبادت را ترک کند و یا احتیاط کند (یعنی کارهایی که بر حائض حرام است، ترک کند و کارهای مستحاضه را نیز بجا آورد ]و بعد از دو روز تا روز دهم و این احتیاط بعد از روز دوم تا روز دهم لازم است. پس اگر پیش از تمام شدن ده روز یا آخر ده روز از خون پاک شده، همه اش حیض است و اگر از ده روز گذشت، باید عادت خود را حیض و بقیه را استحاضه قرار دهد و عبادت‌هایی را که بعد از روزهای عادت به جا نیاورده، قضا کند.
آیه اللّه مکارم: باید تا یک روز عبادت را ترک کند و اگر خون قطع نشده یک روز دیگر عبادت را ترک کند و نیز تا روز دهم. پس اگر پیش از تمام شدن ده روز یا سر ده روز از خون پاک شده همه اش حیض است و اگر از ده روز گذشت، باید عادت خود را حیض و بقیه را استحاضه قرار دهد و عبادت‌هایی را که بعد از روزهای عادت به جا نیاورده، قضا کند.

تکرار غسل

پرسش ۶۳ . اگر زن حائض از خون پاک شود؛ ولی مطمئن باشد که دوباره پیش از ده روز خون می‌بیند، تکلیفش چیست؟
همه مراجع (به جز سیستانی، صافی و مکارم): اگر یقین دارد که دوباره خون می‌بیند، نباید غسل کند و نماز بخواند؛ بلکه باید به احکام حائض رفتار کند. اما اگر به این امر یقین ندارد، باید غسل کند و نماز بخواند.
آیات عظام سیستانی و صافی: اگر یقین دارد که دوباره خون می‌بیند، بنا بر احتیاط غسل کند و نماز خود را به جا آورد و آنچه را که بر حائض حرام است ترک کند. اما اگر به این امر یقین ندارد، باید غسل کند و نماز بخواند.
آیه اللّه مکارم: در هر صورت باید غسل کند و نماز خود را به جا آورد.

غسل بدون وضو

پرسش ۶۴ . با چه غسل‌هایی می‌توان نماز خواند؟
آیات عظام امام، بهجت، خامنه‌ای، صافی و فاضل: تنها با غسل جنابت می‌توان نماز خواند؛ ولی با غسل‌های دیگر باید وضو هم گرفت.
آیات عظام تبریزی، سیستانی، نوری و وحید: با همه غسل‌های واجب و مستحب معتبر ـ غیر از غسل استحاضه متوسطه ـ می‌توان نماز خواند؛ اگر چه احتیاط مستحب آن است که (در غیر غسل جنابت ]وضو هم بگیرد.
آیه اللّه مکارم: با همه غسل‌های واجب و مستحب معتبر می‌توان نماز خواند و گرفتن وضو واجب نیست. اما احتیاط مستحب آن است که در غیر غسل جنابت، وضو هم بگیرد.

موهای بلند

پرسش ۶۵ . آیا در غسل، شستن موهای بلند بدن (مانند موهای سر خانم‌ها) واجب است؟
همه مراجع (به جز امام، مکارم، فاضل و نوری): خیر، شستن موهای بلند واجب نیست.
آیات عظام امام، مکارم، فاضل و نوری: بنا بر احتیاط واجب، شستن موهای بلند هم واجب است.
تبصره . اگر رساندن آب به پوست، بدون شستن آنها ممکن نباشد، باید موهای بلند را بشوید که آب به بدن برسد.

زمان غسل حیض

پرسش ۶۶ . آیا می‌شود غسل حیض را قبل از وقت نماز انجام داد؟
همه مراجع: آری، غسل حیض پیش از وقت نماز جایز و صحیح است ولی به قصد خواندن نماز واجب نباشد؛ بلکه هدف پاک شدن از حیض و انجام کارهای مستحبی مانند خواندن قرآن و مانند آن باشد.

دسترسی حائض به آب

پرسش ۶۷ . اگر زن حائض پاک شود ولی آب گرم در دسترس نباشد تکلیف چیست؟
همه مراجع: اگر نتواند آب گرم کند و آب سرد نیز برای او ضرر داشته باشد و یا آنکه به طور کلی انجام دادن غسل برای او حرجی و دشوار است، می‌تواند تیمم کند.

