فرهنگ مصادیق:آیا رهن کامل صحیح و شرعی است؟
نویسنده: سمیرا باقری
محتویات
رهن
«وَإِنْ كُنْتُمْ عَلَى سَفَرٍ وَلَمْ تَجِدُوا كَاتِبًا فَرِهَانٌ مَقْبُوضَةٌ» «و اگر در سفر بودید و نودسندهای نیافتید، پس گرویی بستانید.» (سوره بقره، آیه۲۸۳) میان عدهای از مردم، نوعی معامله به نام (رهن خانه با اجاره) متداول است، به این صورت که یکی از دو طرف معامله، پولی را به دیگری قرض میدهد و درمقابل، دیگری خانه خود را با قیمتی کمتر به او اجاره میدهد.
بدون شک حلال بودن درآمد، شرعی بودن تجارت، و معامله با صداقت، ما را به سمت دینداری، ایمان کامل و راسخ، عبادت صحیح و آبرومند رهنمود میسازد. روزی حلال، نماز و نیایشِ ما را ارزشمند میکند.
اجاره
هرگاه شخصی منفعت چیزی را ملک دیگری کند، و در مقابل آن چیزی بگیرد، به این عمل اجاره میگویند. شریعت اجاره را برای سهولت و راحتی مردم حلال دانسته است؛ زیرا همه نمیتوانند صاحب هرجنسی شوند.
شرایط اجاره
چیزی که اجاره داده میشود باید شرایطی داشته باشد از جمله:
۱. معین باشد، یعنی اگر بگوید که یکی از اتاقýهای این خانه را به تو اجاره میدهم، صحیح نیست.
۲. مستأجر باید آن را ببیند یا اینکه طوری خصوصیات آن گفته شود که معلوم باشد.
۳. با استفاده از آن اصل مال از بین نرود، پس اجاره دادن چیزی که فاسد شدنی است مثل انواع خوراکیها، صحیح نیست.
برخی احکام اجاره
۱. باید مدت استفاده از مال معین شده باشد. مثلاً بگوید یکسال یا یک ماه به تو اجاره میدهم.
۲. اگر صاحب مال چیزی را که اجاره داده تحویل دهد، اگرچه مستأجر تحویل نگیرد یا تحویل بگیرد ولی تا آخر مدت
اجاره از آن استفاده نکند، باید اجاره بها را بپردازد.
۳. اگر فرد خانه یا دکانی را اجاره کند و صاحب ملک شرط کند که فقط خودش از آن استفاده کند، مستأجر نمیتواند آن را به دیگری اجاره دهد.
۴. در اجاره منزل و مانند آن، پرداخت ودیعه برای کم کردن اجاره، اگر کم کردن اجاره به حساب ودیعه موجر باشد، حکم ربا را دارد. [۱]
بدون شک حلال بودن درآمد، شرعی بودن تجارت، و معامله با صداقت، ما را به سمت دینداری، ایمان کامل و راسخ، عبادت صحیح و آبرومند رهنمود میسازد. پس اگر در جزئیات مسائل شرعی طبق شرع عمل کنیم، هم دنیا و هم آخرت را حفظ نمودیم. روزی حلال، نماز و نیایشِ ما را ارزشمند میکند. رهن و اجاره نوعی ربا است و این نوع اجاره، شرعاً جایز نیست
رهن
رهن در لغت به معنای ثبات و دوام و حبس آمده است؛ و در اصطلاح، تعاریف علما از این کلمه متفاوت است. عدهای میگویند: رهن یعنی گرو گذاشتن مال به جهت وثیقه نزد طلبکار تا چنانچه او نتواند در موعد مقرر حق خود را از بدهکار پس بگیرد، آن مال گرو گذاشته شده را به عنوان حق خود بردارد. عدهای معتقدند که واژه رهن در شرع مفهوم ویژهای پیدا نکرده بلکه در همان معنای لغوی خود بکار رفته است.
