فرهنگ مصادیق:آفات زبان
من به نوبه خودم از رؤسای آموزش و پرورش مناطقی که تشریف آوردند تشکر کنم دستتان درد نکند. خسته نباشید ان شاء اللَّه باز هم با شما کار داریم و در این اول مهر همکاریتان را ادامه بدهید.
بحث ما اگر چه به آموزش و پرورش ارتباطی ندارد ولی یک بحث تربیتی است. یک سری چیزها خیلی آسان است ولی وقتی فکر میکنیم میبینیم خیلی مهم است. فیض کاشانی در کتاب محجه البیضاء بحثی دارد بنام آفات اللسان(گناهان زبان)، ایشان در آنجا بیست گناه را نقل میکند.
یکی از علمای قم کتابی را نوشتهاند فکر کردند و این بیست گناه را سی تا کردند. یکی از علمای اصفهان کتابی نوشتهاند این ۳۰ تا را ۱۹۰ تا کردهاند و میشود گفت به نحوی بیشتر گناهان به زبان مربوط میشود. ما حرف زدن برایمان خیلی آسان است.
کافر نجس است اگر بگوید «أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّه» پاک میشود. با حرف زدن پاک نجس میشود مسلمان اگر یکی از ضروریات دین را منکر بشود، کافر میشود.
با حرف زدن، حرام به حلال تبدیل میشود دختر و پسر به هم حرامند صیغه شان را که خواندی حلال میشوند.
با حرف زدن آدم میتواند جهنم را به بهشت تبدیل کند. گناهکار با گفتن حرف استغفار، توبه میکند و نجات پیدا میکند. مهر، قهر میشود قهر، مهر میشود.
خدا میداند که چقدر اختلافات زناشویی است که ریشه اش را جستجو کنید میگوید مادر شوهرم یک کلمه گفت میخواهم ببینم این را به چه کسی گفت میخواهم انتقام بگیرم.
گاهی به خطر یک کلمه جنگهای خانمان سوز یا فتنههای گروهی حزبی پیش میآید.
مسأله زبان خیلی مهم است. قرآن میگوید: گاهی حرف زدن از پول دادن بهتر است: «قَوْلٌ مَعْرُوفٌ وَمَغْفِرَةٌ خَيْرٌ مِنْ صَدَقَةٍ يَتْبَعُهَا أَذًى» بقره/۲۶۳ اگر میخواهی کمک کنی بعد منت بگذاری نمیخواهد کمک کنی . سلام گرم بکنی از پول دادن بهتر است. و متأسفانه ما خیلی بد حرف میزنیم.
چگونه حرف بزنیم؟ معمولیترین بحثهاست اما سختترین کارهاست دهها آیه در این زمینه داریم. اگر میخواهیم در جامعه خوبیها زیاد شود تشویق کنید مرحبا احسنت آفرین بگویید.
میخواهید یک نفر را بشکنید با حرف میشود شکست. میتوان با حرف زدن شخصیت یک نفر را بالا برد و یا یک نفر را کوبید. با یک کلمه حرف از نظر حقوقی میتواند به حبس ابد برود. مثلاً در فقه اسلامی اگر کسی دستور داد بکش به نا حق، قاتل را باید کشت دستور دهنده را باید تا آخر عمر زندانی کرد.
با یک کلمه اسلام با یک کلمه کفر با یک کلمه بهشت با یک کلمه جهنم.
آخر این زبان بر خلاف همه عضوهاست اول که درد ندارد غیر از راه رفتن است قشنگی ندارد خرج ندارد هر زمان میشود در تاریکی چشم نمیتواند گناه کند اما زبان میتواند. هر جا که باشد.
با هر عضوی که بخواهی گناه کنی یک شرط میخواهد مثلاً جا باشد پول باشد مکان باشد روشنایی باشد وسیله باشد تنها چیزی که هیچ خرج و زمانی ندارد گناه با زبان است.