غسل نادرست

پرسش ۶۸ . اگر زن پس از غسل حیض، بفهمد جایی از بدن را نشسته یا مانعی مانند لاک، ریمل و مانند آن در بدنش بوده، تکلیفش چیست؟
آیات عظام امام، بهجت، صافی، فاضل و نوری: اگر از طرف چپ بدن باشد، شستن همان مقدار کافی است و اگر از سمت راست باشد، باید بعد از شستن آن مقدار، دوباره طرف چپ را بشوید و اگر از سر و گردن باشد، باید بعد از شستن آن مقدار، دوباره سمت راست و سپس سمت چپ بدن را بشوید.
آیه اللّه تبریزی: اگر از طرف چپ بدن باشد، شستن همان مقدار کافی است و اگر از سمت راست باشد، احتیاط مستحب آن است که بعد از شستن آن مقدار، دوباره طرف چپ را بشوید و اگر سر و گردن باشد، باید بعد از شستن آن مقدار، دوباره طرف راست و چپ را بشوید.
آیه اللّه سیستانی: اگر از طرف چپ بدن باشد، شستن همان مقدار کافی است و اگر از سمت راست باشد، احتیاط مستحب آن است که بعد از شستن آن مقدار، دوباره طرف چپ را بشوید و اگر از سر و گردن باشد، بنابر احتیاط واجب باید بعد از شستن آن مقدار، دوباره بدن را بشوید.
آیات عظام خامنه‌ای و وحید: اگر از طرف چپ بدن باشد، شستن همان مقدار کافی است و اگر از سمت راست باشد، احتیاط (واجب] آن است که باید بعد از شستن آن مقدار، دوباره طرف چپ را بشوید و اگر از سر و گردن باشد، باید بعد از شستن آن، دوباره طرف راست و چپ را بشوید.
آیه اللّه مکارم: همان جایی که نشسته و یا مانع وجود داشته، بشوید کافی است.

شک در غسل

پرسش ۶۹ . به قصد غسل حیض به حمام رفتم؛ ولی وقتی که بیرون آمدم شک کردم غسل را انجام داده‌ام یا نه، تکلیفم چیست؟
همه مراجع: باید بنا را بر انجام ندادن بگذارید و غسل تان را به جا آورید.

شک در صحت غسل

پرسش ۷۰ . اگر زن بعد از غسل حیض یا جنابت، شک کند که غسل را درست به جا آورده یا نه، تکلیفش چیست؟
همه مراجع (به جز تبریزی و وحید): به شک خود اعتنا نکند و لازم نیست دوباره غسل به جا آورد.
آیات عظام تبریزی و وحید: اگر احتمال بدهد هنگام غسل، توجه (به شرایط صحت آن) داشته و صحیح به جا آورده است، لازم نیست دوباره غسل کند.

غسل چند منظوره

پرسش ۷۱ . آیا کسی که غسل حیض و جنابت بر ذمه او هست، می‌تواند به نیت هر دو یک غسل انجام دهد؟
همه مراجع: آری، می‌تواند.

غسل حیض و جنابت

پرسش ۷۲ . اگر زن برای انجام غسل خاصی (مانند جنابت، حیض و یا غسل جمعه) نیت کند و آن را به جا آورد، آیا از سایر غسل‌ها کفایت می‌کند؟
آیات عظام امام و صافی: اگر غسل جنابت باشد و به قصد آن غسل کند، از سایر غسل‌ها کفایت می‌کند؛ ولی اگر غسل غیر جنابت باشد (مانند حیض یا جمعه) و به قصد آن غسل کند، بنابر احتیاط واجب، از سایر غسل‌ها کفایت نمی‌کند.
آیه اللّه بهجت: اگر غسل واجب باشد و به قصد آن غسل کند، از سایر غسل‌ها کفایت می‌کند؛ ولی اگر غسل مستحبی را قصد کند، تنها از غسل‌های مستحبی کفایت می‌کند.
آیات عظام تبریزی، سیستانی، فاضل، مکارم و وحید: آری کفایت می‌کند.
آیات عظام خامنه‌ای و نوری: اگر غسل جنابت باشد و به قصد آن غسل کند، از سایر غسل‌ها کفایت می‌کند؛ ولی اگر غسل غیر جنابت باشد (مانند حیض یا جمعه) و به قصد آن غسل کند، از سایر غسل‌ها کفایت نمی‌کند.
تبصره . اگر زنی غسل حیض را فراموش کند و در این بین غسل واجب دیگری را انجام دهد، لازم نیست تمام نمازهای گذشته را قضا کند؛ بلکه می‌تواند از فتوای فوق استفاده نماید.

غسل مشکوک

پرسش ۷۳ . اگر در اثنای غسل حیض ، حدث اصغر (بول، باد معده و...) خارج شود، آیا غسل صحیح است؟
آیات عظام امام، خامنه‌ای، صافی، فاضل و نوری: غسل باطل نمی‌شود و آن را تمام کند؛ ولی بهتر (احتیاط مستحب) است آن را به قصد آنچه بر ذمه او است (از اتمام یا اعاده) از سر گیرد. در هر صورت باید برای نماز و هر کاری که در آن طهارت لازم است، وضو نیز بگیرد.
آیه اللّه بهجت: لازم نیست غسل را تمام کند و بنابر احتیاط واجب باید آن را به قصد آنچه بر ذمه او است (از اتمام یا اعاده)، از سر گیرد و برای نماز و هر کاری که در آن طهارت لازم است، وضو نیز بگیرد.
آیه اللّه تبریزی: باید غسل را از سر گیرد و بنابر احتیاط واجب، باید برای نماز و هر کاری که در آن طهارت لازم است، وضو نیز بگیرد.
آیه اللّه سیستانی: غسل باطل نمی‌شود؛ ولی بنابر احتیاط واجب باید برای نماز و هر کاری که در آن طهارت لازم است، وضو بگیرد.
آیه اللّه مکارم: غسل او صحیح است؛ ولی برای نماز و هر کاری که در آن طهارت لازم است، وضو بگیرد.
آیه اللّه وحید: بنابر احتیاط واجب باید غسل را تمام کند و دوباره از سر گیرد و برای نماز و هر کاری که در آن طهارت لازم است، وضو نیز بگیرد.

