فرهنگ مصادیق:ابراهیم و استغفار برای کافر
پرسش
چـگونه ابراهیم به عمویش آزر وعده استغفار داد و طبق آیات قرآن مجید به این وعده وفا کرد، با این که آزر هرگز ایمان نیاورد و در صف مشرکان و بت پرستان بود و استغفار برای چنین کسانی ممنوع است؟
پاسخ
در سوره مریم آیه ۴۷ میفرماید: «قَالَ سَلَامٌ عَلَيْكَ سَأَسْتَغْفِرُ لَكَ رَبِّي إِنَّهُ كَانَ بِي حَفِيًّا»؛ ابراهیم به عمو (یا ناپدری خود که او را پدر میخواند) گفت تو را سلامت باد به زودی از پروردگارم برای تو آمرزش خواهم خواست. زیرا او بر من مهربان است.
به طور کلی باید دانست که در فرهنگ قرآن همه انسانها نیازمند وساطت و شفاعت اولیاء خاص خداوند هستند و به صرف تکیه بر ایمان و عمل خود معلوم نیست که اهل نجات باشند، زیرا ایمان و عمل صالح پروندهای است که نیازمند امضاء اولیاء مخلص و برگزیدهٔ خدا مانند ابراهیم است.
برای همین حضرت ابراهیم به عموی خود وعدهٔ استغفار میدهد. و این وعده در زمانی است که فقط با عموی خود بحث میکرده و او را دلسوزانه ارشاد میکرده است و هنوز به سراغ بتها برای نابودی آنها نرفته است.
این آیه نشان میدهد که حضرت ابراهیم به مقام و مرتبه خود در نزد خداوند و لطف خدا نسبت به او و نیز نقش خود در بین انسانها علم و آگاهی و یقین دارد. برای همین میگوید او نسبت به من حفی و مهربان است.
در سوره توبه آیه ۱۱۴ میفرماید: «وَمَا كَانَ اسْتِغْفَارُ إِبْرَاهِيمَ لِأَبِيهِ إِلَّا عَنْ مَوْعِدَةٍ وَعَدَهَا إِيَّاهُ فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ أَنَّهُ عَدُوٌّ لِلَّهِ تَبَرَّأَ مِنْهُ إِنَّ إِبْرَاهِيمَ لَأَوَّاهٌ حَلِيمٌ؛ استغفار ابراهیم برای پدرش (عمو یش) جز به خاطر وعدهای که به او داده بود نبود. اما وقتی که برای ابراهیم معلوم شد که او دشمن خداست از او تبری و بیزاری جست. ابراهیم به راستی بندهای دلسوز و بردبار است.
این آیه به روشنی مشخص میکند که استغفار ابراهیم برای عمویش به این جهت بوده است که او را دشمن خدا نمیدانسته و پس از این که دشمنی او مشخص شد از وعده خود صرف نظر کرده و از او تبری و بیزاری جسته است.
پس نتیجه این که اگر حضرت ابراهیم برای عمویش استغفار میکرده تا وقتی بوده که او را دشمن خدا نمیدانسته اما بعد از مشخص شدن این دشمنی دیگر برای او استغفار نکرده و تبری جسته.