و ما چقدر راحت حرف میزنیم، بر عکس بیشترین عبادت هم توسط زبان است . حالا ما بعد از این میخواهیم وارد بحث گناهان زبان بشویم.
یک مقداری در این زمینه صحبت کنیم.
آفات زبان
۱- یکی از گناهان زبان بی دلیل حرف زدن است. «وَلَا تَقْفُ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ» اسراء/۳۶ قرآن میگوید چیزی را که نمی دانی نگو.
از پزشک سوال میکنند بگوید نفهمیدم نمیدانم. «إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَإِنْ هُمْ إِلَّا يَخْرُصُونَ» انعام/ ۱۱۶. یک مشت آدمها علم ندارند همینطور الکی میگویند.
قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص: «مَنْ أَفْتَی النَّاسَ بِغَیْرِ عِلْمٍ لَعَنَتْهُ مَلَائِکَهُ السَّمَاءِ وَ الْأَرْض»(المحاسن، ج ۱، ص ۲۰۵) اگر کسی که اطلاعات ندارد آخوندی که مجتهد نیست، فتوا بدهد، تمام فرشتههای زمین و آسمان نفرین میکنند. پس حرف زدن بدون علم یکی از گناهان است.
۲- یکی از گناهان بزرگ ما گناه مسخره است همه همدیگر را مسخره میکنند آنهایی که تربیت نشدند خیال میکنند چون کلاس پنجم هستند میتوانند کلاس دومیها را مسخره کنند دانشجو میتواند دبیرستانی را مسخره کنند یا تاجر کاسب را و پدر. . . .
هر گناهی آدم بکند و یک مرتبه استغفار کند خدا میبخشد بعضی از گناهان است که خدا با استغفار نمیبخشد اگر رسول اکرم استغفار کند خدا میبخشد. اما اگر کسی مؤمنی را مسخره کند و رسول اکرم هم هفتاد بار استغفار کند باز هم خدا این گناه را نمیبخشد. «لَا يَسْخَرْ قَوْمٌ مِنْ قَوْمٍ» حجرات/۱۱ مسخره نکنید.
قرآن میگوید: ریشه مسخره این است که تو خودت را بهتر می دانی. شاید آن کسی را که مسخره میکنی بهتر از تو باشد.
«وَلَا نِسَاءٌ مِنْ نِسَاءٍ» حجرات/۱۱ خانمها همدیگر را مسخره نکنید. گاهی یک کسی بلد نیست حرف بزند ما میخندیم خوب نمیتواند حرف بزند حالا مگر چی شده؟
حضرت زینب(س) فرمود: شام از کربلا به من بدتر گذشت چون کربلا خون بود شام مسخره بود.
روزی که پیغمبر مکه را گرفت همه را بخشید اما فرمود چهار نفر را اعدام کنند چرا؟ فرمود این چهار نفر مرا(دین و مقدسات مرا) مسخره میکردند.
مسخره گناهی است پیغمبر در روز عفو عمومی بت پرست را بخشید اما مسخره کن را نبخشید. ماشینش قشنگ است میرسد به یک ماشین غیر قشنگ، متلک میگوید.
قرآن میگوید: «ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لَا يَعْقِلُونَ» مائده/۵۸ آدمی که مسخره میکند عقل ندارد. اگر در یک جایی دیدید آیت الهی و نشانههای توحید دارند مسخره میشوند آنجا ننشینید حق نشستن در آن جلسه را ندارید گر چه آن جا جلسه مهمی باشد در این جلسه به مرد خدا ولی خدا. . . توهین شده است و نشستن در اینجا ممنوع است.
«إِذَا سَمِعْتُمْ آيَاتِ اللَّهِ يُكْفَرُ بِهَا وَيُسْتَهْزَأُ بِهَا» نساء/۱۴۰ گر شنیدید در جایی به آیات خدا و خدا مردان توهین میشود نشستن در آنجا ممنوع است.