غسل احتیاطی

پرسش ۷۴ . آیا با غسل حیض احتیاطی، می‌شود نماز خواند؟
همه مراجع: خیر، با غسل احتیاطی، نمی‌شود نماز خواند.

غسل در سفر

پرسش ۷۵ . اگر زن در مسافرت (مثلاً قطار و اتوبوس از حیض پاک شود و دسترسی به آب نداشته باشد)، تکلیف نمازش چیست؟
همه مراجع: اگر وقت نماز تا رسیدن به مقصد تمام نمی‌شود، باید صبر کند و در غیر این صورت اگر در بین راه دسترسی به آب نداشته باشد باید به جای غسل حیض تیمم کند و بعد از تطهیر بدن و عوض کردن لباس‌های نجس نماز بخواند.

حائض و غسل جنابت

پرسش ۷۶ . آیا می‌توان غسل جنابت را در حال حیض انجام داد؟
همه مراجع (به جز امام و خامنه‌ای): آری، غسل جنابت در حال حیض، صحیح است و از جنابت پاک می‌شود.
آیات عظام امام و خامنه‌ای: بنابر احتیاط واجب غسل جنابت در حال حیض صحیح نیست.
پرسش ۷۷ . اگر زن در حال حیض جنب شود، آیا باید غسل جنابت کند یا اینکه می‌تواند تا زمان پاک شدن به تأخیر بیندازد؟
همه مراجع: خیر، لازم نیست؛ چه اینکه غسل جنابت به خودی خود واجب نیست و تنها برای نماز و آنچه طهارت در آن شرط است، واجب می‌شود و در زمان حیض خواندن نماز و آنچه که طهارت درآن شرط است، بر حائض حرام است. بنابر این پس از پاک شدن از حیض یک غسل به نیت حیض و جنابت به جا آورد، کفایت می‌کند.
تبصره . عده‌ای از مراجع تقلید، غسل جنابت در حال حیض را صحیح نمی‌دانند. به عنوان «حائض و غسل جنابت» مراجعه شود.

وضوی حائض

پرسش ۷۸ . آیا با غسل حیض می‌توان نماز خواند، یا باید وضو هم گرفت؟
آیات عظام امام، بهجت، خامنه‌ای، صافی و فاضل: خیر، باید برای نماز نیز وضو گرفت.
آیات عظام تبریزی، سیستانی، مکارم، نوری و وحید: آری، با غسل حیض می‌توان نماز خواند. اما احتیاط مستحب آن است که وضو هم بگیرد.
پرسش ۷۹ . زن هنگام پاک شدن، پیش از غسل وضو بگیرد یا بعد از آن؟
همه مراجع: فرقی ندارد؛ ولی اگر پیش از غسل وضو بگیرد، بهتر است.
پرسش ۸۰ . زن اگر غسل حیض انجام دهد ولی وضو نگیرد، آیا می‌تواند به مسجد برود و یا سوره سجده دار تلاوت کند؟
همه مراجع: آری، می‌تواند این امور را انجام دهد؛ چه اینکه وضو شرط صحت غسل حیض نیست.
تبصره . اگر بخواهد نماز بخواند و یا دست به آیات قرآن بزند، بین مراجع تقلید اختلاف نظر هست. برخی می‌گویند برای این امور باید وضو بگیرد؛ ولی عده‌ای می‌گویند همان غسل برای آنها کافی است.

وضو در ایام عادت

پرسش ۸۱ . آیا وضو گرفتن در ایام عادت صحیح است و همان ارزش وضوی در زمان عادی را دارد؟
همه مراجع: آری، وضوی زن حائض صحیح است؛ ولی طاهر نمی‌شود و نمی‌تواند با آن نماز بخواند و یا دست به خط قرآن بزند.

غسل جمعه حائض

پرسش ۸۲ . آیا کسی که حائض است، می‌تواند غسل جمعه به جا آورد؟
همه مراجع (به جز سیستانی): آری، غسل جمعه از زن حائض صحیح است.
آیه اللّه سیستانی: بنابر احتیاط واجب، غسل جمعه از زن حائض صحیح نیست.

فراموشی غسل حیض

پرسش ۸۳ . تکلیف زنی که غسل حیض را فراموش کرده و مدتی با این حالت نماز خوانده، چیست؟
همه مراجع: باید غسل کند و تمام نمازهایی که بدون غسل خوانده، قضا کند.
تبصره . اگر در این بین، غسل واجب دیگری و حتی مستحب معتبری انجام داده، براساس فتوای برخی از مراجع تقلید، نمازهای بعد از این غسل قضا ندارد.

تیمم بدل از غسل

پرسش ۸۴ . اگر زن حائض از غسل حیض و وضو عاجز شود، تکلیفش چیست؟
همه مراجع (به جز سیستانی، مکارم و نوری): باید دو تیمم به جا آورد: یکی بدل از غسل حیض و دیگری بدل از وضو.
آیات عظام سیستانی، مکارم و نوری: تیمم بدل از غسل کفایت می‌کند و لازم نیست تیمم بدل از وضو نیز به جا آورد؛ هر چند انجام آن احتیاط مستحب است.