در مجموع رهن وثیقه بدهی است یعنی بدهکار مقداری از مال خود را نزد طلبکار بگذارد تا اگر طلب او را نداد از آن مال طلب خود را بدست آورد. عنوان رهن بابی مستقل در فقه است. به گروگذار «راهن» و به گروگیرنده «مرتهن» و به آن مال «مرهون» یا «رهن» نیز میگویند.[۲]
رهن و اجاره شرعی و صحیح
بدون شک حلال بودن درآمد، شرعی بودن تجارت، و معامله با صداقت، ما را به سمت دینداری، ایمان کامل و راسخ، عبادت صحیح و آبرومند رهنمود میسازد. پس اگر در جزئیات مسائل شرعی طبق شرع عمل کنیم، هم دنیا و هم آخرت را حفظ نمودیم. روزی حلال، نماز و نیایشِ ما را ارزشمند میکند. رهن و اجاره نوعی ربا است و این نوع اجاره، شرعاً جایز نیست. [۳]
در صورتی جایز میشود که موارد زیر در نظر گرفته شود:
۱. آنچه به عنوان رهن منزل یا مغازه به مالک پرداخت میشود، هرچند رهن نیست ولی اگر اجاره به مبلغ کمتر از قیمت متداول باشد و در ضمن اجاره شرط شود که پولی به صاحب منزل یا مغازه به عنوان ودیعه یا قرض داده شود اشکال ندارد.
۲. مالک ضمن اجاره نباید شرط کند چنانچه مبلغی به عنوان قرض یا ودیعه به او داده شود، مقداری از اجاره بها را کم میکند، چرا که این ربا و حرام است.[۴]
رهن کامل
در این نوع اجاره، مستأجر مبلغ بالایی را نزد مالک، رهن میگذارد و صاحب ملک، ملکش را در اختیار مستأجر قرار میدهد تا مالک از منفعت پول، و مستأجر از منفعت خانه یا مغازه استفاده کنند و عملاً مبلغی برای اجاره پرداخت نمیگردد. این نوع اجاره نیز مانند رهن و اجاره، غیر شرعی است و هر دو در گناه ربا شریک اند مگر در صورتیکه ضمن عقد قرارداد پول به عنوان قرض رد و بدل گردد در اینصورت است که معامله شرعی است و ربا نمیباشد و حلال است.
در مجموع رهن وثیقه بدهی است یعنی بدهکار مقداری از مال خود را نزد طلبکار بگذارد تا اگر طلب او را نداد از آن مال طلب خود را بدست آورد. عنوان رهن بابی مستقل در فقه است. به گروگذار «راهن» و به گروگیرنده «مرتهن» و به آن مال «مرهون» یا «رهن» نیز میگویند
آیا رهن کامل منزل اشکال شرعی دارد؟
اگر ما خانه را با هر قیمتی در ضمن عقد اجاره به صورت قرض الحسنه و هر ماه نیز مقداری به عنوان اجاره (هرچند ناچیز) اجاره دهیم مشکلی ندارد؟ قرض دادن مشروط به اجاره باشد، و اگر اجاره به شرط قرض اشکال دارد؟
آیه الله خامنهای دام ظله: اگر خانه به مبلغی اجاره شود و در ضمن عقد اجاره شرط گردد که مستأجر مبلغی را به صاحبخانه قرض دهد در صورتی که اجاره به مبلغ متعارف باشد اشکال ندارد؛ و رهن کامل صحیح نیست.
آیه الله وحید خراسانی دام ظله : چنانچه عقد اجاره انجام گیرد و در ضمن عقد اجاره با مبلغ معین و زمان معین موجر و مستأجر شرط کند که مبلغی را به او قرض دهد اشکالی ندارد ولی قرض به شرط اجاره ربا و حرام است.
آیه الله سیستانی دام ظله: آنچه فعلاً بعنوان رهن در میان مردم معروف است در واقع رهن نیست، بـلـکـه پـولـی رابه صاحب خانه قرض می دهد و در مقابل از سکنای خانه استفاده میکند، و این کـار اگـر بـدون اجاره باشد ربا و حرام است و حق ندارد در خانه زندگی کند و اگر با اجاره باشد پس اگر قرض دادن مشروط به اجاره باشد باز هم حرام است، و اگر اجاره به شرط قرض باشد به احتیاط واجب جایز نیست. و در مورد احتیاط مذکور میتواند به فقیه دیگری مراجعه کند.[۵]
فهرست منابع
بخش احکام اسلامی تبیان
آموزش فقه محمدحسین فلاح زاده.
سایت نبوی.
سایت طلبه پاسخگو.
ویکی پدیا.