امام حسین در کربلا با شمشیر قیام کرد و مخالفین او هم با شمشیر قیام کردند. پنج نفر در کربلا به امام حسین متلک میگفتند آن وقت امام حسین این پنج نفر را نفرین کرد و آنها همانجا افتادند. یعنی امام حسین جلوی شمشیر دشمن میرفت جلوی نیش نمیرفت پشت خیمه امام حسین گودی کنده شده بود و داخل اینها هیزم بود که اگر دشمن خواست به خیمهها حمله کند اینها را آتش بزند تا دشمن نتواند به خیمه نزدیک شود.
یکی از طرفداران یزید به امام حسین گفت: حسین عجله داری برای آتش جهنم، فردا میروی زود آتش روشن کردی مثل اینکه دلتنگ جهنم شدهای امام حسین همانجا نفرینش کرد و او آنجا در همان گودال افتاد.
خدا همهٔ ما را بیامرزد خدا میداند چقدر ما نیش زدهایم. «وَيْلٌ لِكُلِّ هُمَزَةٍ لُمَزَةٍ» همزه/۱ وای به آنهایی که نیش میزنند کفشش پاره بود لبخند زدی کیفش پاره بود لبخند زدی. . . .
حالا شما فکر کن ببین چقدر از این لبخندها در عمرمان زدیم.
بحث امشب ما خیلی ساده ولی خیلی مشکل است.
علامه طباطبایی به دوستش گفته بود اگر از من عیبی دیدی به من تذکر بده. در نجف اشرف سر درس نشسته بودند استاد درس میداد طلاب نشسته بودند یکی از طلاب لبخندی زد فوری آن یکی دوستش به او گفت چرا لبخند زدی. نمیشود صاف به هر کسی خندید.
پول برای جبهه جمع میکردند پولهای کلان کلان. یک کسی چند تا دانه خرما آورد گفت این را هم من برای جبهه میدهم تا دیدند چند تا خرما آورده برای کمک به جبهه زدند زیر خنده.
«الَّذِينَ يَلْمِزُونَ الْمُطَّوِّعِينَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ فِي الصَّدَقَاتِ» توبه/۷۹ بخاطر اینکه پولش کم بود خندید یک گونی پول آورده بودند خدمت امام رضا یک پیرزنی هم دو سه فلس فرستاده بود.
امام رضا ع فرمود گونی پول را نمیخواهم همان دو سه فلس را بدهید.
به امیرالمومین گفتند: خیلی خودت را به دردسر میاندازی خیلی زحمت میکشی چقدر خودت را خسته میکنی. حضرت فرمود: واللَّه قسم که نمیدانم حتی یکی از کارهایم قبول شده است یا نه. دوباره تکرار کرد. در یک حدیث یک سطری تا حالا ندیده بودم حضرت علی(ع) دو بار قسم بخورد آخر قسم خوردن آنها با ما فرق میکند.
در یک ماجرا به امام صادق(ع) گفتند: قسم بخور و الا باید ۴۰۰ هزار درهم بدهی گفت ۴۰۰ هزار درهم را میدهم اما قسم راست هم نمیخورم چه برسد به قسم دروغ. قسم اولیاء خدا بار دارد و خرج دارد و زود به زود خرج نمیکنند.
حتی زناکار را شلاق بزن اما مسخره اش نکن. حق نداری به او توهین کنی حتی نگو بدبخت اگر این پسر رفته روی پشت بام کبوتربازی کند نگو خاک توی سرت اگر آن عشقی که توی کله او هست توی کله تو هم بود تو هم کبوتربازی میکردی.
این گرفتار شده که معتاد شده است. این گرفتار شده که گناهکار شده است. گرفتار را نصیحت بکنید متجاوز را شلاق بزنید ولی نیش به او نزنید. گاهی کتک کاریها فراموش میشود اما نیش زبان فراموش نمیشود. باید مواظب باشیم کسی را مسخره نکنیم.
