کتابخانه:احکام جوانان نوجوانان ویژه دختران

احکام جوانان و نوجوانان "دانشجویان و دانش‌آموزان طبق فتاوا و نظریات آیات عظام فاضل لنکرانی بهجت تبریزی ...

مشخصات کتاب

نویسنده	عبدالرحیم موگهی
زبان	فارسی
ناشر	شفق
محل انتشارات	قم
تاریخ نشر	۱۳۷۶
شابک	۹۶۴-۴۸۵-۰۰۰-۹
دانلود	PDF

احکام مکلّف

تکلیف و مکلّف

کسی که بالغ و عاقل باشد به حدّ تکلیف رسیده است , یعنی از سوی خدای بزرگ شایستگی و لیاقت انجام تکالیف الهی و دستورهای دینی را دارد. بدین جهت برخی عالِمان اسلامی روزِ به تکلیف رسیدن خود را جشن می‌گرفتند. پس هر کسی که به حدّتکلیف رسید, باید تکالیف و دستورهای خدا را که همان برنامه‌های عملی و وظایف فردی و اجتماعی اوست انجام دهد. به چنین کسی مُکَلَّف می‌گویند.

نشانه‌های بلوغ

نشانهٔ بالغ شدن سه چیز است . برخی از آنها عبارتند از: اول : روییدن موی درشت زیر شکم (و) بالای عَورَت; دوم : تمام شدن پانزده سال قَمَری در مرد و تمام شدن نُه سال قمری در زن (م ۲۳۱۴. برای دانستن مورد سوم از نشانه‌های بلوغ به رسالهٔ توضیح المسائل مرجع تقلید خود مراجعه کنید. توجه روییدن موی درشت در صورت و پشت لب و در سینه و زیر بغل و درشت شدن صدا و مانند اینها نشانه ءبالغ شدن نیست , مگر (اینکه ) انسان به واسطهٔ اینها به بالغ شدن یقین کند (م ۲۳۱۵. چون هر سال قمری ۳۵۴روز و ۶ساعت است , بنابراین به مقدار ۱۰روز و ۱۸ساعت از سال شمسی کمتراست . پس با کم کردن ۹۶روز و ۱۸ساعت از نُه سال شمسی , نُه سال قمری به دست می‌آید که تقریباً برابر با ۸سال و ۸ماه و ۲۳روز سال شمسی خواهد شد; و دختران باید در سن مذکور تکالیف الهی و دستورهای دینی راانجام دهند. و با کم کردن ۱۶۱روز و ۶ساعت از پانزده سال شمسی , پانزده سال قمری به دست می‌آید که تقریباً);برابر با ۱۴سال و ۶ماه و ۱۸روز سال شمسی خواهد شد; و پسران باید در سن مذکور تکالیف الهی و دستورهای دینی را انجام دهند.

تقلید و مقلّد و مرجع تقلید

همان گونه که گفته شد فروع دین و احکام اسلام بسیار و وسیع هستند, و هر کس شخصاً نمی‌تواند تمام آنها را از منابع آن مانند قرآن و احادیث و سخنان پیامبرخدا و امامان استخراج کند و به دست آورد. بنابراین باید آنها را دانشمندانی که سالها در این زمینه به تحقیق و تحصیل پرداخته‌اند و در این راه , بسیار زحمت کشیده و زیاد کوشش (اجتِهاد) کرده‌اند, یاد بگیرد و به آنها عمل کند. به چنین دانشمندانی اصطلاحاً مُجتَهِدیا فَقیه > می‌گویند. و پیروی کردن و دنباله روی از مجتهد در فروع دین و احکام اسلام و عمل کردن به دستورهای او را تَقلید می‌نامند. و به کسی که دستورهای خدا و احکام اسلام را از مجتهد یاد می‌گیرد و به آنها عمل می‌کند مُقَلِّد می‌گویند. و مجتهدی را که دیگران از او تقلید می‌کنند, مَرجع تقلید می‌نامند.
مسألهٔ مهم
مسائلی را که انسان غالباً به آنها احتیاج دارد, واجب است یاد بگیرد (رسالهٔ احکام برای نوجوانان, م ۱۰.

شرایط مرجع تقلید و راه‌های شناختن او

تقلید در احکام عمل نمودن به دستور مجتهد است . و از مجتهدی باید تقلید کرد که مرد, بالغ , عاقل , شیعهٔ دوازده امامی , حلالزاده , زنده و عادل باشد. و مقصود از عدالت, آن است که قدرت نفسانیه‌ای (و توانایی باطنی ای ) بر انجام واجبات و ترک گناهان کبیره (= بزرگ ) و علاوه بر اینها مُرُوَّت داشته باشد. (یعنی کاری برخلاف شأن و مقام و شخصیت خود انجام ندهد) و این معنا به وسیلهٔ حُسن ظاهر (و اینکه در ظاهر آدم خوبی است ) شناخته می‌شود. و احتیاط واجب آن است که مرجع تقلید حریص (= خیلی علاقه مند و مشتاق ) به دنیا نباشد. و لازم است از مجتهدین دیگر اَعلَم (= داناتر و آگاهتر) باشد, یعنی در فهمیدن حکم خدا از همهٔ مجتهدین عصر (و زمان ) خودش عالِمتر (= داناتر و آگاهتر به احکام شرعی ) باشد (م ۳. به مجتهدی که دارای تمام این شرایط باشد, مجتهد جامعُ الشرایط می‌گویند.
یادآوری
با توجه به شرط زنده بودنِ مرجع تقلید, کسانی که تازه به حدّ تکلیف و سن بلوغ رسیده‌اند, و یا کسانی که تاکنون از کسی تقلید نمی‌کرده‌اند, باید مجتهد جامع الشرایطی را مرجع تقلید خود قرار دهند که زنده باشد, و از مرجع تقلیدی که از دنیا رفته است نمی‌توانند تقلید کنند. ولی اگر مرجع تقلید زنده‌ای که انسان از او تقلید می‌کرده است از دنیا برود, می‌توان اگر مرجع تقلید جامع الشرایط زندهٔ دیگری اجازه دهد و در حدودی که وی تعیین می‌کند, بر تقلید مرجعی که از دنیا رفته است باقی ماند و از او تقلید کرد.

راه‌های شناختن مرجع تقلید

مجتهد اعلم را از سه راه می‌توان شناخت : اول: آنکه خود انسان یقین و یا اطمینان پیدا کند, مانند اینکه انسان خود(ش ) از اهل خُبره (و اهل تشخیص ) باشد و بتواند مجتهد اعلم را بشناسد. دوم : آنکه دو نفر عالم عادل که می‌توانند مجتهد اعلم را تشخیص دهند, اعلم بودن کسی را تصدیق (و تأیید)کنند, به شرط آنکه دو نفرعالم عادل دیگر با گفتهٔ آنان مخالفت ننمایند. سوم : آنکه اجتهاد و اعلم بودن شخصی به حدّی شایع (و مشهور) باشد که از آن شیوع و شهرت برای انسان علم یا اطمینان حاصل شود (و به دست آید) (م ۵).

اصول دین و فروع دین

مکتب عزیز اسلام شامل دو بخش است : بخش اول : اصول دین
اصول دین اسلام شامل پنج اصل است : ۱ـ توحید; ۲ـ عدل ; ۳ـ نبوّت ; ۴ـ امامت ; ۵ـ معاد. توجه
تقلید در اصول دین جایز نیست , و مسلمان باید در اصول دین یقین داشته باشد(بهجت :... در اعتقادات تقلید جایز نیست ... (پیش از: م ۱ زنجانی : شخص مسلمان باید به اصول دین یقین داشته باشد, اگرچه از گفتهٔ دیگری برای او یقین حاصل شده باشد (م ۱ تبریزی : شخص مسلمان باید به اصول دین از روی دلیل اعتقاد پیدا کند و نمی‌تواند در اصول دین تقلید نماید, یعنی بدون سؤال از دلیل , گفته ءکسی را قبول کند... (م ۱ مکارم : هیچ مسلمانی نمی‌تواند در اصول دین تقلید نماید, بلکه باید آنها را از روی دلیل ـ به فراخور (و متناسب ) حال خویش ـ بداند.)... (م ۱. بخش دوم : فروع دین
به دستورهای خدا و تکالیف الهی و دینی فروع دین یا احکاما می‌گویند که بخش مهمی از مکتب عزیز اسلام را تشکیل می‌دهند, و شامل برنامهٔ صحیح زندگی است که از سوی خدا و به وسیلهٔ پیامبر گرامی اش حضرت محمد برای تأمین سعادت دنیا و آخرت انسانها فرستاده شده است . تعداد فروع دین و احکام اسلام بسیارند. مهمترین آنها عبارتند از: اول : نماز; دوم : روزه ; سوم : خُمس ; چهارم : زکات ; پنجم : حج ششم : جهاد; هفتم : امر به معروف (دستور به خوبیها و نیکیها); هشتم : نَهْی از مُنکَر (بازداشتن از بدیها و زشتیها); نهم : تَوَلَّی (دوستی با دوستان خدا); دهم : تَبَرَی (دشمنی با دشمنان خدا).;

