فرهنگ مصادیق:آیات مربوط به خوردن گوشت حرام به هنگام اضطرار
سوال
آیاتی که میگوید به اندازة رفع گرسنگی از گوشت حرام بخورید کدامند، توضیح دهید؟
پاسخ
خداوند متعال برای زندگی فردی و اجتماعی بشر قوانینی را وضع کرده است، از جملة آنها، قوانین و احکامی است که برای خوردنیها و آشامیدنیها، در آیات و روایات بدان تصریح شده است که کدام خوردنی و آشامیدنی حلال و کدام حرام است.
در برخی موارد میبینیم که حکم به حرمت خوردن و آشامیدن چیزی آمده است امّا این قانون و دستور در حال اضطرار، استثناء شده است، بدین معنا که خداوند برای انسان مضطر و ناچار از خوردن گوشت حرام، که مواجه با خطر از دست دادن جان است، جایز دانسته که، به اندازه نیازش که او را از این خطر دور نگهدارد، استفاده کند. اکنون به آیات مربوط به آن اشاره میشود:
۱- إِنَّمَا حَرَّمَ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةَ وَالدَّمَ وَلَحْمَ الْخِنْزِيرِ وَمَا أُهِلَّ بِهِ لِغَيْرِ اللَّهِ فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ بَاغٍ وَلَا عَادٍ فَلَا إِثْمَ عَلَيْهِ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ، خداوند تنها گوشت مردار، خون، گوشت خوک، و آنچه را نام غیر خدا به هنگام ذبح بر آن گفته میشود حرام کرده است [ولی] آن کسی که مجبور شود -در صورتی که ستمگر و متجاوز نباشد- گناهی بر او نیست (میتواند برای حفظ جان خود در مواقع ضرورت از آن بخورد)، خداوند آمرزنده و مهربان است[۱].
۲- حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةُ وَالدَّمُ وَلَحْمُ الْخِنْزِيرِ وَمَا أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ وَالْمُنْخَنِقَةُ وَالْمَوْقُوذَةُ وَالْمُتَرَدِّيَةُ وَالنَّطِيحَةُ وَمَا أَكَلَ السَّبُعُ إِلَّا مَا ذَكَّيْتُمْ وَمَا ذُبِحَ عَلَى النُّصُبِ وَأَنْ تَسْتَقْسِمُوا بِالْأَزْلَامِ ذَلِكُمْ فِسْقٌ... فَمَنِ اضْطُرَّ فِي مَخْمَصَةٍ غَيْرَ مُتَجَانِفٍ لِإِثْمٍ فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ، گوشت مردار و خون و گوشت خوک و حیواناتی که به غیر نام خدا ذبح شوند و حیواناتی که خفه شده و به زجر کشته شده و آنها که بر اثر پرت شدن از بلندی بمیرند و آنها که به ضرب شاخ حیوان دیگری مرده باشند و باقی ماندة صید حیوان درنده، مگر آنکه [به موقع به آن حیوان برسید] و آن را سر ببرید، و حیواناتی که روی بتها(یادر برابرآنها) ذبح میشوند، همه بر شما حرام شده است و هم چنین قسمت کردن گوشت حیوان به وسیله چوبههای تیر مخصوص بخت آزمایی، تمام این اعمال فسق و گناه است.... امّا آنها که در حال گرسنگی دستشان به غذای دیگری نرسد و متمایل به گناه نباشند [مانعی ندارد که از گوشتهای ممنوع بخورند] خداوند آمرزنده و مهربان است[۲].
۳- وَمَا لَكُمْ أَلَّا تَأْكُلُوا مِمَّا ذُكِرَ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ وَقَدْ فَصَّلَ لَكُمْ مَا حَرَّمَ عَلَيْكُمْ إِلَّا مَا اضْطُرِرْتُمْ إِلَيْهِ...، چرا از چیزهایی (گوشتهایی) که نام خدا بر آنها برده شده نمیخورید؟ در حالیکه [خداوند] آنچه را بر شما حرام بوده بیان کرده است مگر اینکه ناچار باشید (که در این صورت خوردن، از گوشت آن حیوانات جایز است)[۳].
۴- قُلْ لَا أَجِدُ فِي مَا أُوحِيَ إِلَيَّ مُحَرَّمًا عَلَى طَاعِمٍ يَطْعَمُهُ إِلَّا أَنْ يَكُونَ مَيْتَةً أَوْ دَمًا مَسْفُوحًا أَوْ لَحْمَ خِنْزِيرٍ فَإِنَّهُ رِجْسٌ أَوْ فِسْقًا أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ بَاغٍ وَلَا عَادٍ فَإِنَّ رَبَّكَ غَفُورٌ رَحِيمٌ، بگو: در آنچه به من وحی شده هیچ غذای حرامی نمییابم به جز اینکه مردار باشد یا خونی که از بدن حیوان بیرون ریخته یا گوشت خوک -که اینها پلیدند- یا حیوانی که به گناه هنگام سربریدن نام غیر خدا بر آن برده شده است، امّا کسی که مضطر [به خوردن محرمات] شود بی آنکه خواهان لذت باشد و یا زیاده روی کند [گناهی بر او نیست] زیرا پروردگارت آمرزنده و مهربان است[۴].
۵- إِنَّمَا حَرَّمَ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةَ وَالدَّمَ وَلَحْمَ الْخِنْزِيرِ وَمَا أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ بَاغٍ وَلَا عَادٍ فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ، خداوند تنها مردار، خون، گوشت خوک و آنچه را با نام غیر خدا سر بریدهاند بر شما حرام کرده است امّا کسانی که ناچار شوند در حالیکه تجاوز و تعدّی از حدّ ننمایند[خدا آنها را میبخشد چرا که] خداوند آمرزنده و مهربان است[۵].