ابوذر غفاری به یک مردی گفت: «یَا ابْنَ السَّوْدَاءِ»(الزهد، ص ۶۰) برو مادرت سیاه است پیغمبر خیلی ناراحت شد. گفت ابوذر تو چه گفتی؟ ابوذر گفت ببخشید اشتباه کردم. آن صحابی بزرگ صورتش را روی خاک گذاشت و آنقدر صورتش را به خاک مالید که پیغمبر گفت بخشیدمت. خود سازی میکردند.
مگر راحت میشود که آدم به زنش نیش بزند. گاهی مادر دخترش را لت و پار میکند بخصوص جلوی مهمانها و این دختر رنگ عوض میکند و جلوی مهمانها نمیتواند به مادر حرفی بزند این مادر هم میبیند موقعیت خوبی است دختر عفت نشان میدهد و مادر به رگبار میبندد. خدا مادرها را بیامرزد خدا پدرها را بیامزد.
۳- جدال و جر و بحث: قرآن میگوید: شیطان به دوستان خودش وحی میکند که جر و بحث کنیدو میگوید که بنشینید تا بحث را کشش بدهیم.
امام رضا(ع) به عبدالعظیم حسنی فرمود: به یاران من بگو که جر و بحث سر چیزهای بیخود نکنند. «وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يُجَادِلُ فِي اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ» حج/۸ و۳ در دو جای قرآن میفرماید که بعضی از مردم عمرشان را در جر و بحث میگذرانند.
یک آیه داریم که میگوید: «سَيَقُولُونَ ثَلَاثَةٌ رَابِعُهُمْ كَلْبُهُمْ» کهف/۲۲ قرآن انتقاد میکند و میگوید بجای اینکه بنشینند و بگویند این اصحاب کهف چه کراماتی و چه مردانگی ای داشتند بجای اینکه هدف اینها را دنبال کنند، مثل اینکه استاد دارد درس میدهد شاگردان بگویند استاد چند کیلوست؟ و سر وزن استاد چونه بزنند بابا مگه معلم کیلویی است یا متری است. حدیث داریم روز قیامت نوار عمر برویتان باز میشود: ساعتهایی که دری بری گفتید آه و حسرتی دارید که غیر قابل وصف است.
گاهی وقتها عمر چنان تلف میشود. خانم میخواهد ماست بیاورد سر سفره بیست دقیقه میشود از این ترب گل درست میکند و نعناع را شکل گل لاله میکند بابا یک دقیقه دیگر این به هم میخورد مگه تو عمرت را باد آورده است بنشین و یک صفحه مطالعه کن.
عمرتان را حرام نکنید. روایت است که در روز قیامت سؤال میکنند که لحظات عمرتان را چه کردید این کشاورزها چند تا چاه می کَنند و زیر چاهها را به هم وصل میکنند و میشود قنات بعد این آب را به مزرعه میرسانند. کشاورز باید مراقبت کند که آب قنات به مزرعه برود و آب هدر نرود. اگر آب هدر برود چیزی از آن به مزرعه نمیرسد.
شما خیلی از این چاهها دارید. پدر مادر کتاب استاد اخیراً هم در جمهوری اسلامی نفت و دلارمان زیاد شده است. عزتمان بالا رفته است اسیرهایمان آزاد شد نفتمان گران شد دشمنان ما تسلیم شدند حیف نیست این جوانی این عمر را تلف میکنی.
۴- یکی از گناهان زبان اظهار فقراست . قرآن میگوید: «يَحْسَبُهُمُ الْجَاهِلُ أَغْنِيَاءَ مِنَ التَّعَفُّفِ» بقره/۲۷۳ مؤمن جوری زندگی کند که خیال کنند که او غنی است. اظهار عجز پهلوی غیر خدا نکنید.
۵- یکی از گناهان زبان افشاگری است. حالا اگر شما بگویید حقوق ما کم است مگر کسی به شما پول میدهد. پس بهتر است که نگویید.
افشاگری نابجا: البته افشاگری دو جور است یک وقت جامعه در خطر است یک راننده مست پشت فرمان است اینجا باید افشا کرد. آهای مردم راننده مست است، سوار نشوید یک وقت نه من برای اینکه رقیبم را زمین بزنم آبروی او را میبرم.