فصل پنجم : بارداری و یائسگی

حیض و زن شیرده

پرسش ۸۵ . آیا زنی که بچه شیر می‌دهد مانند سایرین خون حیض می‌بیند؟
همه مراجع: آری، زن شیرده نیز مانند دیگر زنان، خون حیض می‌بیند و همه در حکم یکسان هستند.

حیض و زن باردار

پرسش ۸۶ . آیا زن باردار نیز ممکن است خون حیض ببیند؟
همه مراجع: آری، زن باردار نیز خون حیض می‌بیند؛ ولی اگر از اول عادتش بیست روز به تأخیر بیفتد و خونی با صفات حیض ببیند، بنا بر احتیاط واجب بین کارهایی که حائض باید ترک کند و کارهای مستحاضه، جمع کند.

خونریزی زن باردار

پرسش ۸۷ . برخی خانم‌ها در ایام بارداری دچار خونریزی می‌شوند و نمی‌دانند، حیض است یا خون دیگر، تکلیف چیست؟
همه مراجع: اگر دارای شرایط خون حیض باشد، خون حیض محسوب می‌شود؛ وگرنه استحاضه است.
تبصره . اگر بداند خون یاد شده مربوط به زخم در بدن و رحم است، حیض و استحاضه محسوب نمی‌شود؛ بلکه باید مانند سایر خون‌ها موضع را برای نماز تطهیر کند.

پیشگیری از بارداری

پرسش ۸۸ . برخی خانم‌ها داروی جلوگیری از بارداری استفاده می‌کنند و لکه‌هایی از خون می‌بینند، حکم این لکه‌ها چیست؟
همه مراجع: اگر دارای شرایط خون حیض باشد، خون حیض محسوب می‌شود؛ وگرنه استحاضه است.
تبصره . یکی از شرایط خون حیض آن است که سه روز پی در پی ببیند؛ بنابراین اگر کمتر از آن خون ببیند، حیض نیست و استحاضه است.
پرسش ۸۹ . زنی عادت ماهانه او مثلاً هفت روز بوده؛ ولی به علت گذاشتن دستگاه جلوگیری از بارداری این ماه از ده روز بیشتر خون مشاهده می‌کند، چه مقدار از آن خون حیض محسوب می‌شود؟
همه مراجع: اگر از ده روز بیشتر خون ببیند، به اندازه عادش حیض و باقی استحاضه محسوب می‌شود.
پرسش ۹۰ . زنی عادت ماهانه او مثلاً هفت روز بوده؛ ولی به علت گذاشتن دستگاه جلوگیری از بارداری هر بار از ده روز بیشتر خون مشاهده می‌کند، چه مقدار از آن خون حیض محسوب می‌شود؟
همه مراجع: اگر دو ماه پی در پی، ده روز یا بیشتر خون ببیند، عادت او به ده روز تبدیل می‌شود. بنابراین ده روز حیض و باقی استحاضه محسوب می‌شود.

یائسگی

پرسش ۹۱ . حکم زن یائسه برای قرار دادن حیض چیست؟
آیات عظام امام، بهجت، خامنه‌ای، صافی و فاضل: زن غیر سیده با تمام شدن پنجاه سال و زن سیده با تمام شدن شصت سال قمری، یائسه می‌گردد و اگر بعد از آن خونی ببیند، خون حیض محسوب نمی‌شود.
آیات عظام تبریزی و وحید: زن (خواه سیده باشد یا غیرسیده) با تمام شدن شصت سال قمری یائسه می‌شود و اگر بعد از آن خونی ببیند، خون حیض محسوب نمی‌شود و بعد از تمام شدن پنجاه تا شصت سال احتیاط واجب کند؛ یعنی، اگر در روزهای عادت و یا با نشانه‌های حیض خون ببیند، بین کارهایی که حائض باید ترک کند و کارهای مستحاضه جمع کند.
آیه اللّه سیستانی: زن با تمام شدن شصت سال قمری یائسه می‌شود و اگر بعد از آن خونی ببیند، خون حیض محسوب نمی‌شود و زن غیر سیده بنابر احتیاط مستحب، بعد از تمام شدن پنجاه سال تا شصت سال، اگر در روزهای عادت و یا با نشانه‌های حیض خون ببیند، بین کارهایی که حائض باید ترک نماید و کارهای مستحاضه، جمع کند.
آیه اللّه مکارم: زن (خواه سیده باشد یا غیر سیده) با تمام شدن پنجاه سال قمری، یائسه می‌گردد و اگر بعد از آن خونی ببیند، خون حیض محسوب نمی‌شود؛ مگر زنی که از قبیله قریش باشد. در این صورت با تمام شدن شصت سال قمری، یائسه می‌گردد. البته اگر زن بعد از یائسگی، آنچه می‌بیند تمام شرایط حیض را داشته باشد، باید مطابق آن عمل کند.
آیات عظام نوری: زن غیر سیده با تمام شدن پنجاه سال قمری یائسه می‌شود و اگر بعد از آن خونی ببیند، خون حیض محسوب نمی‌شود و زن سیده بعد از تمام شدن پنجاه تا شصت سال احتیاط واجب کند؛ یعنی، اگر در روزهای عادت و یا با نشانه‌های حیض خون ببیند، بین کارهایی که حائض باید ترک کند و کارهای مستحاضه، جمع کند.
تبصره ۱ . یائسه از ماده یأس به معنای ناامیدی است و در اصطلاح، یائسه به زنی گفته می‌شود که پایان تولید مثل او فرا رسیده و دیگر عادت ماهانه نمی‌بیند و از خون دیدن و آوردن فرزند، ناامید است و اگر خونی هم ببیند، خون حیض محسوب نمی‌شود.
تبصره ۲ . با توجه به اینکه آیات عظام (تبریزی، نوری و وحید) بعد از تمام شدن پنجاه سال تا شصت سال احتیاط واجب دارند، مقلدان ایشان می‌توانند به فتوای سایر مراجع تقلید عمل کنند (البته با رعایت الاعلم فالاعلم).