انواع احکام الهی

همان گونه که گفته شد, در زمان غیبت امام زمان حضرت مهدی دستورهای خدا و تکالیف الهی را از مرجع تقلید یاد می‌گیریم و به آنها عمل می‌کنیم . در یک تقسیم بندی , دستورهای خدا و تکالیف الهی و احکام تکلیفی بر پنج نوعند:
۱ـ واجب
کاری را که به دستور خدا حتماً باید انجام دهیم واجِب می‌گویند; مثلاً خواندن نماز و گرفتن روزه واجب است . اگر کارهای واجب را انجام دهیم خدا به ما ثواب (پاداش ) می‌دهد, و اگر آنها را ترک کنیم به ما کیفر می‌دهد و ما را عِقاب (مجازات ) می‌کند. کار واجب , حکمش وُجوب است , و کارهای واجب را واجبات می‌نامند.
۲ـ حرام
کاری را که به دستور خدا حتماً نباید انجام دهیم حَرام می‌گویند; مثلاً دروغگویی و آزار رساندن به دیگران حرام است . اگر کارهای حرام را ترک کنیم خدا به ما ثواب می‌دهد, و اگر آنها را انجام دهیم به ما کیفر می‌دهد و ما را عِقاب می‌کند. کار حرام , حکمش حُرمَت است , و کارهای حرام را مُحَرَّمات می‌نامند.
۳ـ مستحب
کاری را که به دستور خدا بهتر است انجام دهیم مُستَحَب می‌گویند; مثلاً شُستن دستها پیش از غذا خوردن و پس از آن مستحب است . اگر کارهای مستحب را انجام دهیم خدا به ما ثواب می‌دهد, ولی اگر آنها را ترک کنیم به ما کیفر نمی‌دهد و ما را عقاب نمی‌کند. کار مستحب , حکمش اِستحباب است , و کارهای مستحب را مُستَحَبّات می‌نامند.
۴ـ مکروه
کاری را که به دستور خدا بهتر است انجام ندهیم مَکروه می‌گویند; مثلاً خوردن غذای داغ مکروه است . اگردکارهای مکروه را ترک کنیم خدا به ما ثواب می‌دهد, ولی اگر آنها را انجام دهیم به ما کیفر نمی‌دهد و ما را عقاب پنمی کند. کار مکروه , حکمش کَراهَت است , و کارهای مکروه را مکروهات می‌نامند.۵ـ مباح کاری که به دستور خدا انجام دادن و ترک آن برابر و یکسان است مُباح می‌گویند; مثلاً دوچرخه سواری و راه درفتن مباح است . کارهای مباح را چه انجام دهیم و چه ترک کنیم , نه خدا به ما ثواب می‌دهد و نه کیفر. کارمباح , حکمش اِباحه است , و کارهای مباح را مباحات می‌نامند. ۱ـ اگر کارهای مباح را به قصد قربت , یعنی برای انجام فرمان خداوند و نزدیک شدن به سوی او انجام دهیم ,ثواب نیز می‌بریم.

راه‌های به دست آوردن فتوای مرجع تقلید

دستور و نظر مجتهد و مرجع تقلید را فَتْوا می‌گویند. به دست آوردن فتوا, یعنی دستور مجتهد چهار راه دارد: اول : شنیدن از خود مجتهد (و مرجع تقلید);(۱) دوم : شنیدن از دو نفر عادل که فتوای مجتهد (و مرجع تقلید) را نقل کنند (و برای ما بگویند); سوم : خبر دادن یک نفر عادل به طوری که از قَول (= گفته ء) او علم (= یقین ) یا اطمینان حاصل شود. چهارم : دیدن فتوا در رسالهٔ (توضیح المسائلِ ) مجتهد (و مرجع تقلید) در صورتی که انسان به درستی (و صحیح بودن ) آن رساله اطمینان داشته باشد, یعنی بداند که تمام رساله را خود مجتهد (و مرجع تقلید) و یا افراد مورد وُثوق (= مورد اطمینانِ ) وی ملاحظه نموده‌اند (و دیده‌اند) (م 7.

اعمال بدون تقلید

اگر مکلّفی مدتی عبادات خویش را بدون تقلید انجام داده و مقدار آن عبادات را نداند, در این صورت اگر آن عبادات را طبق فتوای مجتهدی که باید از او تقلید می‌کرده است انجام داده باشد صحیح است . و اگر مطابق نباشد, واجب است به مقداری که یقین به برائت ذِمّه پیدا کند (یعنی بداند که دیگر تکلیفی بر عهدهٔ او نیست ) قضا کند, البته در صورتی که مجتهد (و مرجع تقلید) قضا را واجب بداند (م 13).

احکام وضو

وضو و احکام آن

۱ـ در وُضو واجب است صورت و دستها را بشویند و جلوی سر و روی پاها را مسح کنند (م ۲۳۸. ۲ـ درازای صورت را باید از بالای پیشانی ـ جایی که موی سر بیرون می‌آید ـ تا آخر چانه شُست , و پهنای آن به مقداری که بین انگشت وسط و شَست قرار می‌گیرد, باید شسته شود, و اگر مختصری (= کمی ) از این مقدار را نشوید وضو باطل است . و برای آنکه یقین کند این مقدار کاملاً شسته شده , باید کمی از اطراف آن را هم بشوید (م ۲۳۹. ۳ـ بعد از شستن صورت باید دست راست و بعد از آن دست چپ را از آرنج تا سر انگشتها بشوید (م ۲۴۷). ۴ـ بعد از شستن هر دو دست باید جلوی سر را با تَری آب وضو که در دست مانده مَسح کند (وبکِشد), و لازم نیست با دست راست باشد یا از بالا به پایین مسح نماید (م ۲۵۱. ۵ـ بعد از مسح سر باید باتری آب وضو که در دست مانده , روی پاها را از سر یکی از انگشتها تا برآمدگی روی پا مسح کند(۱۴۵ (م 254.
توجه
اگر احتمال دهد چرک یا چیز دیگری در ابروها و گوشه‌های چشم و لب او هست که نمی‌گذارد آب به آنها برسد, چنانچه احتمال او در نظر مردم بجا باشد, باید پیش از وضو بررسی کند که اگر هست برطرف نماید (م ۲۴۱. اگر دست را تر کند و به صورت و دستها بکشد, چنانچه تری دست به قدری باشد که به واسطهٔ کشیدن دست , آب کمی بر آنها جاری شود کافی است (م ۲۴۶. شستن توی بینی و مقداری از لب و چشم که در وقت بستن دیده نمی‌شود واجب نیست, ولی برای رآنکه یقین کند از جاهایی که باید شسته شود چیزی باقی نمانده است , مقداری از آنها را هم بشوید (م ۲۴۴. باید صورت را بنابر احتیاط واجب از بالا به پایین شُست , و اگر از پایین به بالا بشوید وضو باطل است ,پ و دستها را باید از مِرفَق (= آرنج ) به طرف سرانگشتان بشوید (م ۲۴۵. برای آنکه یقین کند آرنج را کاملاً شسته , باید مقداری بالاتر از آرنج را هم بشوید (م ۲۴۸. کسی که پیش از شستن صورت , دستهای خود را تا مچ شسته , در موقع وضو باید تا سرانگشتان را بشوید, و۳گر فقط تا مچ را بشوید وضوی او باطل است (م ۲۴۹ یک قسمت از چهار قسمت سر که مقابل پیشانی است جای مسح می‌باشد, و هر جای این قسمت را به هر-اندازه مسح کند کافی است (م ۲۵۲. لازم نیست مسح سر بر پوست آن باشد, بلکه بر موی جلوی سر هم صحیح است . ولی کسی که موی جلوی خسر او به اندازه‌ای بلند است که اگر مثلاً شانه کند روی قسمتی از پیشانی می‌ریزد, یا به جاهای دیگر سرژمی رسد, باید بیخ موها را مسح کند, یا فرق سر را باز کرده پوست سر را مسح نم اید. و اگر موهایی را که چ به صورت می‌ریزد یا به جاهای دیگر سر می‌رسد جلوی سر جمع کند و بر آنها مسح نماید, یا بر موی جاهای ۵یگر سر که جلوی آن آمده مسح کند باطل است (م ۲۵۳. پهنای مسح پا به هر اندازه باشد کافی است (م ۲۵۵. بنابر احتیاط واجب باید در مسح پا دست را بر سر انگشتها بگذارد و روی پا را بتدریج مسح کند, و اگر همه ءادست را روی پا بگذارد و کمی بکشد صحیح نمی‌باشد (م ۲۵۶. در مسح سر و روی پا باید دست را روی آنها بکشد, و اگر دست را نگه دارد و سر یا پا را حرکت دهد وضو باطل است, ولی اگر موقعی که دست را می‌کشد سر یا پا مختصری حرکت کند اشکال ندارد (م ۲۵۷. جای مسح باید خشک باشد, و اگر به قدری تر باشد که رطوبت کف دست به آن اثر نکند مسح باطل چاست , ولی اگرتری آن به قدری کم باشد که رطوبتی که بعد از مسح در آن دیده می‌شود بگویند فقط ازتری کف دست است اشکال ندارد (م ۲۵۸.یادآوری غیر از وضوی ترتیبی وضوی دیگری وجود دارد که با فرو بردن صورت و دستها در آب انجام می‌شود و به ح آن وضوی اِرتِماسی می‌گویند. برای دانستن احکام و جزئیات آن به رسالهٔ توضیح المسائل مرجع تقلید خودمراجعه کنید.

چیزهایی که باید برای آنها وضو گرفت

برای شش چیز وضو گرفتن واجب است . برخی از آنها عبارتند از: ۱ـ برای نمازهای واجب غیر از نماز مَیِّت (= مُرده ). ۲ـ برای طَواف واجب خانهٔ کعبه (= برای دور خوردن واجب به دور خانهٔ خدا). ۳ـ اگر (انسان ) نذر یا عهد کرده یا قسم خورده باشد که وضو بگیرد. ۴ـ اگر (انسان ) نذر کرده باشد که جایی از بدن خود را به خط قرآن برساند (م ۳۱۸. برای دانستن موارد دیگر به رسالهٔ توضیح المسائل مرجع تقلید خود مراجعه کنید.
توجه
مَسّ نمودن خط قرآن , یعنی رساندن جایی از بدن به خط قرآن برای کسی که وضو ندارد حرام است, ولی اگر قرآن را به زبان فارسی یا به زبان دیگر ترجمه (و معنا) کنند, مس آن اشکال ندارد (م ۳۱۹. جلوگیری بچه و دیوانه از مس خط قرآن واجب نیست , ولی اگر مس نمودن آنان بی احترامی به قرآن باشد باید از آنان جلوگیری کنند (م ۳۲۰. کسی که وضو ندارد, خوب است اسم خداوند مُتَعال (= بزرگ ) را به هر زبانی که نوشته شده باشد,مس ننماید (م ۳۲۱).