۶- یکی از گناهان زبان بد حرف زدن است قرآن میگوید: «وَقُولُوا لِلنَّاسِ حُسْنًا» بقره/83.
معلم اگر خواست شاگردش خوب درس بخواند باید او را مؤدب صدا بزند. قرآن وقتی با ما حرف میزند میگوید: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا»
قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع: «أجملوا فی الخطاب تسمعوا جمیل الجواب»(غررالحکم، ص ۴۳۶) مودب حرف بزنید تا خوب جواب بشنوید.
قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع: «سوء المنطق یزری بالقدر و یفسد الأخوه»(غررالحکم، ص ۲۲۳) بد حرف زدن برادری را از بین میبرد و قدر منزلت انسان را کم میکند و کینه به وجود میآورد.
ما در کلاسهای نهضت سواد آموزی یک وقت میبینیم که یک خانم نیامد وقتی بررسی میکنی میگوید آموزشیار وقتی خواست حاضر و غایب کند به او گفت فاطمه خانم به من گفت فاطمه خالی گاهی برخوردها و تبعیضها مشکل آفرین است.
امام سجاد(ع) میگوید توفیق بده مرا که جوری خودم را تربیت کنم که هر کسی غیبتم را میکند من تعریفش را بکنم. این روح بزرگ است.
قرآن میگوید علامت مؤمن این است که وقتی نیش به او میزنی او به تو جواب خوب میدهد. نگو: کلوخ انداز را پاداش سنگ است.
انتقام نگیریم.
۷- نقالی یکی از گناهان است فخرفروشی یکی دیگر از گناهان زبان است(من آنم که رستم بُوَد پهلوان)
«وَ بِیَدِکَ لَا بِیَدِ غَیْرِکَ زِیَادَتِی وَ نَقْصِی وَ نَفْعِی وَ ضُرِّی»(إقبال الأعمال، ص ۶۸۵) در مناجات شعبانیه میگویید خدا عزت و ذلت من دست توست. پس افتخار نکنید.
امام میگوید: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع: «لا حمق أعظم من الفخر»(غررالحکم، ص ۳۱۱) چقدر احمق است کسی که پز بدهد. حماقتی بالاتر از پز دادن نیست. آقا پارچه را ۱۰۰ تومن خریده است میگوید ۲۰۰ تومن. ماشین من خانه من. . . .
«لَوْ نَشَاءُ لَقُلْنَا مِثْلَ هَذَا» انفال/۳۲ ما هم اگر میخواستیم میتوانستیم مثل همین آیات را بیاوریم. مردم به پیامبر لاف میزدند.
آدم با زبان حسنات خودش را آتش میزند و گناه زبان گناهی است که آدم بدون خرج بدون هزینه در تاریکی در روشنایی در شب، روز، کوچک، تنهایی، جامعه و. . . . میتواند انجام دهد.
زبان کوچک، ولی خطرناک است.
امیدوارم که خدا موفقتان کند و شما فرهنگیها هم قدر خودتان را بدانید.
تمام مردم، زمین دارند و باغ دارند آموزش و پرورش هم مغز نسل نو دارد حقوقتان کم است ولی قدر شغلتان را بدانید.
امسال آموزش و پرورش آستین بالا زده است راجع به نماز در مدارس همت کند.
ان شاءاللَّه در انتخابات خبرگان شرکت میکنیم چون ۱- شرکت کنیم امام راضی است ۲- شرکت نکنیم آمریکا راضی است و بعد هم اگر اختلاف نظر دیدیم برویم ببینیم مقام معظم رهبری چه میگوید حرف را از او بگیریم.
آزادی اسرا شیرین است قیمت نفت شیرین است عزت جهانی هم شیرین است این شیرینیها را خراب نکنیم. جوری در انتخابات شرکت کنیم که آمریکا ناراحت و اسیران شاد شوند.
«والسلام علیکم و رحمه الله و برکاته»