سن یائسگی

پرسش ۹۲ . پنجاه و شصت سال قمری معادل چند سال شمسی است؟
همه مراجع: پنجاه سال قمری معادل ۴۸ سال و ۱۷۹ روز شمسی و شصت سال قمری معادل ۵۸ سال و ۷۷ روز و ۱۲ ساعت شمسی می‌باشد.

حیض در سن یائسگی

پرسش ۹۳ . اگر زن بعد از سن یائسگی خونی با نشانه‌های حیض ببیند، آیا حیض محسوب می‌شود؟
همه مراجع (به جز مکارم): خیر، خون حیض محسوب نمی‌شود؛ هر چند نشانه‌های حیض را داشته باشد.
آیه اللّه مکارم: خیر، خون حیض محسوب نمی‌شود؛ مگر اینکه آنچه می‌بیند تمام شرایط حیض را داشته باشد که در این صورت باید مطابق آن عمل کند.
تبصره . حکم این خون که آیا می‌تواند استحاضه باشد، در بخش استحاضه بیان شده است.

شک در یائسگی

پرسش ۹۴ . اگر زن در سن یائسگی خود شک کند، حکم خون‌هایی که می‌بیند، چیست؟
همه مراجع: اگر شرایط و نشانه‌های خون حیض را داشته باشد، باید آن را حیض قرار دهد.

شک در سیادت

پرسش ۹۵ . خانمی در سیده بودن خود شک دارد، تکلیفش چیست؟
همه مراجع: باید به احکام زنان غیرسیده، عمل کند.

سیادت مادر

پرسش ۹۶ . کسی که تنها از مادر سید است، در چه سنی یائسه می‌شود؟
همه مراجع: این دسته از زنان، حکم زنان غیر سیده را دارند.

فصل ششم : نماز حائض

حرمت عبادات حائض

پرسش ۹۷ . انجام چه عباداتی برای زن حائض حرام است؟
همه مراجع: هر عبادتی که که نیاز به وضو یا غسل یا تیمم دارد، انجام آن جایز نیست؛ مانند نماز، روزه، طواف، اعتکاف و نماز احتیاط.
تبصره . بنابر این خواندن نماز میت برای زن حائض اشکال ندارد؛ چون نیاز به وضو ندارد.

نمازها و روزه‌ها

پرسش ۹۸. چرا قضای نمازهایی که در زمان حیض از زن فوت شده، واجب نیست؛ ولی قضای روزه‌ها واجب است؟
۱. روزه سالی یک بار واجب شده است؛ بنابراین قضای آن برای زن بسیار سبک و آسان است؛ ولی نماز، صبح و شب واجب شده و قضای آنها دشوار و مشقّت آور است.
۲. تمکین و ادای حقوق شوهر، از اموری است که اسلام آن را برای زن لازم شمرده است. قضای نمازهایی که در حال حیض از زن فوت شده، در کنار انجام نمازها در حال پاکی برای وی بسیار سخت و دشوار است و چه بسا اشتغال به آنها، مانع تأمین حقوق شوهر گردد. از این رو شارع به جهت تخفیف و آسان گیری و رعایت حق شوهر، زن را از قضای نمازهای فوت شده، معاف کرده است، در حالی که قضای روزه با این مشکلات همراه نیست.