شرایط صحیح بودن وضو

شرایط صحیح بودن وضو چند چیز است . برخی از آنها عبارتند از: ۱ـ آنکه آب وضو پاک باشد (و نجس نباشد). ۲ـ آنکه آب وضو مطلق باشد (و مضاف نباشد). ۳ـ آنکه اعضای وضو (مانند مچ دست ) موقع شستن و مسح کردن پاک باشند. ۴ـ آنکه به قصد قُربَت, یعنی برای انجام فرمان خداوند عالَم وضو بگیرد, و اگر برای خنک شدن ویا به قصد دیگری وضو بگیرد باطل است. ۵ـ آنکه وضو را به ترتیبی که گفته شد به جا آورد, یعنی اول صورت و بعد دست راست و بعد دست چپ رابشوید و بعد از آن , سر و بعد پاها را مسح نماید, و بنابر احتیاط واجب باید پای راست را پیش از پای چپ مسح کند, و اگر به این ترتیب وضو نگیرد باطل است . ۶ـ آنکه کارهای وضو را پشت سر هم (و بدون فاصله ) انجام دهد. ۷ـ آنکه استعمال آب برای او مانعی نداشته باشد (مثلاً استفاده از آب برای او ضرر نداشته باشد و او را مریض نکند). ۸ـ آنکه در اعضای وضو مانعی از رسیدن آب نباشد (مثلاً لکهٔ رنگ روی کف دست یا لاک , روی ناخن نباشد)(م ۲۶۷تا ۲۹۲. وضو شرایط دیگری نیز دارد. برای دانستن آنها به رسالهٔ توضیح المسائل مرجع تقلید خود مراجعه کنید.
توجه
اگر زیر ناخن چرک باشد وضو اشکال ندارد, ولی اگر ناخن را بگیرند باید برای وضو آن چرک رابرطرف کنند. و نیز اگر ناخن بیشتر از معمول بلند باشد و چرک زیر آن جزء ظاهر به حساب آید, بایدچرک زیر مقداری را که از معمول بلندتر است برطرف نمایند (م 293.
یادآوری
اگر (انسان ) شک کند که وضوی او باطل شده یا نه , بنا می‌گذارد که وضوی او باقی است ... (م ۳۰۲. کسی که شک دارد وضو گرفته یا نه , باید وضو بگیرد (م ۳۰۳. اگر (انسان ) بعد از نماز شک کند که وضو گرفته یا نه, نماز او صحیح است , ولی باید برای "نمازهای بعد وضو بگیرد (م ۳۰۵. اگر (انسان ) در بین نماز شک کند که وضو گرفته یا نه, نماز او باطل است و باید وضو بگیرد و نماز را%(دوباره ) بخواند (م ۳۰۶. اگر (انسان ) بعد از نماز شک کند که قبل از نماز وضوی او باطل شده یا بعد از نماز, نمازی که خوانده صحیح است (م 307.

چیزهای که وضورا باطل می‌کند

هفت چیز وضو را باطل می‌کنند و از بین می‌برند که به آنها مُبطِلات وضو> می‌گویند. برخی از آنها عبارتند از: اول : بَول ( ادرار). دوم : غائِط ( مدفوع ). سوم : باد معده و روده که از مخرج غائط خارج شود. چهارم : خوابی که به واسطهٔ آن چشم نبیند و گوش نشنود, ولی اگر چشم نبیند و گوش بشنود وضو باطل نمی‌شود. پنجم : چیزهایی که عقل را از بین می‌برد, مانند دیوانگی و مستی و بیهوشی . ششم : کاری که برای آن باید غسل کرد... (م ۳۲۵. برای دانستن مورد دیگر از مبطلات وضو به رسالهٔ توضیح المسائل مرجع تقلید خود مراجعه کنید.

احکام نماز

وقت نماز و جهت نماز (قبله)
مُقَدَّمات نماز یا کارهای پیش از نماز بر دو نوع هستند: أ ـ مقدمات مستحب نماز, مانند خواندن اذان و اقامه پیش از نمازهای واجب شبانه روزی . ب ـ مقدمات واجب نماز که به آنها شرایط نماز نیز می‌گویند و آنها عبارتند از:

وقت نماز

بسیاری از نمازها وقت معیّنی دارند, یعنی اگر نمازهای خود را در آن وقت معیّن خواندیم نمازمان صحیح است . و اگر پیش از وقت یا پس از وقت آن خواندیم , نمازمان باطل است . یکی از این نمازها, نمازهای واجب پنجگانهٔ یَومیه (شبانه روزی ) است که وقت آنها به این صورت است : وقت نماز صبح : از اذان صبح تا طلوع آفتاب است . وقت نماز ظهر و عصر: از اول ظهر شرعی تا مغرب شرعی است . وقت نماز مغرب و عشا: از اول مغرب شرعی تا نصف شب است . به نمازی که در وقت معیّن خودش خوانده می‌شود نماز اَدا می‌گویند; مثلاً اگر نماز صبح پس از اذان صبح و پیش از طلوع آفتاب خوانده شود, به آن , نماز ادا می‌گویند. به نمازی که در وقت معیّن خودش خوانده نمی‌شود, و به جای آن پس از وقت معیّن خودش خوانده می‌شود نماز قَضا می‌گویند; مثلاً اگر نماز صبح پیش از طلوع آفتاب خوانده نشود و به جای آن پس از طلوع آفتاب خوانده شود, به آن , نماز قضا می‌گویند. باید مواظب بود که نمازهایمان قضا نشود, یعنی هر نمازی در وقت معیّن خودش خوانده شود, ولی هرگاه نماز واجبی در وقت معیّن خودش خوانده نشد, باید قضای آن را به جا آورد.

قبله و جهت نماز

خانهٔ کعبه (یا همان خانهٔ خدا) که در (شهر) مَکّهٔ مُعَظَّمه می‌باشد, قِبله است و باید روبه روی آن نمازدخواند, ولی کسی که دور است اگر طوری بایستد که بگویند رو به قبله نماز می‌خواند کافی است ...(م 776.

مکان نمازگزار شرایط

مکان نمازگزار دارای شرایطی است . برخی از آنها عبارتند از: شرط اول : آنکه مُباح (و غیر غَصبی ) باشد (پس از: م ۸۷۷. شرط دوم : مکان نمازگزار اگر نجس است نباید به طوری تر باشد که رطوبت آن به بدن یا لباس او برسد, مگر نجاستی باشد که در نماز مَعفُوّ (= بخشوده شده ) است , ولی جایی که پیشانی را بر آن می‌گذارد اگر نجس باشد در صورتی که خشک هم باشد نماز باطل است ... (م ۹۰۰. مکان نمازگزار احکام و شرایط دیگری نیز دارد. برای دانستن آنها به رسالهٔ توضیح المسائل مرجع تقلید خود مراجعه کنید.
یادآوری
کسی که در مسجد نشسته اگر دیگری جای او را غصب کند و در آنجا نماز بخواند, بنابر احتیاط واجب باید دوباره نمازش را در محل دیگری بخواند (م 880. ... روی چیزی که ایستادن و نشستن روی آن حرام است , مانند فرش یا روزنامه‌ای که اسم خدا و آیات قرآن بر آن نوشته شده نباید نماز بخواند, ولی اگر خواند نمازش صحیح است اما مرتکب حرام شده است (م ۸۹۶. در نماز , زن (و دختر) باید عقبتر از مرد (و پسر) بایستد , و بهتر است جای سجدهٔ زن از جای ایستادن مرد کمی عقبتر باشد. بنابراین اگر زن جلوتر یا مساوی مرد بایستد نماز باطل است , و در این حکم , مَحرَم و غیرمحرم , زن و شوهر تفاوتی ندارند, نماز واجب یا مستحب فرق ندارد. (م ۹۰۱. اگر زن در کنار مرد یا جلوتر بایستد و با هم وارد نماز شوند نماز هر دو باطل است, اما اگر یکی قبلاً وارد نماز شده باشد نماز او صحیح و نماز دومی باطل است (م ۹۰۲. اگر میان مرد و زن دیوار یا پرده یا چیز دیگری باشد که یکدیگر را ببینند , یا بین آنها ده ذِراع که تقریباً پنج متر است فاصله باشد, نمازشان صحیح است (م ۹۰۳. بودن مرد با زن نامحرم در جای خلوت که دیگری نمی‌تواند به آنجا وارد شود, حرام است خو نمازشان صحیح نیست , ولی اگر یکی از آنها مشغول نماز باشد و دیگری که با او نامحرم است وارد شود, نماز او!اشکال ندارد

