فرهنگ مصادیق:احکام غصب - شعائر
سؤال ۱- غصب به چه معنی است؟.
جواب - غصب، یعنی انسان از روی ظلم بر مال و یا حق کسی مسّلط شود.
س ۲- آیا غاصب گنهکار است؟.
ج - غصب از گناهان بزرگ است و اگر کسی مرتکب آن شود، در قیامت به عذابی سخت گرفتار میشود، از حضرت پیامبر صلی اللّه علیه و اله و سلم روایت شده است:« هر کس، یک وجب زمینی از دیگری غصب کند، در قیامت آن زمین را از هفت طبقه آن مانندطوق به گردن او میاندازند».
س ۳- چگونه شخصی حق دیگران را غصب میکند؟.
ج - اگر انسان نگذارد مردم، از مسجد، مدرسه، پل و جاهای دیگری که برای عموم ساخته شده استفاده کنند، حق آنان را غصب نموده است و همچنین اگر کسی در مسجد، جایی برای خود بگیرد و دیگری نگذارد که از آنجا استفاده نماید.
س ۴- چیزی را که انسان، پیش طلبکار به عنوان گرو میگذارد، حکم آن چگونه است؟.
ج - باید نزد طلبکار بماند که اگر طلب او را ندهد، طلب خود را از آن بردارد، پس اگر بدهکار پیش از پرداخت بدهی، آن چیز را بدون رضایت، از او بگیرد، حق او را غصب کرده است.
س ۵- مالی را که نزد کسی گرو گذاشتهاند، اگر دیگری آن را غصب کند، حکم آن چیست؟.
ج - صاحب مال و طلبکار میتوانند چیزی را که غصب کرده، از او مطالبه نمایند و چنانچه آن را از او بگیرند، باز هم در گرو میباشد و اگر از بین برود و عوض آن را بگیرند، آن عوض نیز مانند خود آن چیز، گرو خواهد بود.
س ۶- اگر انسان چیزی را غصب کند، چه باید بکند؟.
ج - باید آن را به صاحبش بر گرداند و اگر از بین برود، باید عوض آن را به او بدهد.
س ۷- اگر از چیزی که غصب کرده، منفعتی به دست آید، منفعت از آن کیست؟.
ج - مثلأ از گوسفندی که غصب کرده برّهای پیدا شود، مال صاحب مال است.
س ۸- اگر کسی خانهای را غصب کند آیا باید اجارهٔ آن را بدهد؟.
ج - اگر چه در آن ننشیند باید اجاره آن را بدهد.
س ۹- اگر از بچه یا دیوانه چیزی را غصب کند، چه باید کرد؟.
ج - باید آن را به ولّی او بدهد و اگر از بین رفته، باید عوض آن را بپردازد.
س ۱۰- هر گاه دو نفر با هم چیزی را غصب کنند، حکم آن چیست؟.
ج - اگر هر یک استیلاء بر همهٔ آن داشته باشند هر یک ضامن تمام آن هستند، و گر نه هر کدام، ضامن نصف آن هستند.
س ۱۱- اگر چیزی را که غصب کرده با چیزی دیگری مخلوط کند، حکم آن چیست؟.
ج - مثلأ گندمی را که غصب کرده با جو مخلوط نماید، چنانچه جدا کردن آن ممکن است، اگر چه زحمت داشته باشد، باید جدا کند و به صاحبش بر گرداند.
س ۱۲- اگر ظرف طلا، نقره یا چیز دیگری را که ساختنش حرام است، غصب کند و خراب کند، آیا لازم است مزد ساخت آن را به صاحبش بدهد؟.
ج - لازم نیست مزد ساخت آن را به صاحبش بدهد، ولی اگر مثلأ گوشوارهای را که غصب کرده خراب نماید، باید آن را با مزد ساختنش به صاحب آن بدهد و چنانچه برای اینکه مزد ندهد، بگوید آن را مانند اولش میسازم، مالک مجبور نیست قبول نماید و مالک نیز نمیتواند او را مجبور کند که آن را مانند اوّلش بسازد، اگر چه بنابر احتیاط واجب باهم مصالحه نمایند.
س ۱۳- اگر چیزی راکه غصب کرده، طوری تغیر دهد که از اوّلش بهتر شود، حکم آن چیست؟.
ج - مثلأ طلایی را که غصب کرده گوشواره بسازد، چنانچه صاحب مال بگوید مال را به همین صورت بده، باید به او بدهد و نمیتواند برای زحمتی که کشیده مزد بگیرد، بلکه بدون اجازهٔ مالک حق ندارد، آن را به صورت اوّلش در آورد و اگر بدون اجازهٔ او آن چیز را مانند اوّلش کند، باید مزد ساختن آن را نیز به صاحبش بدهد، اگر چه احتیاط در این مسأله نیز، مصالحه است.
س ۱۴- اگر چیزی را که غصب کرده، طوری تغیر دهد که از اوّلش بهتر شود و صاحب مال بگوید: باید آن را به صورت اوّل در آوری، حکم آن چیست؟.