زمان ترک عبادات

پرسش ۹۹ . آیا زن به محض دیدن خون باید عبادات را ترک کند، یا باید تا مدت سه روز صبر کند؟
آیات عظام امام، بهجت، خامنه‌ای، سیستانی، فاضل و نوری: حکم بین اقسام حائض فرق می‌کند. اگر از زنانی است که عادت «وقتیه» یا «وقتیه و عددیه» دارد، باید به محض مشاهده خون در ایام عادت یا کمی جلو یا عقب تر، عبادت را ترک کند و اگر زن مضطربه، مبتدئه، ناسیه و یا زنی است که تنها عادت عددیه دارد، چنانچه خون، نشانه‌های حیض را داشته باشد، باید عبادت را ترک کند؛ ولی اگر نشانه‌های حیض را نداشته باشد، بنابر احتیاط واجب باید تا سه روز محرمات حائض را ترک کند و کارهای استحاضه را به جا آورد و اگر پیش از سه روز پاک نشد، باید آن را حیض قرار دهد.
آیه اللّه تبریزی: حکم بین اقسام حائض فرق می‌کند. اگر از زنانی است که عادت «وقتیه» یا «وقتیه و عددیه» دارد، باید به محض مشاهده خون در ایام عادت یا کمی جلو یا عقب تر، عبادت را ترک کند. اگر زن مضطربه، مبتدئه، ناسیه و یا زنی است که تنها عادت عددیه دارد، چنانچه خون، نشانه‌های حیض را داشته باشد، باید عبادت را ترک کند؛ ولی اگر نشانه‌های حیض را نداشته باشد (بنابر احتیاط واجب باید در غیر زن مبتدئه و مضطربه تا سه روز محرمات حائض را ترک کند و کارهای استحاضه را به جا آورد و اگر پیش از سه روز پاک نشد، باید آن را حیض قرار دهد) و در مورد زن مبتدئه و مضطربه اگر تا سه روز ادامه پیدا کند و پیش از ده روز خون قطع شود، باید محرمات حائض را ترک کند و کارهای استحاضه را به جا آورد.
آیه اللّه صافی: حکم بین اقسام حائض فرق می‌کند. اگر از زنانی است که عادت «وقتیه» یا «وقتیه و عددیه» دارد، باید به محض مشاهده خون در ایام عادت یا کمی جلوتر، عبادت را ترک کند؛ ولی اگر یک یا چند روز از عادت عقب تر شود و نشانه‌های حیض را نیز نداشته باشد، بنابر احتیاط واجب، باید محرمات حائض را ترک کند و کارهای استحاضه را به جا آورد. اگر زن مضطربه، مبتدئه، ناسیه و یا زنی است که عادت عددیه دارد، چنانچه خون، نشانه‌های حیض را داشته باشد، باید عبادت را ترک کند، ولی اگر نشانه‌های حیض را نداشته باشد، بنابر احتیاط واجب، محرمات حائض را ترک کند و کارهای استحاضه را به جا آورد؛ هر چند خون تا ده روز هم ادامه یابد.
آیات عظام مکارم و وحید: حکم بین اقسام حائض فرق می‌کند. اگر از زنانی است که عادت «وقتیه» یا «وقتیه و عددیه» دارد، باید به محض مشاهده خون در ایام عادت یا کمی جلو یا عقب تر، عبادت را ترک کند. اگر زن مضطربه، مبتدئه، ناسیه و یا زنی است که عادت عددیه دارد، چنانچه خون، نشانه‌های حیض را داشته باشد، باید عبادت را ترک کند؛ ولی اگر نشانه‌های حیض را نداشته باشد، باید کارهای استحاضه را به جا آورد؛ هر چند خون تا ده روز هم ادامه یابد.
تبصره ۱ . بر اساس حکم یاد شده، اگر زن به محض مشاهده خون، عبادت را ترک کند. چنانچه بعد بفهمد حیض نبوده است (مثلاً پیش از سه روز پاک شود)، باید عبادت‌هایی را که به جا نیاورده، قضا کند.
تبصره ۲ . منظور از جلو و عقب افتادن عادت، این است که شروع خون یک یا دو یا چند روز جلو یا عقب تر از ایام عادت تحقق پیدا کرده است؛ به طوری که عرفاً در بین زنان گفته می‌شود عادتش کمی جلو یا عقب افتاده است و منظور این نیست که تمامی روزهایی که خون مشاهده می‌کند، قبل از ایام عادت یا بعد از آن است.
پرسش ۱۰۰ . اگر زن با مشاهده خون یقین پیدا کند که تا سه روز و یا بیشتر ادامه پیدا می‌کند، آیا باید عبادتش را ترک کند؟
آیات عظام امام، بهجت، خامنه‌ای، سیستانی، فاضل و نوری: آری، باید عبادتش را ترک کند.
آیه اللّه تبریزی: حکم بین اقسام حائض فرق می‌کند. اگر از زنانی است که عادت وقتیه یا وقتیه و عددیه دارد، باید به محض مشاهده خون در ایام عادت یا کمی جلو یا عقب تر، عبادت را ترک کند و اگر زن مضطربه، مبتدئه، ناسیه و یا زنی است که تنها عادت عددیه دارد، چنانچه خون، نشانه‌های حیض را داشته باشد، باید عبادت را ترک کند ولی اگر نشانه‌های حیض را نداشته باشد، (بنابر احتیاط واجب باید در غیر زن مبتدئه و مضطربه تا سه روز محرمات حائض را ترک کند و کارهای استحاضه را به جا آورد و اگر پیش از سه روز پاک نشد، باید آن را حیض قرار دهد) و در مورد زن مبتدئه و مضطربه اگر تا سه روز ادامه پیدا کند و پیش از ده روز خون قطع شود، باید محرمات حائض را ترک کند و کارهای استحاضه را به جا آورد.
آیه اللّه صافی: حکم بین اقسام حائض فرق می‌کند. اگر از زنانی است که عادت «وقتیه» یا «وقتیه و عددیه» دارد، باید به محض مشاهده خون در ایام عادت یا کمی جلوتر، عبادت را ترک کند؛ ولی اگر یک یا چند روز از عادت عقب تر شود و نشانه‌های حیض را نیز نداشته باشد، بنابر احتیاط واجب، باید محرمات حائض را ترک کند و کارهای استحاضه را به جا آورد. اگر زن مضطربه، مبتدئه، ناسیه و یا زنی است که عادت عددیه دارد، چنانچه خون، نشانه‌های حیض را داشته باشد، باید عبادت را ترک کند، ولی اگر نشانه‌های حیض را نداشته باشد، بنابر احتیاط واجب، محرمات حائض را ترک کند و کارهای استحاضه را به جا آورد؛ هر چند خون تا ده روز هم ادامه یابد.
آیات عظام مکارم و وحید: حکم بین اقسام حائض فرق می‌کند. اگر از زنانی است که عادت «وقتیه» یا «وقتیه و عددیه» دارد، باید به محض مشاهده خون در ایام عادت یا کمی جلو یا عقب تر، عبادت را ترک کند. اگر زن مضطربه، مبتدئه، ناسیه و یا زنی است که عادت عددیه دارد، چنانچه خون، نشانه‌های حیض را داشته باشد، باید عبادت را ترک کند؛ ولی اگر نشانه‌های حیض را نداشته باشد، باید کارهای استحاضه را به جا آورد؛ هر چند خون تا ده روز هم ادامه یابد.