سایر احکام نماز

در هنگام مسافرت و طبق شرایطی , مثل آنکه سفر انسان کمتر از هشت فرسخ شرعی نباشد, باید نمازهای چهار رکعتی را به صورت دو رکعتی بخوانیم . برای دانستن شرایط نماز مسافر و احکام آن به رسالهٔ توضیح المسائل مرجع تقلید خود مراجعه کنید.
توجه
اگر در نماز ظهر یا عصر نیّت کند که چهار رکعت نماز می‌خوانم و معیّن نکند که نماز ظهر است یاعصر, نماز او باطل است. و نیز کسی که مثلاً قضای نماز ظهر بر او واجب است , اگر در وقت نماز ظهر بخواند نماز قضا یا نماز ظهر را بخواند, باید نمازی را که می‌خواند در نیّت معیّن کند (م ۹۶۶. بر مرد (و پسر) واجب است حمد و سورهٔ نماز صبح و مغرب و عشا را بلند بخواند, و بر مرد (و پسر) و زَن (و دختر) واجب است حمد و سورهٔ نماز ظهر و عصر را آهسته بخواند (م ۱۰۱۳. زن (و دختر) می‌تواند حمد و سورهٔ نماز صبح و مغرب و عشا را بلند یا آهسته بخواند, ولی اگر نامَحرَم صدایش را بشنود , بنابر احتیاط واجب باید آهسته بخواند (م ۱۰۱۵. انسان باید نماز را یاد بگیرد که غلط نخواند, و کسی که به هیچ قسم نمی‌تواند صحیح آن را یاد بگیرد, بایدهر طور که می‌تواند بخواند... (م ۱۰۱۸. بر مرد (و پسر) و زَن (و دختر) واجب است که در رکعت سوم و چهارم نماز, حمد یا تسبیحات را آهسته بخواند (م ۱۰۲۸. اگر در جایی که باید نماز را بلند خواند, (نمازگزار) عمداً آهسته بخواند, یا در جایی که باید آهسته خواند عمداً بلند بخواند, نمازش باطل است . ولی اگر از روی فراموشی یا ندانستن مسأله باشد صحیح است, و اگر در بین خواندن حمد و سوره هم بفهمد اشتباه کرده, لازم نیست (۳۰۵ مقداری را که خوانده دوباره بخواند (م ۱۰۱۶. اگر (نمازگزار) پیش از آنکه به مقدار رکوع خم شود و بدن آرام گیرد, عمداً ذکر رکوع را بگوید نمازش باطل است (م ۱۰۵۳. اگر (نمازگزار) پیش از تمام شدن ذکر واجب عمداً سر از رکوع بردارد نمازش باطل است , و اگردسَهواً (و غیر عمدی ) سر بردارد, چنانچه پیش از آنکه از حال رکوع خارج شود یادش بیاید که ذکردرکوع را تمام نکرده , باید در حال آرامی بدن دوباره ذکر را بگوید, و اگر بعد از آنکه از حال رکوع خارج شد یادش ۷یاید, نماز او صحیح است (م ۱۰۵۴. اگر پیش از آنکه پیشانی به زمین برسد و بدن آرام گیرد, (نمازگزار) عمداً ذکر سجده را بگوید, یا پیش باز تمام شدن ذکر عمداً سر از سجده بردارد, نماز باطل است (م ۱۰۷۲. اگر پیش از آنکه پیشانی به زمین برسد و بدن آرام گیرد(۳۱۸, (نمازگزار) سهواً ذکر سجده را بگوید, و پیش حاز آنکه سر از سجده بردارد بفهمد اشتباه کرده , باید دوباره در حال آرام بودن , ذکر را بگوید (م ۱۰۷۳. اگر(۳۱۹ (نمازگزار) موقعی که ذکر سجده را می‌گوید, یکی از هفت عضو را عمداً از زمین بردارد(۳۲۰, نمازخ باطل می‌شود(۳۲۱. ولی موقعی که مشغول گفتن ذکر نیست , اگر غیر پیشانی جاهای دیگر را از زمین بردارد ودوباره بگذارد اشکال ندارد (م ۱۰۷۵. باید بین پیشانیِ (نمازگزار) و آنچه بر آن سجده می‌کند, چیزی (مانند موها یا چادر, فاصله ) نباشد...(م ۱۰۸۱. در سجده ... اگر به واسطهٔ بلند بودن ناخن , سر شست به زمین نرسد, نماز باطل است ... (م ۱۰۸۳. (در نماز جماعت ,) مأموم (= کسی که پشت سر پیشنماز و امام جماعت نماز می‌خواند) باید غیر از حمد وحسوره , همه چیز نماز را خودش بخواند, ولی اگر رکعت اول یا دوم او, رکعت سوم یا چهارم امام (جماعت ) باشد,۷اید حمد و سوره را (با صدای آهسته ) بخواند (م 1482.

پوشانیدن بدن و شرایط لباس نمازگزار

۱ـ مرد (و پسر) باید در حال نماز اگرچه کسی او را نمی‌بیند, عَوْرَتَین خود را بپوشاند و بهتر است از ناف تا زانوها را هم بپوشاند (م ۷۹۳. ۲ـ موقعی که انسان قضای سجدهٔ فراموش شده یا تشهد فراموش شده را به جا می‌آورد, بلکه بنا بر احتیاط واجب در موقع سجدهٔ سَهْو هم باید خود را مثل موقع نماز بپوشاند (م ۷۹۵. ۳-لباس نمازگزار ۱ـ لباس نمازگزار شش شرط دارد: اول : آنکه پاک باشد. دوم : آنکه بنابر احتیاط واجب مُباح باشد. سوم : آنکه از اجزای مُردار نباشد. چهارم : آنکه از حیوان حرام گوشت نباشد. پنجم و ششم : آنکه اگر نمازگزار مرد (و پسر) است , لباس او ابریشم خالص و طلاباف نباشد (م ۸۰۴. برای آشنایی بیشتر با احکام و جزئیات آن به رسالهٔ توضیح المسائل مرجع تقلید خود مراجعه کنید. ۲ـ لباس نمازگزار باید پاک باشد و اگر کسی عمداً با بدن یا لباس نجس نماز بخواند, نمازش باطل است (م ۸۰۵. ۳ـ اگر (نمازگزار) نداند که بدن یا لباسش نجس است و بعد از نماز بفهمد نجس بوده , نماز او صحیح است ... (م ۸۰۸. ۴ـ اگر فراموش کند که بدن یا لباسش نجس است و در بین نماز یا بعد از آن یادش بیاید, باید نماز را دوباره بخواند و اگر وقت گذشته قضا نماید (م ۸۰۹. توجه زینت کردن به طلا مثل آویختن زنجیر طلا به سینه و انگشتر طلا به دست کردن و بستن ساعت مچی رطلا به دست برای مرد (و پسر) حرام و نماز خواندن با آنها باطل است . و احتیاط واجب آن است که ازاستعمال عینک طلا هم خودداری کند, ولی زینت کردن به طلا برای زن (و دختر) در نماز و غیر نماز اشکال ندارد (م 840).

