فرهنگ مصادیق:اتلاف کیفری
نویسنده: علیرضا فجری
کلمات کلیدی: اتلاف، اتلاف کیفری، اتلاف عمدی، تجاوز عمدی به مال غیر، تخریب، احراق، سوزاندن
مقدمه
اتلاف در لغت مصدر باب افعال از ریشه تلف به معنای تلف کردن، نابود کردن و از بین بردن است[۱].
در اصطلاح به معنای تجاوز عمدی به مال غیر به صورت تخریب، سوزاندن یا تباه کردن میباشد[۲].
بدون تردید در عصر حاضر احترام به مالکیت خصوصی و عمومی، به عنوان یکی از ارزشهای پذیرفته شده در جامعه قلمداد میشود که حمایت از آن طبق قانون اساسی و مبانی فقهی و قوانین جزایی لازم است.
بر این مبنا در نظام حقوقی، چنانچه شخصی مال متعلق به غیر را به طور کلی یا جزیی از بین برده و یا موجب ضرر و زیان آن گردد، اعم از این که تلف ناشی از عمل عمدی و آگاهانه باشد و یا به علت سهل انگاری و مسامحه و یا غیر آن، باید آن را جبران نماید[۳].
ادله اعتبار این ضمان علاوه بر آیات قرآن کریم نظیر " فَمَنِ اعْتَدَى عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدَى عَلَيْكُمْ" هر کسی به شما تعدی کرد، شما هم همان گونه به او تعدی کنید؛ که تلف کردن اموال و منافع و حقوق دیگران بدون اجازه آنان، یکی از مصادیق تعدی است[۴]. و احادیث فراوان و بنای عقلا ست، زیرا عقلا شخصی را که موجب تلف شدن مال دیگری شود را ضامن میدانند[۵].
جایگاه اصلی قاعده اتلاف
جایگاه اصلی بحث اتلاف حقوق مدنی است که بر اساس قاعده اتلاف حکم به جبران خسارت میشود. در اتلاف مدنی، شخص نه قصد فعل داشته و نه عمد در انجام؛ لذا اگر شخصی در خواب نیز به اموال دیگران خسارت وارد کند ضامن اتلاف خواهد بود[۶].
در برخی موارد شخصی که مرتکب تلف میشود، دارای قصد مجرمانه بوده و با علم به موضوع و تعلق مال به دیگری، از روی عمد، مال دیگری را تلف میکند.
در این گونه موارد که سوء نیت مرتکب احراز میگردد، به جهت آن که اموال و به تبع آن زندگی دیگران به مخاطره افتاده و همچنین به منظور تضمین حرمت اموال دیگران و نظم و مصلحت عمومی، این نوع تلف از نوع کیفری به حساب آمده و شخص تلف کننده مجازات میشود تا بار دیگر خیال تعدی و تجاوز به مال دیگران را در سر نپرواند[۷].
مواد قانونی اتلاف کیفری
از آن جا که جایگاه اصلی اتلاف حقوق مدنی است، لذا قانون گذار در بیشتر موارد به جای استفاده از واژه اتلاف، واژههای تخریب و احراق ( سوزانیدن ) را استفاده نموده است، هرچند که اگر عنوان اتلاف و معیوب کردن را بر میگزید از جهاتی بهتر به نظر میآمد چرا که همه جرایم مذکور در این رابطه را فرا میگرفت. قانون گذار فرانسه نیز همین عنوان کلی را اتخاذ نموده است[۸].
مصادیق این جرم که توسط قانون گذار جرم انگاری گردیده است، در یک فصل و یا حتی یک قانون جمع آوری نشده است؛ به همین رو، تعدادی از مواد قانونی و یا قانونهایی که این جرم در آنها پیش بینی شده است را ذکر مینماییم.
۱. اتلاف عمدی در قانون مجازات اسلامی
الف) اتلاف و تخریب و سوزاندن اموال و اسناد متعلق به اشخاص؛ مواد ۶۷۵، ۶۷۷، ۶۸۰، ۶۸۱ و ۶۸۳ تا ۶۸۶
ب) تخریب اموال تاریخی، فرهنگی و مذهبی ۵۵۸، ۵۶۰ و ۵۶۴
ج) اتلاف و سوزاندن و تخریب اموال و اسناد دولتی ۵۴۳ تا ۵۴۶ و 682
د) تخریب وسایل، تأسیسات و اموال مورد استفاده عمومی ۶۸۷ و 688
۲. اتلاف عمدی در سایر قوانین
الف) قانون مجازات جرایم نیروهای مسلح (فصل نهم)
ب) قانون مجازات اخلال گران در تأسیسات آب، برق، گاز و مخابرات کشور
ج) قانون حفظ و حمایت از منابع طبیعی و ذخایر جنگلی
د) قانون راجع به مجازات اخلال گران در صنایع نفت
ه) قانون کیفر بزههای راه آهن
و) قانون الحاق موادی به قانون نحوه حفظ آثار و یادگارهای حضرت امام خمینی
ز) قانون اراضی و مستحدثات ساحلی
پانویس
- ↑ معلوف، لویس؛ المنجد فی اللغه، بیروت، دار المشرق، 1376، چ 33، ماده تلف
- ↑ لنگرودی، محمد جعفر جعفری؛ مبسوط در ترمینولوژی حقوق، تهران، انتشارات گنج دانش، 1381،چاپ دوم، 100
- ↑ نجفی، شیخ محمد حسن؛ جواهر الکلام، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1981 م، ج 37 ، 46
- ↑ سوره بقره، 194
- ↑ ولیدی، محمد صالح؛ حقوق جزای اختصاصی در تفصیل قواعد تخریب اموال و اتلاف عمدی اسناد، تهران، نشر داد، 1376، چاپ اول، 17.
- ↑ معاونت آموزش قوه قضائیه؛ گزیدهای از پایان نامههای علمی در زمینه حقوق جزای اختصاصی، تهران، انتشارات جاودانه، 1387، چاپ اول، ج 1، 252.
- ↑ ایمانی، عباس؛ فرهنگ اصطلاحات حقوق کیفری، تهران، نشر آریان، 1382، چ اول، واژه خسارت کیفری.
- ↑ زراعت، عباس؛ شرح قانون مجازات اسلامی، تهران، انتشارات ققنوس، 1382، چ اول، ج 3،118.
