فرهنگ مصادیق:احکام حفظ جان – آیت الله مکارم شیرازی
محتویات
سؤال
لطفاً در مورد حفظ جان دیگران به سؤالات زیر پاسخ دهید:
۱. آیا دروغ گفتن برای حفظ جان مسلمانان جایز است؟
۲. دروغ گفتن جهت حفظ جان کفّار ذمّی چه صورتی دارد؟
۳. در جایی که انسان میتواند با دروغ گفتن و به خطر انداختن جان خود یا شخص دیگر، موجب نجات جان چند مسلمان شود، آیا این کار جایز است؟ و در صورت به خطر افتادن جان شخص دیگر (با دروغ این انسان) و تلف شدن، دیه بر عهده کیست؟
جواب
۱. نه تنها جایز، بلکه واجب است.
۲. اشکال ندارد.
۳. دروغ گفتن برای نجات جان افراد اشکال ندارد، ولی به خطر انداختن جان خود یا دیگری برای حفظ جان دیگران لازم نیست. و اگر جان دیگری را به خطر بیندازد ضامن است.
سؤال
آیا محافظت از جنین در رحم واجب است؟ آیا بر مادر لازم است تمام شرایط لازم را جهت حفظ جان و سلامتی جنین فراهم کند؟
جواب
تا آنجا که مایه عسر و حرج نشود لازم است.
سؤال
لطفاً به سؤالات زیر پاسخ دهید:
۱. آیا برای نجات جان یک مسلمان، میتوان عضوی از اعضای خود را به او هدیه کرد، مشروط بر اینکه هیچ خطر جانی متوجّه دهنده عضو نباشد؟
۲. آیا دهنده عضو میتواند پولی دریافت نماید؟
۳. اگر برای دهنده عضو، احتمال آسیب و خطر کمتر از مرگ وجود داشته باشد، ولی با این کار مسلمانی از مرگ نجات مییابد، آیا این اقدام جایز است؟
جواب
۱. نه تنها اشکالی ندارد، بلکه راجح و خوب است، و گاه ممکن است واجب شود.
۲. جایز است، ولی بهتر این است که پول را در مقابل اجازه برداشتن عضو بگیرد، نه در مقابل خود عضو.
۳. جایز است.
سؤال
نسبت به شخصی که به گونهای میخواهد اقدام به خودکشی نماید بفرمایید:
۱. آیا جلوگیری از خودکشی وی بر دیگران واجب است؟
۲. اگر ممانعت از خودکشی آن شخص، مستلزم مخارجی باشد، تا چه مبلغی باید تحمّل کرد؟ و پرداخت آن بر عهده کیست؟
۳. اگر بازداری شخص فوق از خودکشی، مستلزم استقبال از خطر جانی یا به خطر افتادن سلامت نجات دهنده باشد، تا چه اندازه باید از این خطر استقبال نماید؟
۴. آیا در نجات جان چنین فردی، فرقی بین مسلمان، کافر حربی و کافر غیر حربی وجود دارد؟
۵. آیا برای ممانعت از خودکشی آن شخص، رضایت یا عدم رضایت وی ـ برای نجات ـ در تکلیف نجات دهنده، مدخلیّت دارد؟
۶. در صورت عدم رضایت برای نجات جان خود، اگر کسی اقدامی در جهت نجات وی انجام داد که در ضمن آسیبی هم به شخص خودکشی کننده وارد شد، آیا منجی ضامن است؟
جواب
۱ تا ۳. جلوگیری از خودکشی بر هر مسلمانی واجب است، و اگر هزینه کمی داشته باشد باید شخص بازدارنده بپردازد. امّا اگر هزینه آن سنگین باشد، یا مستلزم خطر جانی باشد، بر آن شخص لازم نیست; ولی چنانچه بیت المال توانایی داشته باشد باید آن را بپردازد.
۴. نجات جان کافر حربی لازم نیست، و در مورد کافر ذمّی احتیاط نجات دادن است.
۵. رضایت او لازم نیست.
۶. در صورتی که نجاتش منحصر به راهی است که آسیبی به او میرسد اشکالی ندارد و ضامن نیست.
سؤال
آیا بیمار حق دارد از درمان سرپیچی کند، حتّی اگر وضعیّت او بدتر شود، یا بمیرد؟
جواب
در صورت خطر مرگ، بیمار نمیتواند درمان را قطع کند. همچنین جایی که ضرر مهمّی به او میرسد، و درمان آزار مهمّی به او نمیرساند.
سؤال
نسبت به کسی که اعتصاب غذا نموده، و جان خود را به خطر انداخته، یا لااقل سلامتی خود را دچار مخاطره کرده، و تنها با تغذیه اجباری توسّط پزشک میتوان او را از خطر جانی حفظ نمود، بفرمایید:
۱. آیا این کار برای پزشک واجب است، یا میتواند اقدامی نکند؟
۲. اگر تغذیه واجب، و راه آن منحصر به ضرب و جرح اعتصاب کننده باشد، برای نجات وی، چه مقدار ضرب و جرح او مجاز است؟
۳. اگر ضرب و جرح چنین کسی موجب تغییر رنگ پوست وی، و مستلزم دیه گردد، دیه آن بر عهده کیست؟
۴. آیا حکم فوق نسبت به اعتصاب کنندهای که میداند با اعتصاب غذا، خود را در معرض مرگ قرار میدهد، با شخصی که از عواقب کارش بی خبر است فرق میکند؟ اگر فرق دارد، وظیفه طبیب در مورد او چیست؟
۵. اگر پزشک را مجبور به تغذیه اجباری نسبت به اعتصاب کننده غذا بنمایند، نه به جهت حفظ جان اعتصاب کننده، بلکه برای اقرار گرفتن از وی نسبت به امری، پزشک چه تکلیفی دارد؟
جواب
۱. این کار برای پزشک و سایر مسلمانان در موارد وجوب، واجب است.
۲. حدّاقلّ لازم در موارد احساس خطر برای اعتصاب کننده غذا جایز است.
۳. در موارد وجوب دیه ندارد.
۴. برای طبیب تفاوتی ندارد.
۵. هرگاه جان بیمار در خطر نباشد، طبیب نمیتواند او را مجبور به غذا خوردن کند; مگر در مواردی که مصالح مهمّ کشور و جامعه اسلامی در میان باشد.