پاکی پایان وقت

پرسش ۱۰۱ . اگر زن در آخر وقت از حیض پاک شود و وقت برای غسل نداشته باشد، آیا خواندن نماز واجب است؟
آیات عظام امام، خامنه‌ای، صافی، فاضل و نوری: خیر، در فرض یاد شده، نماز بر زن واجب نیست (و قضا هم ندارد).
آیات عظام بهجت، تبریزی و وحید: اگر می‌تواند با تیمم نماز بخواند، بنابر احتیاط واجب باید نماز بخواند و اگر نخواند، قضا ندارد.
آیه اللّه سیستانی: بنابر احتیاط واجب باید نماز را با تیمم بخواند و اگر نخواند، باید قضا کند.
آیه اللّه مکارم: اگر به حدی است که فقط می‌تواند تیمم کند و یک رکعت نماز را در وقت و بقیه را در خارج وقت به جا آورد، نماز بر او واجب نیست (و قضا هم ندارد).

قضای نماز و روزه

پرسش ۱۰۲ . اگر زن به اعتقاد اینکه حیض است، نماز و روزه‌های خود را نخواند و بعد بفهمد که حیض نبوده، تکلیف عبادات او چیست؟
همه مراجع: باید نماز و روزه‌هایی را که در آن روزها به جا نیاورده است، قضا کند.
پرسش ۱۰۳ . اگر وقت نماز داخل شود آنگاه زن قبل از خواندن نماز حائض شود، تکلیفش چیست؟
همه مراجع: اگر از اول وقت به اندازه انجام واجبات یک نماز گذشته باشد و سپس خون حیض ببیند، باید آن نماز را قضا کند و هر فردی در اندازه «وقت برای انجام واجبات» باید ملاحظه حال خود را نماید، به عنوان مثال برای مسافر به اندازه دو رکعت و برای حاضر، به اندازه چهار رکعت و کسی که وضو ندارد وقت وضو را نیز در نظر بگیرد و همچنین تطهیر لباس و بدن.
تبصره . اگر بعد از داخل شدن وقت نماز به اندازه انجام واجبات یک نماز نگذشته باشد، به نظر اکثر مراجع احتیاط مستحب (بهتر) آن است که آن نماز را قضا کند و برخی نیز احتیاط واجب دارند.

حیض در نماز

پرسش ۱۰۴ . اگر زن در اثنای نماز شک کند که حیض شده یا نه، تکلیفش چیست؟
همه مراجع: اگر شک داشته باشد، نمازش صحیح است.

حیض در وقت نماز

پرسش ۱۰۵ . اگر زن احتمال بدهد که وسط یا پایان وقت حائض می‌شود، آیا باید نماز را اول وقت بخواند؟
آیات عظام امام، بهجت، خامنه‌ای، صافی، فاضل و نوری: اگر بداند که نماز را به تأخیر اندازد حائض می‌شود، باید فوری نماز را بخواند و اگر نخواند و از اول وقت به اندازه انجام واجبات یک نماز بگذرد و سپس حائض شود، باید آن نماز را قضا کند.
آیه اللّه تبریزی: اگر بداند یا احتمال دهد که نماز را به تأخیر اندازد حائض می‌شود، باید فوری نماز را بخواند و اگر نخواند و از اول وقت به اندازه انجام واجبات یک نماز بگذرد و سپس حائض شود، باید آن نماز را قضا کند.
آیات عظام سیستانی و وحید: اگر بداند که نماز را به تأخیر اندازد حائض می‌شود، باید فوری نماز را بخواند و اگر در حد احتمال باشد، بنابر احتیاط واجب باید نماز را فوری بخواند و اگر نخواند و از اول وقت به اندازه انجام واجبات یک نماز بگذرد و سپس حائض شود، باید آن نماز را قضا کند.
آیه اللّه مکارم: اگر بداند یا گمان داشته باشد که نماز را به تأخیر اندازد حائض می‌شود، باید فوری نماز را بخواند و اگر نخواند و از اول وقت به اندازه انجام واجبات یک نماز بگذرد و سپس حائض شود، باید آن نماز را قضا کند.