برنامه نماز

پسران و دختران هنگامی که به حدّ بلوغ و تکلیف رسیدند, حتماً باید نمازهای واجب را بخوانند. یکی از نمازهای واجب , نمازهای پنجگانهٔ صبح , ظهر, عصر, مغرب و عِشاست که در هر شبانه روز باید خوانده شوند و به آنها نمازهای یَومیه می‌گویند. در نماز یازده چیز واجب است که به آنها واجبات نماز می‌گویند. و آنها عبارتند از: اول : نیّت . دوم : قیام , یعنی ایستادن . سوم : تَکبیرَةُ الاْحرام , یعنی گفتن (اَلله أَکْبَر) در اول نماز. چهارم : رُکوع . پنجم : سُجود. ششم : قِرائَت . هفتم : ذِکر. هشتم : تَشَهُّد. نهم : سلام . دهم : ترتیب . یازدهم : مُوالات , یعنی پی در پی بودن اجزای نماز (بدون فاصله انجام دادن کارهای نماز). برای خواندن نمازهای واجب یومیه , پس از پاک بودن بدن و لباس و مراعات مقدمات و شرایط دیگر نماز و پس از گرفتن وضو و طهارت , واجبات نماز یا همان دستور نماز را بدون فاصله و به این ترتیب انجام می‌دهیم : ۱ـ رو به قبله می‌ایستیم و به قصد قُربَت نیّت می‌کنیم , یعنی تصمیم می‌گیریم که تنها برای خشنودی خدا و انجام فرمان او نماز می‌خوانیم . البته لازم نیست نیّت را از قلب خود بگذرانیم , یا مثلاً به زبان بگوییم که چهار رکعت نماز ظهر می‌خوانم قُربَةً اِلَی الله . ۲ـ پس از نیّت , در حالی که ایستاده‌ایم و قیام کرده‌ایم , باید تَکبیرَةُ الاْحرام یعنی أَللهُ أَکْبَر را بگوییم . موقع گفتن تکبیرة الاحرام باید بدنمان آرام باشد و حرکت نکند, و مستحب است دستها را تا مقابل گوشها بالا ببریم . ۳ـ پس از گفتن تکبیرة الاحرام , در حالی که ایستاده‌ایم و بدنمان آرام است , باید سورهٔ حَمد را به این ترتیب بخوانیم :
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحیم
أَلْحَمْدُللهِ رَبِّ الْعالَمین
أَلرَّحْمنِ الرَّحیم
مالِکِ یَوْمِ الدّین
اِیّاکَ نَعْبُدُ وَاِیّاکَ نَسْتَعین
اِهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقیم
صِراطَ الَّذینَ أَنْعَمْتَ عَلَیْهِمْ , غَیْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَیْهِمْ وَلاَالضّاَلّین
۴ـ پس از خواندن سورهٔ حمد, یک سوره تمام و کامل از قرآن را می‌خوانیم , مثلاً می‌توانیم سورهٔ توحید یا همان سورهٔ اخلاص را به این ترتیب بخوانیم :
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحیم
قُلْ هُوَاللهُ أَحَدٌ
أَللهُ الصَّمَدُ
لَمْ یَلِدْ وَلَمْ یُولَدْ
وَلَمْ یَکُنْ لَهُ کُفُواً أَحَدٌ.
خواندن حمد و سوره را قِرائَت می‌گویند. ۵ـ پس از خواندن حمد و سوره , باید به رُکوع برویم , یعنی به اندازه‌ای خَم شویم که بتوانیم دستهایمان را به زانوها بگذاریم . در حال رکوع و آرام بودن بدن , یا یک بار می‌گوییم :
سُبْحانَ رَبِّیَ الْعَظیمِ وَبِحَمْدِه
و یا سه بار می‌گوییم :
سُبْحانَ اللهِ , سُبْحانَ اللهِ , سُبْحانَ الله
این جملات را ذکر رکوع می‌نامند. آن گاه پس از تمام شدن کامل ذکر رکوع , باید سر از رکوع برداریم و راست بایستیم . ۶ـ پس از ایستادن و پس از آنکه بدن آرام گرفت باید سُجود کنیم و به سجده برویم , یعنی پیشانی را برچیزهایی مانند مُهر نماز قرار می‌دهیم و کف دو دست و سر دو زانو و سر دو انگشت بزرگ پاهای خود را بر زمین می‌گذاریم . در حال سجده و آرام بودن بدن یا یک بار می‌گوییم :
سُبْحانَ رَبِّیَ الاْءَعْلی وَبِحَمْدِه
و یا سه بار می‌گوییم :
سُبْحانَ اللهِ , سُبْحانَ اللهِ , سُبْحانَ اللهِ
این جملات را ذکر سجود می‌نامند. ۷ـ آن گاه پس از تمام شدن کامل ذکر سجدهٔ اول , باید سرمان را از روی مُهر نماز برداریم و بنشینیم تا بدن آرام گیرد. پس از آن باید دوباره به سجده رویم و در حال آرام بودن بدن , همان جملات (ذکر سجود) را در سجدهٔ دوم بخوانیم . آن گاه پس از تمام شدن کامل ذکر سجدهٔ دوم , دوباره سر از مُهر نماز بر می‌داریم و می‌نشینیم تا بدن آرام گیرد. تمام این کارها یک رَکعَت حساب می‌شود, و در اینجا رکعت اول نماز به پایان می‌رسد. ۸ـ پس از دو سجده , برای خواندن رکعت دوم نماز از جایمان بلند می‌شویم و می‌ایستیم . در حال بلند شدن مستحب است بگوییم :
بِحَوْلِ اللهِ وَقُوَّتِهِ أَقُومُ وَأَقْعُدُ
۹ـ آن گاه مانند رکعت اول , دوباره حمد و سوره را می‌خوانیم و پیش از رکوع رکعت دوم , مستحب است قُنوت را انجام دهیم , یعنی دستهای خود را تا مقابل صورت بالا می‌آوریم و دعا می‌کنیم . مثلاً در قنوت می‌گوییم :
أَلّلهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ
و یا در قنوت دعا می‌کنیم :
رَبَّنا اتِنا فِی الدُّنْیا حَسَنَةً وَفِی الاْخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنا عَذابَ النّارِ
۱۰_ سپس مانند رکعت اول , به رکوع و سجود می‌رویم . پس از دو سجده می‌نشینیم .
۱۱ـ در حال نشستن و آرام بودن بدن تَشَهُّد را به این ترتیب می‌خوانیم :
أَشْهَدُ أَنْ لا اَلهَ اِلاَّاللهُ وَحْدَهُ لاشَریکَ لَه
وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ
أَلّلهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَالِ مُحَمَّدٍ
۱۲ـ اگر نمازمان مانند نماز صبح دو رکعتی باشد, پس از تشهّد و در حال نشستن و آرام بودن بدن و به این صورت سلام نماز را می‌خوانیم :
أَلسَّلامُ عَلَیْکَ أَیُّهَا النَّبِیُّ وَرَحْمَةُ اللهِ وَبَرَکاتُهُ
أَلسَّلامُ عَلَیْنا وَعَلی عِبادِاللهِ الصّالِحین
أَلسَّلامُ عَلَیْکُمْ وَرَحْمَةُ وَرَحْمَةُ اللهِ وَبَرَکاتُه
در اینجا نماز دو رکعتی تمام می‌شود.
۱۳ـ اگر نمازمان مانند نماز مغرب سه رکعتی باشد, پس از خواندن تشهدِ رکعت دوم بر می‌خیزیم و می‌ایستیم . در حال ایستادن و آرام بودن بدن و در رکعت سوم نماز, سه بار تَسبیحات اَربَعه را با صدای آهسته و به این صورت می‌خوانیم:
سُبْحانَ اللهِ وَالْحَمْدُللهِ وَلا اِلهَ اِلاَّ اللهُ وَاللهُ أَکْبَرُ
۱۴ـ سپس به رکوع و سجود می‌رویم . پس از برخاستن از دو سجدهٔ رکعت سوم می‌نشینیم . در حال نشستن ,تشهّد و سلام نماز را می‌خوانیم . در اینجا نماز سه رکعتی تمام می‌شود.
۱۵ـ اگر نمازمان مانند نماز ظهر و عصر و عشا چهار رکعتی باشد, بعد از دو سجدهٔ رکعت سوم نماز می‌نشینیم و سپس بر می‌خیزیم و می‌ایستیم . در حالی که ایستاده‌ایم , مانند رکعت سوم نماز, سه بار با صدای آهسته تسبیحات اربعه را می‌گوییم و به رکوع و سجود می‌رویم . پس از دو سجدهٔ رکعت چهارم نماز می‌نشینیم و تشهّد و سلام نماز را می‌خوانیم . در اینجا نماز چهار رکعتی تمام می‌شود.

تعداد رکعت‌های نماز

با توجه به آنچه گفته شد, دانستیم : ۱ـ نماز صبح دو رکعت است , در رکعت دوم پس از تشهّد, سلام نماز را می‌گوییم . ۲ـ نماز مغرب سه رکعت است , در رکعت سوم پس از تشهّد, سلام نماز را می‌گوییم . ۳ـ نماز ظهر و عصر و عشا چهار رکعت است , در رکعت چهارم پس از تشهّد, سلام نماز را می‌گوییم.

چیزهایی که نماز را باطل می‌کند

به چیزهایی که نماز را باطل می‌کنند و از بین می‌برند مُبطِلات نماز می‌گویند. اگر یکی از این کارها را درنمازمان انجام دهیم , باید نماز را دوباره بخوانیم . برخی از مبطلات نماز عبارتند از: اول : آنکه در بین نماز یکی از شرطهای آن از بین برود; مثلاً (نمازگزار) در بین نماز بفهمد مکانش غصبی است (پس از: م ۱۱۴۸. دوم : آنکه در بین نماز, عمداً یا سهواً یا از روی ناچاری , چیزی که وضو یا غسل را باطل می‌کند پیش آید; مثلاًبَول (= ادرار) از او بیرون آید... (پیش از: م ۱۱۴۹. سوم : از مبطلات نماز آن است که عمداً یا از روی فراموشی پشت به قبله کند, یا به طرف راست یا چپ قبله برگردد, بلکه اگر عمداً به قدری برگردد که نگویند رو به قبله است , اگرچه به طرف راست یا چپ نرسد نمازش باطل است (پیش از: م ۱۱۵۳ چهارم : از مبطلات نماز آن است که عمداً کلمه‌ای را بگوید که دارای معنا باشد, خواه یک حرف باشد یابیشتر و قصد معنا بکند نمازش باطل است , و اگر سهواً بگوید نماز باطل نمی‌شود (پس از: م ۱۱۵۳. پنجم : از مبطلات نماز خندهٔ با صدا و تَرجیع است , و بنابر احتیاط واجب خندهٔ باصدا اگرچه ترجیع نداشته باشد و عمدی باشد, و چنانچه سهواً هم با صدا بخندد به طوری که صورت نماز از بین برود نماز باطل است , ولی لبخند, نماز را باطل نمی‌کند (پیش از: م ۱۱۷۳. ششم : از مبطلات نماز شک در رکعتهای نماز دو رکعتی یا سه رکعتی یا شک در دو رکعت اول نمازهای چهار رکعتی است (پس از: م ۱۱۷۷. هفتم : از مبطلات نماز آن است که رُکن نماز را عمداً یا سهواً کم یا زیاد کند, یا چیزی را که رکن نیست عمداً کم یا زیاد نماید (پیش از: م ۱۱۷۸. پنج چیز دیگر نیز از مبطلات نماز هستند. برای دانستن آنها به رسالهٔ توضیح المسائل مرجع تقلید خود مراجعه کنید. یادآوری شکستن نماز واجب از روی اختیار حرام است, ولی برای حفظ جان و مال و جلوگیری از۳رر مالی یا بدنی مانعی ندارد (م 1181).

