فرهنگ مصادیق:آیا قصاص درست اجرا میشود؟
حکم قتل عمد اعدام است و اولیای دم برای اجرای حکم میبایست دیه پرداخت کنند
سوال: چرا قاتل نباید دیه پرداخت کند ؟ و اگر دیه پرداخت کند آزاد میشود.
مگر طبق اصل قصاص ، نفس در برابر نفس، چشم در برابر چشم و الی آخر .... نیست؟
یکی از دوستانم در یک نزاع خیابانی بقتل رسید وبرای قصاص قاتل بواسطه نداشتن پول کافی خانواده مقتول ، قاتل سالها در حبس بود.
آنچه برایم جای سوال است اینست که در این ماجرا خانواده مقتول علاوه بر فرزندشان مبلغ هنگفتی پول از دست دادند آنهم پس از سالها و آن بیچاره قاتل پس از این همه سال که بارها و بارها مرد و زنده شد خلاصه قصاص شد و فقط در مقابل جانی که گرفته یود جان هم داد ولی خانواده مقتول هم جان و هم مال؟؟؟؟؟؟
نکته کلی در باب قصاص آن است که اولیاء دم حق قصاص داشته و به تعبیری خون در برابر خون است. لذا خداوند در قرآن میفرماید"... جان در مقابل جان، و چشم در مقابل چشم، و بینی در برابر بینی، و گوش در مقابل گوش، و دندان در برابر دندان میباشد و هر زخمی، قصاص دارد و اگر کسی آن را ببخشد (و از قصاص، صرف نظر کند)، کفاره (گناهان) او محسوب میشود و هر کس به احکامی که خدا نازل کرده حکم نکند، ستمگر است"[۱] اما در صورت رضایت اولیاء دم به عدم قصاص، دیه از قاتل گرفته میشود.
اما خداوند در آیات دیگر مقدار دیه برخی از افراد را تعیین کرده است مثلاً در سوره بقره میفرماید"یَأَیهَّا الَّذِینَ ءَامَنُواْ کُتِبَ عَلَیْکُمُ الْقِصَاصُ فیِ الْقَتْلیَ الحُرُّ بِالحُرِّ وَ الْعَبْدُ بِالْعَبْدِ وَ الْأُنثیَ بِالْأُنثیَ ..."[۲]ای افرادی که ایمان آوردهاید! حکم قصاص در مورد کشتگان، بر شما نوشته شده است: آزاد در برابر آزاد، و برده در برابر برده، و زن در برابر زن..." حال تعبیر "زن در برابر زن" بدان معناست که اگر مرد بخواهد در برابر زن مقتول قرار گرفته و قصاص شود، خانواده مقتول(زن) باید نیمی از دیه را پرداخت نمایند.[۳]
بنابراین به نظر میآید در مسئله اشاره شده در سوال، از آنجا که خانواده مقتول توان پرداخت چنین وجهی را نداشتند، حکم قصاص قاتل مرد تاخیر افتاده و مدتی زندانی شده تا خانواده مقتول بتوانند این پول را تهیه نمایند و بعد تهیه و دادن این پول، قاتل مرد قصاص شد.
اما اگر در فلسفه این حکم سوال شود یعنی چرا دیه زن، نصف مرد است و خانواده زن مجبور است برای قصاص نیمی از دیه را به مرد پرداخت نماید؟ باید گفت:
در نظر دین اسلام و قرآن کریم ارزش و مقام ذاتی زن و مرد تفاوتی ندارد. یکسان میباشد. تنها ملاک فضیلت و برتری هر کس تقوا و ارزشهای معنوی او میباشد [۴]. لذا این نکته قطعی است که در نظر دینی هیچ تفاوتی از نظر ارزش ذاتی و توانائیهای معنوی و کسب فضائل بین زن و مرد نیست.
اما در خصوص تفاوت هائی که در برخی از احکام مانند دیه بین زن و مرد وجود دارد، ریشهای دیگر دارد که بخش عمده آن به تفاوتهای فیزیکی زن و مرد و نقش آفرینی هر کدام در جامعه و عرصه اجتماع میباشد.دیه در اسلام بر معیار ارزش معنوی مقتول نیست، بلکه مربوط به مرتبه بدن انسان است.
لذا دیه یک انسان بی سواد با دیه یک انسان عالم یک اندازه است. همین طور دیه یک مرد با تقوا، با دیه یک مرد بی تقوا. بنا بر این جهات معنوی از قبیل علم، تقوا و سیادت تأثیری در مقدار و کم و زیادی دیه ندارد.[۵]
در واقع دیه، بهای ارزش اقتصادی مقتول یا مجروح است. اگر فرد آسیب دیده و یا مقتول مرد باشد، دیه او بیشتر است، به جهت تواناییها و وظائف سنگینی که بر عهده او بوده و فعلا بر اثر قتل و یا نقص عضو به جا مانده است. اگر مقتول زن باشد، دیه او کمتر است به جهت تفاوت نقش اقتصادی اعضاء بدن او. اما این تفاوت است، نه تبعیض. بین تفاوت و تبعیض بسیار فرق است. کارگری که از توان کاری بیشتری بهرهمند است، تفاوت دارد با کارگری که ضعیف است و توانایی کارهای سنگین را ندارد. مزد آنان فرق میکند. اگر کارفرما یک کارگر قوی و یک کارگر ناتوان را به طور مساوی مزد بدهد، به حق کارگر قوی ظلم کرده و این کار بی عدالتی فاحش است. اگر خداوند متعال دیه مرد و زن را به طور مساوی قرار میداد، با عدالت سازگار نبود. لذابه صورت کلی ملاک تعیین امور مالی، به میزان خسارتی است که ممکن است به خانواده با از دست رفتن فرد، ایجاد شود و طبیعی است این میزان با از دست رفتن مرد به عنوان نان آور خانه، بیشتر است.
البته این واقعیت قابل کتمان نیست که برخی از زنان امروزه در جامعه همپای مردان تلاش میکنند و نان آور خانواده محسوب میشوند. اما قانون دیه مانند سایر قوانین ناظر به غالب افراد است. چون غالبا مسئولیت اداره خانواده به عهده مردان است، در دیه زن و مرد، نقش مرد و زن در تامین اقتصاد و معاش خانواده منظور شده و به لحاظ غالب افراد که مردان موظف به تامین هزینه زندگی هستند، دیه زن نصف دیه مرد قرار داده شده و خانواده مقتول زن میبایست نیمی از دیه را به عنوان جبران خسارت، به خانواده مرد پرداخت نمایند.
البته توجه داشته باشید در دیه زن و مرد تفاوت در صورتی اعمال میشود که میزان جرم از مقیاس ثلث یک دیه کامل بالاتر برود، اما در جراحتها و صدمات جسمی که بر زن وارد میآید، اگر صدمه در حد ثلث دیه کامل باشد، دیه این نوع صدمات بین زن و مرد مساوی خواهد بود. [۶] در مواردی که دیه مربوط به زن از جهت نقص عضو او میباشد (همانند مثال دختری که در حادثهای یک عضو خود را از دست میدهد) در غالب موارد تفاوتی بین زن و مرد وجود ندارد.