نماز آموزشی حائض

پرسش ۱۰۶ . آیا زن حائض می‌تواند به انگیزه یاد دادن نماز به فرزند خود، نماز صوری بخواند؟
همه مراجع: آنچه برای زن حائض حرام است، خواندن نماز واقعی است؛ هرچند قصد آموزش نیز در بین باشد؛ ولی خواندن نماز صوری اشکال ندارد.

حائض و نماز آیات

پرسش ۱۰۷ . اگر زن در گرفتگی خورشید و ماه، حائض باشد، آیا پس از پاک شدن، باید نماز آیات را قضا کند؟
همه مراجع (به جز فاضل و وحید): قضای آن واجب نیست.
آیه اللّه فاضل: بنابر احتیاط واجب، باید قضا کند.
آیه اللّه وحید: اگر در هنگام گرفتگی خورشید و ماه حائض بوده، قضای آن واجب نیست؛ ولی اگر در هنگام زلزله بوده، باید پس از پاک شدن آن را بدون نیت ادا و قضا به جا آورد.

نماز جمعه

پرسش ۱۰۸ . آیا زنان می‌توانند در ایام عادت ماهانه به منظور باشکوه کردن آیین نماز جمعه، به مصلاّ بروند؟
همه مراجع: صرف حضور در نماز جمعه اشکال ندارد؛ ولی خواندن نماز برای زن حائض حرام است.
تبصره . اگر نماز جمعه در مسجد یا حرم معصوم (علیه السلام) اقامه شود، زن حائض نمی‌تواند در آنجا حضور پیدا کند، البته توقف در بیرون مسجد و خارج از محدوده ضریح معصوم (علیه السلام) اشکال ندارد.

حیض پیش از وقت

پرسش ۱۰۹ . اگر خانمی نداند پیش از وقت نماز حیض شده یا بعد از آن، تکلیف نماز آن روز چه می‌شود؟
همه مراجع: در فرض یاد شده، قضای آن نماز واجب نیست.

حیض در سفر

پرسش ۱۱۰ . زن حائض در شهری که وطنش نیست قصد ماندن ده روز می‌کند؛ در بین این ده روز از خون پاک می‌شود؛ آیا باید نماز خود را شکسته بخواند یا تمام؟
همه مراجع: اگر قصد ماندن ده روز را داشته، نمازش تمام است؛ هر چند تعدادی از روزها را نماز نخوانده باشد.

سجده حائض

پرسش ۱۱۱ . آیا زن حائض می‌تواند سجده کند (مثلاً سجده شکر)؟
همه مراجع: سجده کردن برای زن حائض جایز است.

لباس‌های حائض

پرسش ۱۱۲ . آیا زن حائض پس از پاک شدن، باید تمام لباس‌های زمان قاعدگی را بشوید یا اینکه می‌تواند با همان لباس‌ها نماز بخواند؟
همه مراجع: اگر لباس‌هایش با خون حیض یا نجاست دیگر نجس نشده، می‌تواند با آنها نماز بخواند.

بخشودگی خون حیض

پرسش ۱۱۳ . اگر خون حیض و نفاس و استحاضه به مقدار کمتر از درهم (تقریبا کمتر از سکه پنج ریالی) در بدن یا لباس زن باشد؛ حکم آن چیست؟
آیات عظام امام و خامنه‌ای: اگر خون حیض و نفاس باشد، نماز باطل است و بنابر احتیاط واجب باید خون استحاضه نیز در بدن یا لباس نماز گزار نباشد.
آیات عظام بهجت و تبریزی: بنابر احتیاط واجب باید خون حیض، نفاس و استحاضه در بدن یا لباس نماز گزار نباشد.
آیات عظام سیستانی، صافی، فاضل، نوری و وحید: اگر خون حیض باشد، نماز باطل است و بنابر احتیاط واجب، باید خون استحاضه و نفاس نیز در بدن یا لباس نمازگزار نباشد.
آیه اللّه مکارم: اگر در بدن یا لباس نمازگزار خون حیض، نفاس و استحاضه باشد، نماز باطل است.

قرص پیشگیری و عبادت

پرسش ۱۱۴ . اگر خانمی در ایام عادت، از قرص یا آمپول جلوگیری استفاده کند؛ آیا نماز و روزه او صحیح است؟
همه مراجع: تا هنگامی که از رحم خون بیرون نیاید، پاک است و باید عبادت خود را به جا آورد.

پانویس

منبع: نشریه الکترونیکی پرسمان - تاریخ برداشت: 94/12/05

بازگشت به غسل نفاس