احکام طهارت

چیزهای نجس از دیدگاه اسلام

اسلام دین پاکیزگی است و به پاکیزگی و طَهارت سفارش بسیار کرده است , به طوری که پیامبر عزیز خدا پاکیزگی را جزء ایمان دانسته است . به همین جهت از مسلمانان خواسته شده است که همیشه پاک و پاکیزه باشند, و از چیزهای نَجِس و ناپاک به ویژه در خوردن و آشامیدن و نماز دوری کنند. چیزهای نجس و ناپاک که به آنها نجاسات می‌گویند, چند چیز هستند, از جمله : اول و دوم : بَول (ادرار) و غائط ( مَدفوعِ ) انسان و هر حیوان حرام گوشتی که خون جهنده دارد, یعنی اگر رگ آن را ببُرند خون از آن جستن می‌کند (و با فشار و سرعت بیرون می‌آید), نجس است (م ۸۷. و فَضله و (مواد زائد بدنِ ) پرندگان حرام گوشت (مانند کلاغ ) پاک است. (م ۸۸ سوم : مُردار (انسان و) حیوانی که خون جهنده دار نجس است, چه خودش مرده باشد یا برخلاف دستوری که در شرع (و دین اسلام ) مُعَیَّن شده آن را کشته باشند و ماهی چون خون جهنده ندارد, اگرچه در آب بمیرد پاک است (م ۸۹. چهارم : خون انسان و هر حیوانی که خون جهنده دارد, یعنی حیوانی که اگر رگ آن را ببُرند خون از آن جستن می‌کند نجس است . پس خون حیوانی که مانند ماهی و پشه خون جهنده ندارد پاک می‌باشد (م ۹۷. (و) خونی که (۳۵ از لای دندانها می‌آید, اگر به واسطهٔ مخلوط شدن با آب دهان از بین برود(۳۶ پاک است ,(۳۷ و فرو بردن آب دهان در این صورت اشکال ندارد (م ۱۰۴. پنجم و ششم : سگ و خوکی که در خشکی زندگی می‌کنند, حتی مو و استخوان و پنجه و ناخن و رطوبتهای آنها نجس است , ولی سگ و خوک دریایی پاک است (م ۱۰۸. هفتم : تمام بدن کافر حتی مو و ناخن و رطوبتهای او نجس است (م ۱۱۰. هشتم : شراب و هر چیزی که انسان را مست می‌کند چنانچه به خودی خود روان باشد نجس است. و); اگر مثل بَنگ و حشیش (که نوعی از مواد مخدّر است ) روان نباشد, اگرچه چیزی در آن بریزند که روان شود پاک است (م ۱۱۵.نهم : فُقّاع که از جو گرفته می‌شود و به آن آبجو می‌گویند نجس است, ولی آبی که به دستورثطبیب (و دکتر) از جو می‌گیرند و به آن ماءُ الشَّعیر می‌گویند پاک می‌باشد (م ۱۱۹. چیزهای دیگری نیز از نجاسات هستند. برای دانستن آنها به رسالهٔ توضیح المسائل مرجع تقلید خود مراجع کنید.توجه پوستهای (کم و) مختصر لب و جاهای دیگر بدن که موقع افتادنشان رسیده , اگر چه آنها را بکَنند پاک است (م ۹۴. دواجات (و داروهای ) روان و عطر و روغن و واکس و صابون که از کشورهای غیرمسلمان أمی آورند, اگر انسان یقین به نجاست آنها نداشته باشد پاک است (م 97).

آب و شرایط پاک کنندگی آن

چند چیز نجاست و ناپاکی را پاک می‌کنند که به آنها مُطَهِّرات یا پاک کننده‌ها می‌گویند. یکی از مطهّرات آب است . آب یا مُطلَق است یا مُضاف. آب مضاف آبی است که آن را از چیزی بگیرند, مثل آب هندوانه و گُلاب ; یا با چیزی مخلوط باشد, مثل آبی که به قدری با گِل و مانند آن مخلوط شود که دیگر به آن , آب نگویند (م ۱۸. غیر اینها آب مطلق است و آن بر پنج قسم است : اول : آب کُر: مقدار آبی است که اگر در ظرفی که درازا و پهنا و گودی آن هر یک سه وجب و نیم است بریزند آن ظرف را پُر کند... (م ۱۹. دوم : آب قلیل: آبی است که از زمین نجوشد و از کُر کمتر باشد (م ۲۸. سوم : آب جاری : آبی است که از منبعی جریان پیدا کند و جریان داشته باشد, مانند آب چشمه و قنات(م ۳۱. چهارم : آب باران . پنجم : آب چاه .

شرایط پاک کنندگی آب

آب با چهار شرط چیز نجس را پاک می‌کند: اول : آنکه مطلق باشد. پس آب مضاف مانند گُلاب و عرق بید چیز نجس را پاک نمی‌کند. دوم : آنکه پاک باشد. سوم : آنکه وقتی چیز نجسی را می‌شویند, آب , مضاف نشود و بو یا رنگ یا مزهٔ نجاست هم نگیرد. چهارم : آنکه بعد از آب کشیدنِ چیز نجس , عَین (و ذات و خودِ) نجاست (مانند خون ) در آن نباشد. و); پاک شدن چیز نجس با آب قلیل , یعنی آب کمتر از کر شرطهای دیگری هم دارد که بعداً گفته می‌شود (م ۱۵۳. توجه از هر چیز نجس تا عین نجاست را از آن برطرف نکنند پاک نمی‌شود, ولی اگر بو یا رنگ نجاست در آن خمانده باشد اشکال ندارد. پس اگر خون را از لباس برطرف کنند و لباس را آب بکِشند و رنگ خون در آن بماند پاک حمی باشد, اما چنانچه به واسطهٔ بو یا رنگ یقین کنند یا احتمال دهند که ذره‌های نجاست در آن چیز مانده نجس است (م ۱۷۲. آبی که عین نجاست مثل خون و بَول به آن برسد و بو یا رنگ یا مزهٔ آن را تغییر دهد, اگرچه کر یا جاری باشد نجس می‌شود... (م 55.

احکام آب قلیل

۱ـ اگر آب قلیل روی چیز نجس بریزد, یا چیز نجس به آن برسد نجس می‌شود, ولی اگر از بالا روی چیز نجس بریزد, مقداری که به آن چیز می‌رسد نجس , و هر چه بالاتر از آن است پاک می‌باشد... (م ۲۹. ۲ـ آب قلیلی که روی چیز نجس ریخته شود و از آن جدا گردد نجس است . و همچین بنابر اقوا باید از آب قلیلی هم که بعد از برطرف شدن عین نجاست برای آب کشیدن چیز نجس روی آن می‌ریزند و از آن جدا می‌شود, اجتناب کنند...(م ۳۰. ۳ـ ظرف نجس را با آب قلیل باید سه مرتبه شست, (ولی در کر و جاری یک مرتبه کافی است )... (م 154). ۴ـ ظرف نجس را با آب قلیل دو جور می‌شود آب کشید: یکی آنکه سه مرتبه پر کنند و خالی کنند; دیگر آنکه سه دفعه قدری آب در آن بریزند و در هر دفعه آب را طوری در آن بگردانند که به جاهای نجس آن برسد و بیرون بریزند. (م ۱۵۹. ۵ـ اگر بخواهند چیزی را که به بول نجس شده با آب قلیل آب بکشند, چنانچه یک مرتبه آب روی آن بریزند و از آن جدا شود, در صورتی که بول در آن چیز نمانده باشد, یک مرتبهٔ دیگر که آب روی آن بریزند پاک می‌شود. ولی در لباس و فرش و مانند اینها باید بعد از هر دفعه فشار دهند تا غُسالهٔ آن بیرون آید. و غُساله آبی است که معمولاً در وقت شستن و بعد از آن از چیزی که شسته می‌شود خود به خود یا به وسیلهٔ فشار می‌ریزد (م ۱۶۲. ۶ـ اگر جایی از بدن یا لباس را با آب قلیل آب بکشند, اطراف آنجا که متصل به آن است و معمولاً موقع آب کشیدن آنجا نجس می‌شود, در صورتی که آبی که برای پاک شدن محل نجس می‌ریزند به آن اطراف جاری شود, با پاک شدن محل نجاست پاک می‌شوند. و همچنین است اگر چیز پاکی را پهلوی چیز نجس بگذارند و روی هر دو آب بریزند. پس اگر برای آب کشیدن یک انگشت نجس , روی همهٔ انگشتها آب بزیزند و آب نجس به همهٔ آنها برسد, بعد از پاک شدن انگشت نجس , تمام انگشتها پاک می‌شود (م ۱۷۶. یادآوری اگر چیزی به غیر بول (مانند خون ) نجس شود, چنانچه بعد از برطرف کردن نجاست یک مرتبه آب خروی آن بریزند و از آن جدا شود پاک می‌گردد. و نیز اگر در دفعهٔ اولی که آب روی آن می‌ریزند نجاست آن ح برطرف شود پاک می‌شود. ولی در هر صورت لباس و مانند آن را باید فشار دهند تا غسالهٔ آن بیرون آید (م ۱۶۴. اگر ظاهر برنج و گوشت یا چیزی مانند اینها نجس شده باشد, چنانچه آن را در ظرفی بگذارند وخ سه مرتبه آب روی آن بریزند و خالی کنند پاک می‌شود و ظرف آن هم پاک می‌گردد. ولی اگر بخواهند لباس دیا چیزی را که فشار لازم دارد در ظرفی بگذارند و آب بکشند, باید در هر مرتبه که آب روی آن می‌ریزند آن را فشار دهند و ظرف را کج کند تا غساله‌ای که در آن جمع شده بیرون بریزد (م ۱۶۸.توجه غیر از آب , پاک کننده‌های دیگری مانند زمین و آفتاب هست که طبق شرایطی چیزهای نجس را پاک جمی کنند. برای آشنایی بیشتر با احکام آن به رسالهٔ توضیح المسائل مرجع تقلید خود مراجعه کنید.

