فرهنگ مصادیق:آثار و برکات وضو گرفتن

آثار و برکات وضو گرفتن

مقدمه

کی از اعمال واجب عبادی، نماز است و مقدمه آن وضو. وضو، یعنی شستن صورت و دو دست و مسح پا با شرایط خاص که خود نوعی عبادت محسوب می‌شود؛ عبادتی که از سویی موجب تقرب انسان به خدا و کمال معنوی وی می‌شود و از سوی دیگر از نظر بهداشتی و درمانی اثرات مفیدی بر محیط اجتماعی و فردی زندگی افراد دارد.
خداوند در قرآن نسبت به عمل عبادی وضو می‌فرماید: «یا أَیّهَا الَّذِینَ آمَنواْ إِذَا قمْتمْ إِلَی الصَّلاهِ فاغْسِلواْ وجوهَکمْ وَأَیْدِیَکمْ إِلَی الْمَرَافِقِ وَامْسَحواْ بِرووسِکمْ وَأَرْجلَکمْ إِلَی الْکَعْبَینِ»؛ «ای کسانی که ایمان آورده‌اید چون به [عزم] نماز برخیزید صورت و دستهایتان را تا آرنج بشویید و سر و پاهای خودتان را تا برآمدگی پیشین [هر دو پا] مسح کنید».
وضو همانند دیگر اعمال عبادی تعیین شده در اسلام دارای فلسفه و حکمت‌های معنوی، علمی و بهداشتی است که به برخی از آن‌ها اشاره می‌کنیم.
در قرآن، نظافت امری است تحت نظام و ضابطه؛ به طوری که فرد مسلمان خود را ملزم می‌داند به عنوان یک واجب شرعی آن را در هر حال و به طور مستمر رعایت کند

حکمت‌های وضو در روایات

در حدیثی از امام رضا (علیه السلام). درباره حکمت وضو آمده است: «برای این است که بنده در مقابل پروردگار خود پاکیزه باشد و قابل مذاکره و مکالمه گردد و اطاعت امر مولی نموده، از کثافات و نجاسات محترز و پاک گردد و کسالت تن او بر طرف شود و خواب از چشم او بیرون رود؛ تا این مطلب به پاکی قلب او در مقابل عظمت خالق منتهی شود و سبب وجوب شستن صورت و دست‌ها و مسح سر و پاها، آن است که این اعضا در نماز بیشتر به کار می‌آید؛ زیرا نمازگزار با صورت، سجده و خضوع می‌کند و با دست خود حاجات خویش را عرضه می‌کند و با سر خویش در حالت نماز رو به قبله می‌نماید و با پاهایش، قیام و قعود نماز را انجام می‌دهد.»
در روایتی از رسول خدا (صلی الله علیه و آله). نیز درباره حکمت‌های وضو آمده است: «وضو گرفتن، یعنی شستن صورت و دست‌ها و مسح سر و پاها؛ شستن صورت، یعنی خدایا هر گناهی که با این صورت انجام دادم، آن را شستشو می‌کنم که با صورت پاک به جانب تو عبادت کنم و با پیشانی پاک سر بر خاک بگذارم. شستن دست‌ها در وضو یعنی خدایا از گناه دست شستم و گناهانی را که با دستم مرتکب شده‌ام، با شستن دست، آن را تطهیر می‌کنم. مسح سر در وضو، یعنی خدایا از هر خیال باطل و هوس خام که در سر پروراندم، سرم را تطهیر می‌کنم و آن خیال‌های باطل را از سر به دور می‌افکنم. مسح پا، یعنی خدایا من از جای بد رفتن پا می‌کشم و این پا را از هر گناهی که با آن انجام داده‌ام، تطهیر می‌کنم. اگر کسی بخواهد نام مبارک حق تعالی را بر زبان آورد، باید دهان را تطهیر کند. مگر می‌شود با دهان ناشسته، انسان نام خدا را ببرد؟ باید دهان را با آب مضمضه کند و بشوید».

نظام مند کردن نظافت شخصی

برخی از پزشکان معتقدند: شاید بتوان گفت نظافت و پاکیزگی نزد برخی افراد مسئله‌ای ذوقی و شخصی است و یا به وضع اقتصادی فرد یا دولت بستگی داشته باشد. اما در قرآن، نظافت امری است تحت نظام و ضابطه؛ به طوری که فرد مسلمان خود را ملزم می‌داند به عنوان یک واجب شرعی آن را در هر حال و به طور مستمر رعایت کند.