ج - واجب است آن را به صورت اوّْلش در آورد و چنانچه قیمت آن بر اثر تغییر کمتر شود، باید تفاوت آن را به صاحبش بدهد، پس طلایی را که غصب کرده، اگر گوشواره بسازد و صاحب آن بگوید: « باید به صورت اوّلش در آوردی » در صورتی که بعد از آب کردن، قیمت آن از پیش از گوشواره ساختن کمتر شود، باید تفاوت آن را بدهد.
س ۱۵- اگر در زمینی که غصب کرده زراعت کند یا درخت بنشاند، زراعت و درخت از آن کیست؟.
ج - بنابر مشهور، زراعت، درخت و میوهٔ آن، مال خود اوست، ولی بنابر احتیاط مصالحه شود.
س ۱۶- اگر مالک زمینی راضی نباشد زراعت و درخت در زمینی بماند، کسی که غصب کرده چه باید کند؟.
ج - باید فورأ زراعت یا درخت خود را، اگر چه ضرر نماید از زمین بکند.
س ۱۷- آیا غاصب باید در قِبال مدتی که زراعت و درخت در زمین بوده، به مالک چیزی پرداخت کند؟.
ج - باید اجارهٔ زمین را به مالک زمین بدهد و خرابیهایی را که در زمین پیدا شده درست کند، مثلأ جای درختها را پر نماید.
س ۱۸- آیا غاصب میتواند مالک زمین را مجبور کند، زمین را به او بفروشد و یا اجاره دهد؟.
ج - خیر غاصب نمیتواند مالک را مجبور کند.
س ۱۹- آیا مالک میتواند غاصب را مجبور کند، درخت یا زراعت را به او بفروشد؟.
ج - خیر، مالک نمیتواند غاصب را مجبور کند.
س ۲۰- اگر مالک زمین، راضی شود زراعت و درخت، در زمین او بماند، حکم آن چیست؟.
ج - کسی که آن را غصب کرده، لازم نیست درخت و زراعت را بکند، ولی باید اجازهٔ آن زمین را از وقتی که غصب کرده، تا وقتی که صاحب زمین راضی شده بدهد.
س ۲۱- اگر چیزی را که غصب کرده از بین برود، چه باید بکند؟.
ج - در صورتی که مانند گاو و گوسفند باشد که قیمت اجزای آن با هم فرق دارد، مثلأ گوشت آن یک قیمت وپوست آن قیمت دیگری، باید قیمت آن رابدهد و چناچه قیمت بازار آن فرق کرده باشد، باید قیمت تسلیم، یعنی روز پرداخت را بدهد و بنابر احتیاط مستحب بالاترین قیمت را از زمان غصب تا وقت تسلیم بپردازد.
س ۲۲- اگر چیزی را که غصب کرده و از بین رفته که قیمت اجزایش با هم فرق ندارد، چه باید بکند؟.
ج - در صورتی که مانند گندم و جو باشد که قیمت اجزایش با هم فرق ندارد، باید همانند چیزی که غصب کرده بدهد، ولی چیزی که میدهد باید خصوصیاتش مانند چیزی باشد که غصب کرده و از بین رفته است. و بعید نیست معیار در مِثلی و قیمی، عرف باشد.
س ۲۳- اگر چیزی را مانند گوسفند، که قیمت اجزای آن با هم فرق دارد، غصب نماید و از بین برود، چنانچه قیمت بازار آن فرق نکرده باشد، ولّی در مدّتی که پیش او بوده. مثلأ چاق شده باشد، چه باید بکند؟.
ج - باید قیمت وقتی را که چاق بوده بدهد.
س ۲۴- اگر چیزی را که غصب کرده، دیگری از او غصب نماید و از بین برود، صاحب مال، عوض آن را از کدام یک از آنان بگیرد؟.
ج - صاحب مال میتواند عوض آن را از هر یک از آنان بگیرد، یا از هر کدام مقداری از عوض آن رامطالبه نماید و چنانچه عوض مال را از اوّلی بگیرد، اوّلی میتواند آنچه را داده از دوّمی بگیرد، ولی اگر از دوّمی بگیرد او نمیتواند از اوّلی مطالبه نماید.
س ۲۵- اگر چیزی راکه میفروشند یکی از شرطهای معامله در آن نباشد، حکم آن معامله چگونه است؟.
ج - اگر مثلاً چیزی را که باید با وزن خرید و فروش کنند، بدون وزن معامله نمایند، آن معامله باطل است.
س ۲۶- چنانچه فروشنده و خریدار، با قطع نظر از معامله راضی باشند که در مال یکدیگر تصّرف کنند، آیا این تصّرف اشکال دارد؟.
ج - اشکال ندارد و گرنه چیزی راکه از یکدیگر گرفتهاند مانند مال غصبی است و باید آن را بر گردانند.
س ۲۷- اگر مال هر یک، در دست دیگری تلف شود، چه بداند معامله باطل است و چه ندانند، چه باید بکنند؟.
ج - باید عوض آن را بدهند.
س ۲۸- هر گاه مالی را از فروشنده بگیرد که آن را مدّتی نزد خود نگه دارد تا اگر پسندید بخرد، در صورتی که آن مال تلف شود، چه باید بکند؟.
ج - باید عوض آن را به صاحبش بدهد.