راه‌های ثابت شدن نجاست

نجاست (و ناپاکیِ ) هر چیز از سه راه ثابت می‌شود: اول: آنکه خود انسان یقین کند چیزی نجس است . و اگر گمان داشته باشد چیزی نجس است , لازم نیست از آن اجتناب نماید, مگر آنکه به واسطهٔ گمان , اطمینانی که مردم عادی آن را علم (و یقین ) به حساب می‌آورند حاصل شود که در این صورت اجتناب لازم است ; بنابراین غذا خوردن در قهوه خانه‌ها و مهمانخانه‌هایی که افراد لااُبالی (و بی بند و بار) و کسانی که پاکی و نجسی را مراعات نمی‌کنند در آنها غذا می‌خورند, اگر انسان یقین نداشته باشد غذایی را که برای او آورده‌اند نجس است اشکال ندارد. دوم : آنکه کسی که چیزی در اختیار اوست بگوید آن چیز نجس است; مثلاً... (پدر یا مادر یا خواهر و یا برادر انسان ) بگوید ظرف یا چیز دیگری که در اختیار اوست نجس می‌باشد. سوم : آنکه دو مردم عادل بگویند چیزی نجس است , و نیز اگر یک نفر عادل هم بگوید چیزی نجس است , بنابر احتیاط واجب باید از آن چیز اجتناب کرد (م 125).

راه نجس شدن چیزهای پاک

۱ـ اگر چیز پاک به چیز نجس برسد و هر دو یا یکی از آنها به طوری تر باشد که تری یکی به دیگری برسد چیز پاک نجس می‌شود. و اگرتری به قدری کم باشد که به دیگری نرسد, چیزی که پاک بوده نجس نمی‌شود(م ۱۲۹. ۲ـ اگر چیز پاکی به چیز نجس برسد و انسان شک کند که هر دو یا یکی از آنها تر بوده یا نه , آن چیز پاک نجس نمی‌شود (م 130.
یادآوری
(مواد و چیزهای درهم آمیخته یا همان ) اَخلاطی که از بینی یا گلو می‌آید, اگر خون داشته باشد, جایی که ); خون دارد نجس و بقیهٔ آن پاک است . پس اگر به بیرون دهان یا بینی برسد, مقداری را که انسان یقین دارد جای نجسِ اخلاط به آن رسیده نجس است , و محلی را که شک دارد جای نجس به آن رسیده یا نه پاک می‌باشد (م ۱۳۶. احترام گذاشتن به ورق قرآن یا کاغذی که اسم خدا یا پیغمبر یا امام بر آن نوشته شده , لازم است اً(مثلاً روی آنها پا نگذاریم و روی آنها ننشینیم ) (با استفاده از: م ۱۴۴. خوردن و آشامیدن چیز نجس حرام است , و نیزخورانیدن عَین (و ذات و خودِ) نجس به اطفال (=ح کودکان ) حرام می‌باشد. ولی اگر خود طفل (= کودک ) غذای نجس را بخورد, یا با دستِ نجس , غذا را نجس کند و۳خورد, جلوگیری از او لازم نیست (م 145.

احکام آب کر و جاری

۱ـ اگر چیز نجس را زیر شیری که متصل به کر است بشویند, آبی که از آن چیز می‌ریزد اگر متصل به کر باشد و بو یا رنگ یا مزهٔ نجاست نگرفته باشد پاک است (م ۲۴. ۲ـ آب لوله‌های حمام و عمارات (= ساختمانها) که از شیرها و دوشها می‌ریزد, اگر متصل به کر باشد مثل آب جاری است (م ۳۸. ۳ـ اگر چیز نجس را در آب کر یا جاری آب بکِشند, آبی که بعد از بیرون آوردن , از آن می‌ریزد پاک است (م ۵۷. ۴ـ اگر چیز نجس را بعد از برطرف کردن عین نجاست, یک مرتبه در آب کر یا جاری فرو برند که آب به تمام جاهای نجس آن برسد پاک می‌شود. و احتیاط واجب آن است که فرش و لباس و مانند اینها را طوری فشار یا حرکت دهند که آب داخل آن خارج شود (م ۱۶۱. ۵ـ چیز نجسی که عین نجاست (مانند خون ) در آن نیست , اگر زیر شیری که متصل به کر است یک دفعه بشویند پاک می‌شود. و نیز اگر عین نجاست در آن باشد, چنانچه عین نجاست آن زیر شیر و یا به وسیلهٔ دیگری برطرف شود, و آبی که از آن چیز می‌ریزد بو یا رنگ یا مزهٔ نجاست به خود نگرفته باشد, با آب شیر پاک می‌گردد. اما اگر آبی که از آن می‌ریزد بو یا رنگ یا مزهٔ نجاست گرفته باشد, باید به قدری آب شیر روی آن بریزد تا در آبی که از آن جدا می‌شود بو یا رنگ یا مزهٔ نجاست نباشد (م 179).

احکام تخلّی

برخی از احکام تَخَلّی یعنی ادرار و مدفوع کردن عبارتند از: ۱ـ واجب است انسان وقت تخلّی و مواقع دیگر, عورت خود را از کسانی که مکلّفند, اگرچه مثل خواهر و مادر و برادر با او مَحرَم باشند, و همچنین از دیوانهٔ مُمَیِّز و بچه‌های ممیّز که خوب و بد را می‌فهمند بپوشاند... (م ۶۰. ۲ـ موقع تخلّی باید طرف جلوی بدن, مانند شکم و سینه رو به قبله و پشت به قبله نباشد(م 62. ۳ـ احتیاط واجب آن است که بچه را در وقت تخلّی رو به قبله یا پشت به قبله ننشانند, ولی اگر خود بچه بنشیند, جلوگیری از آن واجب نیست (م 66).

تطهیر مخرج ادرار و مدفوع

۱ـ مخرج بول (محل بیرون آمدن ادرار) با غیر آب پاک نمی‌شود, و اگر بعد از برطرف شدن بول یک مرتبه بشویند کافی است ... ولی کسانی که بولشان از غیر مجرای طبیعی می‌آید باید دو مرتبه بشویند, خصوصاً اگر بیرون آمدن بول از مَجرا غیرمُتَعارف (و غیر معمول ) باشد (م ۶۹. ۲ـ (محل بیرون آمدن مدفوع را می‌توان با آب شُست و) اگر مخرج غائط ( محل بیرون آمدن مدفوع ) رابا آب بشویند, باید چیزی از غائط در آن نماند, ولی باقی ماندن رنگ و بوی آن مانعی ندارد. و اگر در دفعهٔ اول طوری شسته شود که ذره‌ای از غائط در آن نماند, دوباره شستن لازم نیست (م 70.

احکام غسل و شرایط آن

۱ـ در غُسل ترتیبی باید به نیّت غسل , اول سر و گردن بعد طرف راست بعد طرف چپ بدن را بشوید. و اگر عمداً یا از روی فراموشی یا به واسطهٔ ندانستن مسأله به این ترتیب عمل نکند, غسل او باطل است (م ۳۶۲. ۲ـ نصف ناف و نصف عورت را باید با طرف راست بدن و نصف دیگر را باید با طرف چپ بشوید...(م ۳۶۳. ۳ـ برای آنکه یقین کند هر سه قسمت, یعنی سر و گردن و طرف راست و طرف چپ را کاملاً غسل داده ,باید هر قسمتی را که می‌شوید مقداری از قسمتهای دیگر را هم با آن قسمت بشوید... (م 364.
یادآوری
غیر از غسل ترتیبی غسل دیگری وجود دارد که با فرو رفتن کامل انسان در آب انجام می‌شود و به آن غسل اِرتِماسی می‌گویند. برای دانستن احکام و جزئیات آن به رسالهٔ توضیح المسائل مرجع تقلید خود مراجعه کنید.

شرایط غسل

تمام شرطهایی که برای صحیح بودن وضو گفته شد , مثل پاک بودن آب و غصبی نبودن آن , در صحیح بودن غسل هم شرط است , ولی در غسل لازم نیست بدن را از بالا به پایین بشوید. و نیز در غسل ِ ترتیبی , لازم نیست بعد از شتستن هر قسمت فوراً قسمت دیگر را بشوید, بلکه اگر بعد از شستن سر و گردن مقداری صبر کند و بعد طرف راست را بشوید و بعد از مدتی طرف چپ را بشوید, اشکال ندارد...(م ۳۸۱. توجه اگر در غسل به اندازهٔ سرِ مویی از بدن نشسته بماند, غسل باطل است , ولی شستن جاهایی از بدن که أدیده نمی‌شود, مثل توی گوش و بینی واجب نیست (م 375. در غسل باید موهای کوتاهی را که جزء بدن حساب می‌شود بشوید, و بنابر احتیاط شستن موهای :بلند هم لازم می‌باشد (م 380).

غسل‌های واجب

غسلهای واجب هفت غسل هستند. یکی از آنها ((غسل حیض)) است. غسل حیض
۱- حیض خونی است که غالبا در هر ماه چند روزی از رحم زنها خارج می‌شود, و زن را در موقع دیدن خون حیض حائض می‌گویند. (پس از: م ۴۳۴) ۲- خون حیض در بیشتر اوقات غلیظ و گرم و رنگ آن سرخ مایل به سیاهی یا سرخ تیره است و با فشار و کمی سوزش بیرون می‌آید (م ۴۳۵) ۳- مدت حیض کمتر از سه روز و بیشتر از ده روز نمی‌شود, و اگر مختصری هم از سه روز کمتر باشد حیض نیست (م ۴۴۱) ۴- باید سه روز اول حیض پست سر هم باشد, پس اگر مثلا دو روز خون ببیند و یک روز پاک شود و دوباره یک روز خون ببیند حیض نیست (م 442)
توجه
هنگامی که خون حیض بیرون می‌آید, دختر و یا زن در حالت ((رِگ²ل)) یا ((عادت ماهانه)) و یا ((پِریود)) به سر می‌برد. پس از آنکه دختران از عادت ماهانه و خون حیض پاک شدند, باید برای کارهایی مانند نماز که نیاز به طهارت و پاکیزگی داند غسل کنند و وضو هم بگیرند. نمازهای یومیه‌ای که زن در حال حیض نخوانده قضا ندارد, ولی روزه‌های واجب را باید قضا نماید (م 469).