آثار وضو در بهداشت انسان

برخی پزشکان معتقدند: اگر دست آوردهای علمی جدید را درباره بهداشت پوست مورد مطالعه قرار دهیم، به عمق اهمیت تشریع وضو و طهارت در قرآن پی خواهیم برد. بهداشت پوست در درجه اول بر نظافت و شستشوی بدن به ویژه قسمت‌های باز آن متمرکز است. نظافت مستمر پوست برای باز ماندن سوراخ‌های غدد عرقی و چربی، امری حیاتی است؛ به طوری که لازم می‌شود هر فرد روزانه حداقل سه بار دست و صورت و گردن خود را بشوید.
درباره فواید بهداشتی وضو نیز نوشته‌اند: پیش گیری از ابتلا به بیماری‌های گوارشی که به دلیل آلودگی دست‌ها عارض می‌شوند. مهم‌ترین این بیماری‌ها، بیماری‌های عفونی (مثل وبا، تیفوئید، التهابات معوی[معدوی]، مسمومیت‌های غذایی). معروفند. ثأثیر مثبت بر فعالیت دستگاه گردش خون و نشاط یافتن شخص به دلیل تحریک اعصاب و ماساژ اعضای بدن، زدودن آلودگی‌های بدن و فراهم شدن شرایط مساعد برای فعالیت پوست.
یکی از صاحب نظران می‌نویسد: وضوی اسلامی عیناً همان خاصیت ماساژ(ماساژ سوئدی که همان مالش بدن است و تمام اعصاب را به کار می‌اندازد). را به نحو اتم حاوی می‌باشد؛ زیرا وقتی روی سطح اعضای وضو آب سرد رسید و محل آن سرد شد، قهرا جریان خون به آن سمت شدت می‌یابد تا درجه ۳۷ از حرارت طبیعی بدن را حفظ کرده و حرارت از دست رفته اعضای وضو را به حال طبیعی برساند. دستگاه گردش خون به فعالیت سریع مشغول می‌شود و در نتیجه نشاط و سلامتی و تعدیل در دستگاه دوران خون که مهم‌ترین جهازات بدن است، به وجود آید و بهداشت بدن را تأمین می‌نماید.

بهداشت روانی

تجربه نشان داده است و از نظر علمی نیز ثابت شده که وضو باعث طهارت و نورانیت باطن انسان می‌شود و با ایجاد حالتی معنوی در انسان سبب نشاط و شادابی روح می‌گردد و چون با قصد قربت و برای خدا انجام می‌شود، اثر تربیتی دارد؛ هم چنین تماس آب با پوست بدن در تعادل اعصاب سمپاتیک و پاراسمپاتیک موثر است.
هنگام وضو، با تحریک داخل دهان، صورت، ساعدها، کف دست، جلوی سر و روی پاها، قسمت اعظم قشر حسی نیز تحریک شده و سطح هوشیاری بالا می‌رود؛ در حالی که چیزی فقط حدود ۲۰ درصد از سطح بدن مرطوب شده است و اگر شخص به جای وضو، کل بدن خود(یعنی ۵ برابر مساحت وضو). را می‌شست، چیز زیادی برای تحریک ناشی از وضو افزوده نمی‌شد؛ به عبارت دیگر اگر برنامه وضوی فعلی نبود و مناطق دیگری از بدن شسته می‌شد، چنین اثری به دست نمی‌آمد

بهداشت گوارشی

عوامل عفونی مختلف اعم از باکتری، ویروس و انگل‌ها می‌توانند باعث ابتلای انسان به انواع بیماری‌های گوارشی شوند. یکی از راه‌های مهم بسیاری از بیماری‌های عفونی، مدفوعی دهانی است که به عبارتی ساده، عوامل عفونی و آلودگی‌ها پس از اجابت مزاج، روی دست باقی مانده و از طریق غذا خوردن وارد بدن شده و ایجاد بیماری می‌کنند.
بنابراین جهت پیش گیری از ابتلا به بسیاری از بیماری‌های گوارشی ضروری است دست و صورت انسان که غالباً در معرض آلودگی‌ها و میکروب‌های مختلف می‌باشند، در روز به واسطه وضو چند بار شسته شوند.
امروزه در تمام ممالک یکی از اولین اصول بهداشتی که جهت مقابله با عفونت‌های گوارشی به افراد آموزش داده می‌شود، نظافت دست‌ها پس از اجابت مزاج و قبل از غذا خوردن است که مقارن شدن اوقات نماز با وعده‌های معمولی غذایی (صبح، ظهر، شب). و یا سحر و افطار در ماه مبارک رمضان، سبب می‌شود شخص نمازگزار موقع وضو گرفتن دست‌ها را شسته و هر گونه عامل بیماری زا را از دست‌های خود دور سازد و راه ورود میکروب‌ها را قطع کند.

وضو از نظر فیزیولوژی سیستم عصبی

طبق کشفیات جدید در نوروفیزیولوژی (فیزیولوژی سیستم عصبی)، تحرکات حسی میزان هوشیاری انسان را بالاتر برده و خواب آلودگی، کسالت و گیجی را از بین می‌برد. به عنوان مثال، شخصی را که در خواب عمیق به سر می‌برد، می‌توان با صدا زدن یا تکان دادن بیدار نمود. از طرفی هر چه پیام‌های حسی بیشتری به مغز ارسال گردد، اثر هوشیارکنندگی آن بالاتر می‌رود و به عبارت ساده تر هرچه سطح بیشتری از قشر مغز تحریک شود، هوشیاری بیشتر و قدرت توجه و تمرکز انسان افزایش می‌یابد.
نواحی حسی برای دست و قسمت‌های دهان و اطراف آن بسیار گسترده است، در حالی که نواحی قشری برای دریافت حس‌های تنه و پشت، کم می‌باشد. هنگام وضو، با تحریک داخل دهان، صورت، ساعدها، کف دست، جلوی سر و روی پاها، قسمت اعظم قشر حسی نیز تحریک شده و سطح هوشیاری بالا می‌رود؛ در حالی که چیزی فقط حدود ۲۰ درصد از سطح بدن مرطوب شده است و اگر شخص به جای وضو، کل بدن خود(یعنی ۵ برابر مساحت وضو). را می‌شست، چیز زیادی برای تحریک ناشی از وضو افزوده نمی‌شد؛ به عبارت دیگر اگر برنامه وضوی فعلی نبود و مناطق دیگری از بدن شسته می‌شد، چنین اثری به دست نمی‌آمد.

پانویس

منبع: به نقل از شیعه آنلاین - تاریخ برداشت: 17-11-94

بازگشت به وضو گرفتن