چیزهایی که بر حائض حرام است

چند چیز بر حائض حرام است. برخی از آن‌ها عبارتند از: اول: رساندن جایی از بدن به خط قرآن یا به اسم خدا و اسامی مبارکه پیامبران و امامان علیهم السلام که بنابر احتیاط واجب حکم اسم خدا را دارد. دوم: رفتن در مسجد الحرام (در مکه) و مسجد پیغمبر صلی الله علی و اله (در مدینه) اگر چه از یک در داخل و از در دیگر خارج شود. سوم: توقف در مساجد دیگر, ولی اگر از یک در داخل و از در دیگر خارج شود, یا برای برداشتن چیزی برود مانعی ندارد. و احتیاط واجب آن است که در حرم امامان هم توقف نکند. چهارم: گذاشتن چیزی در مسجد. پنجم: خواندن سوره‌ای که سجده واجب دارد و آن چهار سوره است: اول: سوره سی و دوم قرآن (الم تنزیل (=الف, لام, میم, تنزیل یا همان سوره سجده)). دوم: سوره چهل و یکی (حم سجده (=حائ, میم, سجده یا همان سوره فصلت)). سوم: سوره پنجاه و سوم (و النجم (یا همان سوره نجم)). و اگر یک حرف از این چهار سوره را هم بخواند حرام است. ششم: عبادتهایی که مانند نماز باید با وضو یا غسل یا تیمم به جا آورده شود, ولی به جا آوردن عبادتهایی که وضو و غسل و تیمم برای آن‌ها لازم نیست, مانند نماز میت مانعی ندارد (م ۳۵۶ و ۴۵۱). برای دانستن موارد دیگر به رسالهئ توضیح المسائل مرجع تقلید خود مراجعه کنید.

احکام روزه

برنامه روزه ۱ـ روزه آن است که انسان برای انجام فرمان خداوند عالَم از اذان صبح تا مغرب از چیزهایی که روزه را باطل می‌کند و شرح آن بعداً گفته می‌شود خودداری نماید (م ۱۶۲۶. ۲ـ لازم نیست که انسان نیّت روزه را از قلب خود بگذراند یا مثلاً بگوید فردا را روزه می‌گیرم , بلکه همین قدر که برای انجام فرمان خداوند عالَم از اذان صبح تا مغرب کاری که روزه را باطل می‌کند انجام ندهد کافی است . (و) برای اینکه یقین کند تمام این مدت را روزه بوده , باید مقداری پیش از اذان صبح و مقداری هم پس از مغرب از انجام کاری که روزه را باطل می‌کند خودداری نماید (م 1627.
۳ـ قضا و کفّارهٔ روزه اگر (کسی ) روزهٔ رمضان را عمداً نگیرد, باید قَضای آن را به جا آورد, و برای هر روز (کَفّاره بدهد یعنی ) دو ماه روزه بگیرد, یا به شصت فقیر طعام (= گندم و جو و مانند اینها) بدهد, یا یک بنده (= برده ) آزاد کند. و چنانچه تا رمضان آینده قضای آن روزه را به جا نیاورد, برای هر روز نیز دادن یک مُدّ طعام (= تقریباً ۷۵۰گرم گندم و جو و مانند اینها) لازم است (م 1776.
یادآوری
برای آشنایی بیشتر با احکام قضا و کفّارهٔ روزه به رسالهٔ توضیح المسائل مرجع تقلید خود مراجعه کنید. والسلام
التماس دعا

چیزهایی که روزه راباطل می‌کند

به چیزهایی که روزه را باطل می‌کنند و از بین می‌برند مُبطِلات روزه می‌گویند. نُه چیز روزه را باطل می‌کنند. برخی از آنها عبارتند از: ۱ـ خوردن و آشامیدن . ۲ـ دروغ بستن به خدا و پیغمبر و جانشینان پیغمبر (مانند امامان ). ۳ـ رساندن غبار غلیظ به حلق . ۴ـ فرو بردن تمام سر در آب. ۵ـ قی کردن (= اِستِفراغ کردن ) (م ۱۶۴۵. چهار چیز دیگر نیز روزه را باطل می‌کنند. برای دانستن آنها به رسالهٔ توضیح المسائل مرجع تقلید خود مراجعه کنید.
توجه
اگر روزه دار سهواً (نه عَمْداً) چیزی بخورد یا بیاشامد, روزه اش باطل نمی‌شود (م ۱۶۴۷. فرو بردن آب دهان اگرچه به واسطهٔ خیال کردن ترشی و مانند آن در دهان جمع شده باشد, روزه را باطل نمی‌کند (م ۱۶۵۲. انسان نمی‌تواند به خاطر ضعف روزه اش را بخورد, ولی اگر ضعف او به قدری است که معمولاًنمی شود آن را تحمّل کرد, خوردن روزه اشکال ندارد (م ۱۶۵۵. باید روزه دار از استعمال آمپولی که به جای غذا به کار می‌رود خودداری کند, ولی تزریق آمپولی که عضو را بی حس می‌کند یا به جای دوا استعمال می‌شود اشکال ندارد (م ۱۶۴۸. ... با فرو بردن بقایای (= باقیمانده‌های ) غذایی که از بین دندانها بیرون می‌آید, روزه باطل می‌شود (م ۱۶۴۶. اگر موقعی که (روزه دار) مشغول غذا خوردن است بفهمد صبح شده باید لقمه را از دهان بیرون آورد, وخ چنانچه عمداً فرود بَرَد روزه اش باطل است و به دستوری که بعداً گفته خواهد شد, کَفّاره هم بر او واجب می‌شود(م ۱۶۴۹. فرو بردن اَخلاط (= خِلطهای ) سر و سینه تا به فضای دهان نرسیده اشکال ندارد, ولی اگر داخل فضای پ دهان شود, احتیاط واجب آن است که (روزه دار) آن را فرو نبرد (م ۱۶۵۳. اگر انسان عمداً و از روی اختیار کاری که روزه را باطل می‌کند انجام دهد روزهٔ او باطل می‌شود, و چنانچه از>روی عمد نباشد اشکال ندارد... (م 1720).

معانی واژه‌ها و اصطلاحات فقهی

۱ـ فَتْوا: دستور و نظر و رأی قطعی مجتهد و مرجع تقلید در احکام و مسائل شرعی است که مقلّدان او باید به آن عمل کنند, و نمی‌توانند در آن مسأله به فتوای مرجع تقلید دیگری عمل کنند. ۲ـ اِحتیاط, بنابر احتیاط: روشی که رعایت آن در احکام و مسائل شرعی موجب احاطهٔ کامل و اطمینان انسان برای رسیدن به واقع است . اگر در مسأله‌ای مرجع تقلید پیش از احتیاط یا پس از آن , فتوایی نداده باشد, آن احتیاط به معنای احتیاط واجب و در غیر این صورت , احتیاط مستحب است . ۳ـ احتیاط واجب , احتیاط وُجوبی : امری طبق احتیاط است که مجتهد و مرجع تقلید همراه آن فتوا نداده است . در چنین مسائل و مواردی مقلّدان وی می‌توانند به نظر مرجع تقلید خود که احتیاط واجب دارد عمل کنند, و یا می‌توانند فقط در همان مسأله به فتوای مرجع تقلید دیگری که اعلم از دیگران است عمل کنند. ۴ـ احتیاط مستحب , احتیاط استحبابی : امری طبق احتیاط و غیر از فتوای مجتهد و مرجع تقلید است . بدین جهت رعایت آن الزامی نیست , ولی دارای ثواب و پاداش است . در چنین مسائل و مواردی مقلّدان وی نمی‌توانند به نظر مرجع تقلید دیگری عمل کنند. ۵ـ اَحوَط, بنابر احوط: امری نزدیکتر به احتیاط و انجام آن دارای ثواب است . ۶ـ بنابر اَقْوا, اقوا این است : نظر قویتر و فتوای مرجع تقلید این است و باید به آن عمل کرد. ۷ـ خالی از قُوَّت نیست : فتوای مرجع تقلید این است و باید به آن عمل کرد (مگر اینکه در ضمن مسأله , قرینه و نشانه‌ای بر غیر این معنا باشد). ۸ـ خالی از وَجْه نیست : فتوای مرجع تقلید این است و باید به آن عمل کرد (مگر اینکه در ضمن مسأله , قرینه ونشانه‌ای بر غیر این معنا باشد). ۹ـ بعید نیست : دور از حقیقت و واقعیت نیست ; فتوای مرجع تقلید این است و باید به آن عمل کرد (مگر اینکه در ضمن مسأله , قرینه و نشانه‌ای بر غیر این معنا باشد). ۱۰ـ ظاهراً, ظاهر این است : فتوای مرجع تقلید این است و باید به آن عمل کرد (مگر اینکه در ضمن مسأله ,+قرینه و نشانه‌ای بر غیر این معنا باشد). ۱۱ـ بنابر اَظهَر, اظهر این است : ظاهرتر این است . ۱۲ـ محل تَأَمُّل است , محل اِشکال است : مانند احتیاط واجب است . بنابراین اگر جایز بودن چیزی محل تأمّل ۵ا محل اشکال بود, احتیاط واجب در ترک آن چیز است . ۱۳ـ قصد ورود: کاری را به قصد اینکه در شرع مقدس اسلام این چنین وارد شده است انجام دادن . ۱۴ـ اطمینان شخصی : اطمینانی که برای شخص خود انسان به دست می‌آید. ۱۵ـ اطمینان نوعی : اطمینانی که برای نوع انسانها به دست می‌آید.

پانویس

بازگشت به کتب معروف عبادی